Personal tools
Translate English to:
Our Partners

The International Geosphere-Biosphere Programme (IGBP)


United Nations Environment Programme


International Human Dimensions Programme on Global Environmental Change (IHDP)


World Climate Research Programme


The Global Environment Facility (GEF)


Asia-Pacific Network for Global Change Research (APN)


GEF IW:LEARN

 

IDRC logo

 

NSERC logo

 

CIHR logo

 

contentfirst.pdf
5-2 5-3 สถิติดินโคลนถล่มในภูมภาคเหนือ ระหว่างปี 2531 – 2554 ิ 5-4 เปรียบเทียบระดับหรือปัจจัยต่างๆ และความเปราะบางที่เป็นผลลัพธ์ระหว่างภาพ อนาคตกรณีศึกษาที่ 1 5-5 พื้นที่ป่าอนุรักษ์ พืนที่ป่าสงวนแห่งชาติ และพืนที่เกษตรกรรมจังหวัดแม่ฮ่องสอน ้ ้ 5-6 เปรียบเทียบระดับหรือปัจจัยต่างๆ และความเปราะบางที่เป็นผลลัพธ์ระหว่างภาพ ระหว่ อนาคตกรณีศึกษาที่ 2 5-7 เปรียบเทียบระดับหรือปัจจัยต่างๆ และความเปราะบางที่เป็นผลลัพธ์ของภาพอนาคต กรณีศึกษาที่ 3 5-8 เปรียบเทียบระดับหรือปัจจัยต่างๆ และความเปราะบางที่เป็นผลลัพธ์ของภาพอนาคต กรณีศึกษาที่ 4 5-7 เกณฑ์วัดระดับความรุนแรงของผลกระทบและความเสี่ยง 5-8 เกณฑ์วัดปัจจัยการเปิดรับและความอ่อนไหว 5-9 เกณฑ์วัดระดับความสามารถในการรับมือ 5-10 ผลกระทบและการรับมือจากการเกิดน้ําท่วมและการขาดแคลนน้ํา 5-11 จําแนกปัจจัยในระบบการเปิดรับและกลไกที่มีการใช้รับมือในปัจจุบัน 5-12 สถิติโรงงานอุตสาหกรรมในภาคตะวันออกเฉียงเหนือปี 2545-2553 5-13 การเพาะปลูกพืชและปศุสัตว์ของสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว 5-14 เขื่อนและอ่างเก็บน้าสําคัญในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ํ 5-15 ระดับความเสียงและประเด็นความเสี่ยง ่ 5-16 ระดับความเสียงรายประเด็น ่ 5-17 ปัจจัยในระบบการเปิดรับและกลไกที่มีการใช้รับมือในปัจจุบัน 5-18 ผลกระทบและการรับมือจากการเกิดน้ําท่วมและการขาดแคลนน้ํา ในเขต อบต าน อบต.บ้ เหลื่อม จากการประชุมกลุมย่อย 21 มี.ค.2555 ่ 5-19 การคาดการณ์แนวโน้มความเสี่ยง 5-20 ระดับความเสียงจากคะแนนการส่งผลของปัจจัยในระบบการเปิดรับและความอ่อนไหว ่ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ฌ หน้า 4-21 4-29 5-10 5-14 5-17 5-24 5-26 5-30 5-35 5-40 5-50 5-51 5-52 5-58 5-60 5-64 5-65 5-66 5-68 5-69 5-71 5-74 5-77 5-77 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ตารางที่ 5-21 ผลการวิเคราะห์ความเปราะบางของประเด็นปัญหาน้ําท่วม ขาดแคลนน้า อบต าน ม/ขาดแคลนน้ํ อบต.บ้ เหลื่อม 5-22 ผลการวิเคราะห์ความเปราะบางของประเด็นปัญหาน้ําท่วม ขาดแคลนน้าภาค ม/ขาดแคลนน้ํ ตะวันออกเฉียงเหนือสําหรับภาคการผลิตพืชเศรษฐกิจ 5-23 การกําหนดประเด็นหลักที่คาดว่ามีนัยต่อการเปลียนแปลงในอนา ่ นแปลงในอนาคต 5-24 คาดการณ์ความเสียงในอนาคต ่ 5-25 คาดการณ์ความเปราะบางในอนาคต 5-26 แสดงลักษณะชุมชนแบบต่างๆ ในภาคกลาง 5-27 ผลกระทบและการรับมือจากการเกิดปัญหาโรคระบาด (ค่าเฉลี่ยระหว่าง พ.ศ ศ.25472553) 5-28 คาดการณ์ผลกระทบทางเศรษฐกิจระดับบุคคล ครัวเรือน และองค์กร กรณีมีการลา คล/ครั ป่วย 1 วัน 5-29 จําแนกปัจจัยในระบบการเปิดรับและกลไกที่มีการใช้รับมือในปัจจุบัน 5-30 ผลการวิเคราะห์ความเสียงของชุมชนเมืองธุรกิจฯ (กรณีกรุงเทพฯ และปริมณฑล ใน ่ กรณี ณฑล) ประเด็นปัญหาการแพร่ระบาดของโรคท้องร่วงเฉียบพลัน 5-31 การส่งผลของแผนยุทธศาสตร์ฯ ต่อปัญหาการแพร่ระบาดของโรคท้องร่วงเฉียบพลัน 5-32 ผลการวิเคราะห์ความเปราะบางของชุมชนเมืองธุรกิจฯ (กรณีกรุงเทพฯ และปริมณฑล กรณี ณฑล) ในประเด็นปัญหาการแพร่ระบาดของโรคท้องร่วงเฉียบพลัน 5-33 การกําหนดประเด็นหลักที่คาดว่ามีนัยต่อการเปลียนแปลงในอนาคต ่ 5-34 คาดการณ์แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของประเด็นนัยสําคัญและการส่งผลต่อปัจจัยใน ระบบการเปิดรับและความอ่อนไหวของชุมชนประเภทเมืองธุรกิจและสถาบันราชการใน ภาคกลาง(พืนที่ชายฝั่ง) ้ 5-35 คาดการณ์แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของรูปแบบชุมชนในภาคกลางในอนาคต 5-36 ผลการวิเคราะห์ความเปราะบางของชุมชนประเภทเมืองธุรกิจและสถาบันราชการใน ภาคกลาง (พื้นที่ชายฝั่งทะเล ในประเด็นปัญหาการแพร่ระบาดของโรคท้องร่วง พื ทะเล) เฉียบพลัน 5-38 ผลกระทบและการรับมือเกียวกับปัญหาในภาคการท่องเทียว ่ ่ 5-39 จําแนกปัจจัยในระบบการเปิดรับและกลไกที่มีการใช้รับมือในปัจจุบัน 5-40 ผลการวิเคราะห์ความเสียงของการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝังภาคใต้ด้านการท่องเทียว ่ ่ ่ 5-41 ผลการวิเคราะห์ความเปราะบางของการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งภาคใต้ดานการ ้ ท่องเที่ยว 5-42 การกําหนดประเด็นหลักที่คาดว่ามีนัยต่อการเปลียนแปลงในอนาคต ่ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ญ หน้า 5-78 5-80 5-84 5-92 5-93 5-101 5-105 5-105 5-106 5-1111 5-113 5-114 5-118 5-124 5-125 5-127 5-137 5-138 5-143 5-145 5-148 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ตารางที่ 5-43 การณ์แนวโน้มการเปลียนแปลงของประเด็นนัยสําคัญและการส่งผลต่อปัจจัยในระบบ ่ การเปิดรับและความอ่อนไหวของการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลภาคใต้ด้านการ ท่องเที่ยว 5-44 ผลการวิเคราะห์ความเสียงและความเปราะบางในอนาคตของการพัฒนาเศรษฐกิจ ่ ชายฝั่งทะเลภาคใต้ด้านการท่องเที่ยว ยฝั 6-1 การประมวลช่องว่างทางยุทธศาสตร์ของประเทศไทยต่อแนวทางการปรับตัว/เตรียม ความพร้อมรับมือภูมิอากาศในอนาคตของภาคตะวันออกเฉียงเหนือด้านการบริหาร จัดการน้ําเพื่อการผลิตพืชเศรษฐกิจ 6-2 การประมวลช่องว่างทางยุทธศาสตร์ของประเทศไทยต่อแนวทางการปรับตัว/เตรียม ความพร้อมรับมือภูมิอากาศในอนาคตของภาคกลางด้านการควบคุมโรคระบาดใน ชุมชนประเภทเมืองธุรกิจและสถาบันราชการชายฝั่งทะเล 6-3 การประมวลช่องว่างทางยุทธศาสตร์ของประเทศไทยต่อแนวทางการปรับตัว/เตรียม ความพร้อมรับมือภูมิอากาศในอนาคตของภาคใต้ด้านการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเล ด้านการท่องเที่ยว 6-4 การประมวลช่องว่างทางยุทธศาสตร์ของประเทศไทยต่อแนวทางการปรับตัว/เตรียม ความพร้อมรับมือภูมิอากาศในอนาคตของทุกภาคด้านการพัฒนาคน สภาพแวดล้อม ด้านข้อมูล และการมีส่วนร่วม 7-1 ขั้นตอนของการประเมินผลกระทบของการเปลียนแปลงสภาพภูมอากาศและการ ่ ิ ปรับตัวของระบบ (IPCC, 1994 IPCC, 1994) 7-2 ตัวอย่างกรณีศึกษาและผู้ที่มส่วนได้ส่วนเสีย ี 7-3 ตัวอย่างของตัวชี้วัดและเกณฑ์ชี้วัดความเปราะบางของครัวเรือนต่อการเปลียนแปลง ่ สภาพภูมิอากาศ 7-4 การจําแนกประเภทของสังคม เวศและขนาด ประเด็นศึกษา เครื่องมือ และวิธีการที่ คม-นิ ใช้ในกรณีศึกษาต่างๆ 7-5 ตัวอย่างการสังเคราะห์ขั้นตอนและกระบวนการในกรณีศึกษาการพัฒนาชุมชนของ ษาการพั ชายฝั่งทะเลอันดามันในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศและภัยพิบติ อกั ั ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ฎ หน้า 5-152 5-154 6-12 6-15 6-16 6-18 7-6 7-12 7-15 7-21 7-27 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ อภิธานศัพท์ AC Adaptation Committee Article 6 AWG-LCA United Nations Framework Convention on Climate change Article6 :Education, Training and Public awareness Ad Hoc Working Group on Long term Collaborative Action under the Convention Long-term CCCC The independent Climate Change Coordination Centre CDM Clean Development Mechanism COP Conference of the Parties to the UNFCCC COP 3 The Third Conferences of the Parties to the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) COP 13 The 13rd Conferences of the parties to the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) COP 15 The 15th Conferences of the parties to the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) COP 16 The 16th Conferences of the parties to the United Nations Framework Convention United on Climate Change (UNFCCC) COP 17 The 17th Conferences of the parties to the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) COP/MOP Conference of the Parties serving as the Meeting of the Parties to the Kyot Kyoto Protocol Decision /CP.16 The Cancun Agreements : Outcomes of the work of the Ad Hoc Working Group on Long-term Cooperative Action under the Convention) term DESD The United Nations Decade of Education for Sustainable Development EA Executing Agency ESD Education for sustainable development GEF Global Environment Facility GHG-I Greenhouse Gas Inventory ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ฏ รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ GFCS A new Global Framework for Climate Services IA Implementing Agency IPCC Intergovernmental Panel on Climate Change LDCs Least developed country Parties LEG Least Developed Countries Expert Group NAPAs National adaptation programmes of action NC National Communication SBSTA Subsidiary Body for Scientific and Technological Advice REDD SIDs Reducing Emissions from Deforestation and forest Degradation in Developing Countries Small Island Developing states SBI Subsidiary Body for Implementation SBI 36 Thirty-sixth session of the Subsidiary Body for Implementation sixth Sida Swedish International Development Cooperat Agency Cooperation SBSTA Subsidiary Body for Scientific and Technological Advice TNA Technology Needs Assessment TNC Third National Communication UNDP UNECE The National Communications Support Programm Nations Development Programme Programme the United Nations Economic Commission for Europe UNEP The United Nations Environment Programme USAID The United States Agency for International Development WECF Women in Europe for a Common Future ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ฐ รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ฑÿ¿¿¿¿¿ ÿ¿¿¿¿¿
result4DevelopmentSectors.pdf
2555 • การสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม พ พ.ค.2554-เม.ย.2555 (กลุ่มผู้มส่วนได้ทุกกลุ่มรวมทังคณะวิจัย) กลุ ี ้ • การสังเกตการณ์พื้นที่เกษตรกรรมและการสนทนากลุ่มเกษตรกร ต าหรุ อ.บ้านลาด ต.ยางหย่อง อ.ท่า ต.ตํ บ้ นลาด/ ยาง จ.เพชรบุรี วันที่ 25 เมษายน 2555 ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-132 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ • ภาคใต้ 1.ภาคส่วนการพัฒนาเป้าหมาย : เศรษฐกิจชายฝั่งทะเลสาขาการท่องเที่ยว “เศรษฐกิจชายฝั่งทะเล” เป็นมุมมองเกี่ยวกับภาคส่วนการพัฒนาที่สามารถสร้างความแตกต่างได้จาก ” การมีแหล่งทรัพยากรธรรมชาติแบบเฉพาะ ซึ่งเป็นวิธีสร้างความได้เปรียบ บ(advantage)แบบหนึ่งสําหรับการแข่งขัน แบบหนึ ระหว่างประเทศ ทั้งนี้ ต้องใช้ความสามารถในการผสมผสานข้อได้เปรียบทางธรรมชาติอันนี้เข้ากับปัจจัยการผลิต อื่นๆ โดยมีความรู้ความเข้าใจต่อศักยภาพด้านต่างๆ ของแหล่งทรัพยากรธรรมชาติดังกล่าว ว(Michael E.Porter, 1990) สําหรับการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลของประเทศไทยในปัจจุบัน มีสาขาเศรษฐกิจเด่นคือการท่องเที่ยว งทะเลของประเทศไทยในปั ซึ่งเป็นเป้ าหมายในการพัฒนาด้วยแนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์ตามนโยบายพั ฒนาประเทศในระยะแผนฯ 11 สําหรับการพัฒนาด้านการท่องเที่ยวนี้ ได้รับความสนใจในฐานะสาขาเศรษฐกิจที่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับ ระบบเศรษฐกิจอื่นๆ ได้มาก เนื่องจากสามารถเชื่อมโยงไปสู่กิจกรรมเศรษฐกิจได้หลากหลายสาขาจากบริบทที่มีผู้ บบเศรษฐกิ เดินทางจํานวนมากจากทั่วโลก(ภาพที่ 5-32) ดังนั้น จึงนับเป็นภาคส่วนสําคัญที่มีอนาคตสําหรับใช้เป็นปัจจัย ภาพที พัฒนาประเทศไทยในระยะยาว ในการศึกษาครั้งนี้ จึงคัดเลือกเป็นภาคส่วนการพัฒนาอีกหนึ่งส่วน สําหรับนํามา วิเคราะห์ความเสี่ยงและความเปราะบางต่อภูมิอากาศในอนาคต โดยทําการศึกษาในพื้นที่ภาคใต้ซึ่งมีแนวชายฝั่ง ทะเลรวมกันมากที่สุดของประเทศไทยและเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางทะเลที่นักท่องเที่ยวให้ความนิยมสูง ภาพที่ 5-32 สถิติจํานวนนักท่องเที่ยวจําแนกรายภูมิภาค พ พ.ศ.2553 ที่มา: การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย(2555) ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-133 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ สําหรับการพิจารณาในแง่ของความสําคัญเร่งด่วน พบว่าการพัฒนาด้านการท่องเที่ยวชายฝั่งทะเลใน ประเทศไทยนอกจากจะถูกจํากัดด้วยฤดูกาล ยังเกิดสภาพการพัฒนาแบบกระจุกตัว ซึ่งทําให้เกิดสภาพปิดกั้น โอกาสสําหรับพื้นที่ชายฝั่งทะเลอีกมากที่มีศักยภาพสําหรับการพัฒนาด้านการท่องเที่ยว รวมถึงผู้ประกอบการ รายย่ อ ยที่ อยู่ น อกพื้ นที่ แหล่ งท่ อ งเที่ย วที่มี ชื่อเสีย งก็จ ะถูก จํา กั ดโอกาสสร้ างรายได้ ไ ปโดยอั ตโนมัติ จากผล การศึกษาในกรณีภาคใต้ พบว่าในระยะ 2-3 ปีที่ผ่านมา เกิดสภาพฝนตกหนักในฤดูกาลท่องเที่ยวขึ้นทั้งในช่วงต้น านมา ฤดูกาลและกลางฤดูกาลซึ่งทําให้เพิ่มสภาพข้อจํากัดมากขึ้นไปอีกโดยในพื้นที่จังหวัดตรัง ผู้ประกอบการรายย่อยที่ ได้รับผลกระทบจะมีมูลค่าความเสียหายมากกว่า 50% จากสถานการณ์ปกติ(รายละเอียดแสดงในส่วนของการ วิเคราะห์ความเสี่ยงและความเปราะบางต่อภูมิอากาศ ห์ ากาศ) 2.ประเด็นสําคัญที่เกี่ยวข้องกับปัจจัยทางภูมิอากาศ :ปัญหาการพัฒนาแบบกระจุกตัวฯ และผลกระทบจาก ประเด็ ปั ฝนและการสื่อสารด้านภัยพิบัติ การศึกษาในกรณีภาคใต้ พบว่าเกิดการกระจุกตัวของมูลค่าทางเศรษฐกิจและจํานวนนักท่องเที่ยวอยู่ เฉพาะบางแห่ง ส่งผลให้เศรษฐกิจภาคการท่องเที่ยวไม่ขยายตัวและเพิ่มมูลค่าขึ้นในระบบเศรษฐกิจของภาคใต้ตาม ศั ก ยภาพของฐานทรั พ ยากรธรรมชาติ และมี ผ ลกระทบต่ อ ทรั พ ยากรจากปริ ม าณกิ จ กรรมท่ อ งเที่ ย วที่ เ กิ น ความสามารถในการรองรับ(carrying capacity) รวมทั้งของเสียจากพื้นที่บนฝั่ง ผลกระทบต่อระดับรายได้ของ carrying ผู้ประกอบการท่องเที่ยวที่ห่างไกลแหล่งที่มีชื่อเสียง นอกจากนี้ คือ ผลกระทบจากการสื่อสารด้านภัยพิบัติ และ สภาวะที่ฝนตกหนักในฤดูกาลท่องเที่ยว โดยรายละเอียดจะแสดงในส่วนของการวิเคราะห์ความเสี่ยงและความ นของการวิ เปราะบางต่อภูมิอากาศ 3.ขีดความสามารถในการสร้างความพร้อมด้านการปรับตัวต่อภูมิอากาศในอนาคต ขี ในการศึกษาด้านนี้ ผู้วิจัยประเมินจากขีดความสามารถในการรับมือกับปัญหาและผลกระทบในปัจจุบัน จากสังคมของภาคการท่องเที่ยวในภาคใต้ พบว่าทั้งความสามารถในเชิงปัจเจกและการมีส่วนร่วมยังมีคุณภาพใน สามารถในเชิ ระดับต่ํา โดยผู้วิจัยประเมินว่าในสภาพปัจจุบัน ภาคท่องเที่ยวชายฝั่งทะเลของภาคใต้ ไม่สามารถรับมือผลกระทบ จากภู มิ อ ากาศในอนาคตได้ หากเกิ ด การเปลี่ ย นแปลงที่ ส ร้ า งความเสี ย หายรุ น แรง สภาพการณ์ ที่ บ่ ง ชี้ ความสามารถในการรับมือสถานการณ์ในอนาคตจากกรณีภาคใต้มีรายละเอียดดังนี้ อสถานการณ์ 3.1 ขีดความสามารถระดับบุคคล อเชิงปัจเจก) คล(หรื ความสามารถในการวิเคราะห์เชิงระบบ : ในภาพรวมถือว่าอยู่ในระดับต่ําเนื่องจากการสังเกตการณ์ ระหว่างการสุ่มสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม การประชุมระดับภาคทั้งสองวัน และการสื่อสา าน Social Media จะ สารผ่ พบเป็นส่วนน้อยมากที่สามารถทําการวิเคราะห์ปัญหาได้ชัดเจน โดยส่วนใหญ่จะมีลักษณะชี้ประเด็นที่ตนเห็นว่า เป็นปัญหาแล้วระบุสาเหตุ พร้อมข้อเสนอการแก้ไข การระบุผลกระทบอย่างชัดเจนทําได้น้อยมาก รวมทั้งการ อธิบายเชิงเหตุผลและข้อมูลรองรับในการระบุปัจจัยสาเหตุที่ยังไม่ชัดเจน การใช้ข้อมูลสนับสนุนการวิเคราะห์และตัดสินใจ : ยังขาดข้อมูลสนับสนุนเมื่อทําการระบุประเด็น ต่างๆ ออกมา โดยผู้วิจัยคาดว่าเป็นผลกระทบสืบเนื่องมาจากลักษณะนิสัยในข้อแรก ดังนั้น ในการอภิปรายแต่ละ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-134 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ครั้ง ไม่ว่าจะในรูปแบบการสุ่มสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม หรือการจัดประชุมระดับภาค จึงมักพบกับสภาพที่ ผู้เข้าร่วมขาดข้อมูลเพียงพอสําหรับการร่วมอภิปรายและลงความเห็น 3.2 ขีดความสามารถระดับสังคม ผู้วิจัยพิจารณาการมีส่วนร่วม 4 ข้อ ดังนี้ การร่วมใส่ใจเอาจริงเอาจังต่อปัญหาสําคัญโดยเฉพาะประเด็นสาธารณะ : พบว่าในบางส่วนมีความ ใส่ใจสูง มีส่วนร่วมกับฝ่ายต่างๆ จํานวนมากเสมอ โดยเฉพาะในกลุ่มประมงพื้นบ้าน หน่วยงานภาครัฐด้านประมง ทรัพยากรธรรมชาติ และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นบางแห่ง อย่างไรก็ตาม ยังมีลักษณะยึดแนวปฏิบัติตายตัวไม่ ว่าผลที่เกิดขึ้นจะสามารถลดปัญหาหรือไม่เกิดผลอะไรเลย ก็ยังยึดแนวปฏิบัติเดิม การร่วมให้ข้อมูลและอภิปรายตรวจสอบ อมูล : กลุ่มที่มีส่วนร่วมอยู่เสมอจะมีลักษณะสําคัญอยู่ 2 รายตรวจสอบข้ แบบ คือ - การให้ข้อมูลของตนเอง มักระบุประเด็นที่ตนเห็นว่าเป็นปัญหา ระบุปัจจัยสาเหตุ และข้อเสนอให้ แก้ไข ส่วนผลกระทบทั้งในปัจจุบัน ไม่สามารถอธิบายได้ชัดเจน และในอนาคตก็ไม่พบว่ามีการคิดไปถึงระดับนั้น บั ในส่วนของข้อเสนอให้แก้ไขมักพบว่าเป็นการเสนอให้ผู้อื่นแก้ไข โดยตนเองไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับปัจจัยสาเหตุของ ปัญหา และไม่พบการตรวจสอบตนเอง - การอภิปรายตรวจสอบข้อมูล พบลักษณะการตรวจสอบข้อมูลที่ผู้อื่นนําเสนอ แต่ขาดข้อมูลมา อมู สนับสนุนเมื่อเกิดความคิดแตกต่าง การร่วมคิดวิเคราะห์และจัดทําข้อสรุปร่วมกัน : การร่วมคิดวิเคราะห์อยู่ในระดับต่ํา แต่พบลักษณะที่ ข้ามขั้นไปจัดทําข้อสรุปร่วมกันได้บ่อยครั้ง การร่วมดําเนินการตามบทบาทและความรับผิดชอบ : พบเฉพาะในกรณีที่มีงบประมาณทํากิจกรรม นกรณี ต่างๆ ในพื้นที่เท่านั้น การดําเนินการหลายส่วนที่เป็นการปฏิบัติตามปกติของแต่ละฝ่ายโดยไม่ต้องใช้เงินเพิ่ม เพียงแต่ปรับเปลี่ยนหรือเพิ่มเติมปริมาณงานบ้าง จะพบการมีส่วนร่วมน้อยมาก เช่น การบูรณาการข้อมูลโดยมี ฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดเป็นศูนย์กลางและสื่อสารข้อมูลพร้อมอัพเดตข้อมูลจากการมีส่วนร่วมทุกฝ่าย (ตัวอย่างเช่น การ างและสื สื่อสารฐานข้อมูลทรัพยากรชายฝั่ง และการอัพเดตตัวชี้วัดต่างๆ งๆ) ตัวชี้วัดด้านการมีส่วนร่วมนี้ ผูวิจัยเห็นว่าบรรยากาศในภาคใต้มีการร่วมมือในระดับพอใช้ แม้จะไม่ ้ ครอบคลุมระดับภาค แต่บรรยากาศของการมีส่วนร่วมของบางพื้นที่ บางประเด็น ย่อมขยายผลไปอย่างต่อเนื่อง าศของการมี แต่ยังต้องพัฒนาในเชิงคุณภาพให้มากกว่าปัจจุบน ั ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-135 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ 4.ผลการวิเคราะห์ความเสี่ยงและความเปราะบางต่อภูมิอากาศ ผลการวิ (ผลการวิเคราะห์นี้ เป็นส่วนที่สังเคราะห์จากทุกกรณีศึกษาแล้ว และข้อมูลเชิงปริมาณหรือสถิติต่างๆ จะ ผลการวิ แสดงรายการอ้างอิงในรายละเอียดของกรณีศึกษาย่อยในภาคผนวก ยในภาคผนวก) 4.1 การวิเคราะห์ด้วยบริบทในปัจจุบัน 1)บริบท : การพัฒนาเศรษฐกิจสาขาท่องเที่ยวบริเวณพื้นที่ชายฝั่งทะเลภาคใต้ในปัจจุบัน ใน ภาพรวมใช้ศักยภาพของทะเลและพื้นที่ชายฝั่งด้านกายภาพเป็นต้นทุนในการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจและเป็น ลักษณะการใช้แบบไม่อนุรักษ์ พื้นที่ศักยภาพมีจํานวนมาก แต่การพัฒนาพื้นที่ด้านการท่องเที่ยวจ างมูลค่า วจนสร้ ทางเศรษฐกิจขึ้นมาได้สูงยังเกิดขึ้นเป็นส่วนน้อย มูลค่าทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นยังไม่กระจายตัวในสังคมภาคใต้ ผู้มี บทบาทในการพัฒนารายสําคัญแบ่งเป็น 2 กลุ่มตามประเภทการท่องเที่ยว คือภาคเอกชนรายใหญ่ที่พัฒนาพื้นที่ ท่องเที่ยวที่เน้นสร้างผลตอบแทนทางธุรกิจสูงโดยใช้กายภาพของทะเลและชายฝั่งเป็นต้นทุนในการสร้างมูลค่าทาง ธุรกิจ ตลาดนักท่องเที่ยวเป็นกลุ่มที่มีการใช้จ่ายต่อหัวสูงโดยมากเป็นแถบยุโรป การพัฒนามีการก่อสร้างอาคาร และสิ่งปลูกสร้างอื่นๆ เป็นองค์ประกอบของธุรกิจ เช่น โรงแรม รีสอร์ท ท่าเรือ ฯลฯ สําหรับอีกกลุ่มหนึ่งเป็น ผู้ประกอบการรายย่อยและชุมชนชายฝั่ง เป็นการพัฒนาในลักษณะบริการกิจกรรมท่องเที่ยวและที่พักขนาดเล็ก มี การก่อสร้างอาคารที่พักขนาดเล็ก และใช้อาคารบ้านเรือนเดิมปรับปรุงเป็นบริการที่พัก มีการใช้ทรัพยากรทาง อนเดิ ชีวภาพสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจมากขึ้น เช่น การท่องเที่ยวประเภทเรียนรู้ในป่าชายเลน อย่างไรก็ตาม สร้างมูลค่า ทางเศรษฐกิจได้ต่ํา ตลาดนักท่องเที่ยวส่วนใหญ่เป็นกรุ๊ปใหญ่ที่มีการใช้จ่ายตั่วต่ํา เช่น กลุ่มทัศนศึกษา กลุ่มดูงาน นักท่องเที่ยวแบบอิสระจะมีน้อย โดยมากเป็นคนไทย ตลาดนักท่องเที่ยว ที่ใช้จ่าย/หัวต่ํา รีสอร์ท/ที่พักขนาดเล็ก/ขาดการออกแบบที การสื่อสารด้าน Brand/Theme/พนักงาน การเดินทางชมในลักษณะการเรียนรู้ธรรมชาติป่าชายเลน ทะเล ปลูกป่าชายเลน หญ้าทะเล สร้างแหล่งอนุบาลสัตว์น้ํากับชุมชน การพัฒนาโดยผู้ประกอบการราย ย่อยและชุมชนชายฝั่ง Hotels& Restuarants =6.5% GRP[2009] การพัฒนาโดยกลุ่มธุรกิจ เอกชนรายใหญ่ ทรัพยากรทางชีวภาพ ทรัพยากรทางกายภาพ ฐานทรัพยากร ดแข็ง/ทุนธรรมชาติ) : ยากร(จุ ระบบนิเวศชายฝั่งทะเล (Coastal Eco-system) ดําน้ําดูปะการัง การท่องเที่ยวในสถานที่ทองเที่ยว ่ ประเภท หาดทราย ชายทะเล เกาะแก่ง (เทียวชม เล่นน้ํา) ่ การล่องเรือสาราญ เรือยอร์ช และ การเล่นกีฬาทางน้ําประเภทต่างๆ โรงแรม/รี โรงแรม สอร์ท และพนักงาน ตลาดนักท่องเที่ยวที่ใช้จายสูง/หัว ่ ภาพที่ 5-33 บริบทการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลภาคใต้ : ภาคการท่องเที่ยว ที่มา : โดยผู้วิจัย (จากการสังเคราะห์ข้อมูล) ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-136 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ 2)ปัญหาจากการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลด้านการท่องเที่ยว : เกิดการกระจุกตัวของ ปั มูลค่าทางเศรษฐกิจและจํานวนนักท่องเที่ยวอยู่เฉพาะบางแห่ง ส่งผลให้เศรษฐกิจภาคการท่องเที่ยวไม่ขยายตัว และเพิ่มมูลค่าขึ้นในระบบเศรษฐกิจของภาคใต้ตามศักยภาพของฐานทรัพยากรธรรมชาติ และมีผลกระทบต่อ ทรัพยากรจากปริมาณกิจกรรมท่องเที่ยวที่เกินความสามารถในการรองรับและของเสียจากพื้นที่บนฝั่ง ระดับ ความสามารถในการรองรั รายได้ของผู้ประกอบการท่องเที่ยวที่ห่างไกล นอกจากนี้ ยังได้รับผลกระทบจากการสื่อสารด้านภัยพิบัติรวมทั้ง สภาวะที่ฝนตกหนักในฤดูกาลท่องเที่ยว 3) ผลกระทบ(Impacts: I) และการใช้กลไกรับมือ(Coping machenisms: C) : เนื่องจากเมื่อเกิดผล Impacts: Coping กระทบขึ้นแล้วพบว่ามีการรับมือบางส่วนที่ดําเนินการตอบสนองในทันที ในที่นี้จึงนํามาเสนอในส่วนเดียวกันเพื่อ ความเข้าใจต่อบริบทได้ชัดเจนขึ้นดังตารางที่ 5-38 ตารางที่ 5-38 ผลกระทบและการรับมือเกี่ยวกับปัญหาในภาคการท่องเทียว ่ ผลกระทบ/การรับมือ I1 : ผู้ประกอบการรายย่อยมีรายได้เฉลี่ยจากธุรกิจไม่คุ้มค่าและเกิดข้อจํากัดในการยกระดับคุณภาพ เนื่องจากพื้นที่ ท่องเที่ยวจํานวนมากไม่มีการขยายตัวทางเศรษฐกิจ การรับมือ C1 : การรวมกลุ่มของผู้ประกอบการขนาดเล็กและ ช่วยกันแก้ปัญหาทางธุรกิจ I2 : คุณภาพน้ําและปะการังเสื่อมโทรม ชายหาดสกปรกด้วยขยะจากกิจกรรมการท่องเที่ยวและน้ําเสียจากพื้นที่บก (แหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียง เช่น ภูเก็ต เกาะพีพี กระบี่ เป็นต้น) การรับมือ C2: การทํางานของภาครัฐร่วมกับ แหล่ ประชาชนและผู้ประกอบการรายย่อย (กิจกรรมเก็บขยะในทะเลและชายหาด, ทุ่นแนวเขตปะการัง, กิจกรรม ตปะการั ประชาสัมพันธ์ให้ความรู้/สร้างความตระหนักแก่นักท่องเที่ยวและผู้ประกอบการ ระกอบการ) I3 : การลดลงของนักท่องเที่ยว โดยเปลี่ยนไปแหล่งท่องเที่ยวใหม่ เนื่องจากความเสื่อมโทรมของทรัพยากร การรับมือ C3: การลงทุนพัฒนาพื้นที่ท่องเที่ยวแห่งใหม่โดยภาคเอกชนรายใหญ่ I4 : ผู้ประกอบการเสียรายได้มากกว่า 50% เนื่องจากการลดลงของนักท่องเที่ยวแบบฉับพลัน(กรณีเกิดภัยพิบัติ และ สภาวะที่ฝนตกหนักในฤดูกาลท่องเที่ยว การรับมือ C4 : การชี้แจงสถานการณ์ทางสื่อโดยภาครัฐในพื้นที่ C5 : การ ว) จัดกิจกรรมส่งเสริมการขายโดยภาครัฐและภาคเอกชน จากการสั ง เคราะห์ ข้ อ มู ล ที่ เ กี่ ย วข้ อ งจนสามารถจั ด ทํ า เป็ น บริ บ ทของประเด็ น ปั ญ หาในการพั ฒ นา เศรษฐกิ จ ชายฝั่ ง ทะเลภาคใต้ ด้ า นการท่ อ งเที่ ย ว ผู้ วิ จั ย นํ า บริ บ ทดั ง กล่ า วมาวิ เ คราะห์ ความเสี่ ย งและความ เปราะบางฯ รายละเอียดประกอบด้วยปัจจัยในระบบการเปิดรับและความอ่อนไหวและกลไกรับมือ พบว่ามี 11 ปัจจัยในระบบการเปิดรับและความอ่อนไหวโดยมีกลไกรับมือ 5 วิธีการ รายละเอียดดังตารางที่ 5-39 , ภาพที่ 5-34 และการอธิบายตามกรอบการวิเคราะห์ฯ ในส่วนถัดไป ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-137 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ตารางที่ 5-39 จําแนกปัจจัยในระบบการเปิดรับและกลไกที่มีการใช้รับมือในปัจจุบัน ระบบการเปิดรับและความอ่อนไหว จจัยสาเหตุ) นไหว(ปั ปัจจัยเปิดรับ ปัจจัยความอ่อนไหว (Exposure factors: E) (Sensitivity factors: S) E1 : การนํานโยบายมาปฏิบัติใน ระดับกระทรวง(การพัฒนา เศรษฐกิจการท่องเที่ยว) E2 : ความต้องการของตลาด E3 : ฝน E4 : ภัยพิบัติ(แผ่นดินไหว/สึนา มิ) E5 : การสื่อสารเตือนภัยพิบัติ E6: ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบในการท่องเที่ยว (นักท่องเที่ยว) S1 : ขนาดระบบเศรษฐกิจ ท่องเที่ยว S2: ระบบโลจิสติกส์การท่องเที่ยว S3 : จุดขายเชิงพื้นที่ รูปแบบ กิจกรรมและคุณภาพบริการ S4: ความใส่ใจ จ(attention) รับผิดชอบในการจัดบริการ ท่องเที่ยว ้ประกอบการ) ว(ผู S5 : องค์ประกอบของข้อมูลและ เทคนิคที่ใช้ในการสื่อสารทาง การตลาดหรือบริหารจัดการด้าน ลูกค้าสัมพันธ์ กลไกการรับมือ (Coping mechanisms: C) C1 : การรวมกลุ่มของผู้ประกอบการขนาดเล็กและช่วยกัน แก้ปัญหาทางธุรกิจ C2: การทํางานของภาครัฐร่วมกับประชาช ประชาชนและ ผู้ประกอบการรายย่อย (กิจกรรมเก็บขยะในทะเลและ กิ ชายหาด, ทุ่นแนวเขตปะการัง, กิจกรรมประชาสัมพันธ์ให้ ความรู้/สร้างความตระหนักแก่นักท่องเที่ยวและ ผู้ประกอบการ) C3: การลงทุนพัฒนาพื้นที่ท่องเที่ยวแห่งใหม่ โดยภาคเอกชนรายใหญ่ C4 : การชี้แจงสถานการณ์ภัยพิบัติทางสื่อโดยภาครัฐใน พื้นที่ C5 : การจัดกิจกรรมส่งเสริมการขายโดยภาครัฐและ ภาคเอกชน E1 : การนํานโยบายมาปฏิบัติในระดับกระทรวง มาปฏิ E2 : ความต้องการของตลาด E3 : ฝน E4 : ภัยพิบัติ(แผ่นดินไหว นามิ) และ ไหว/สึ E5: การส่อสารเตือนภัยพิบัติ Exposure factors E6: ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบในการ attention) ท่องเที่ยว(นักท่องเที่ยว นั ว) Sensitivity factors S1 : ขนาดระบบเศรษฐกิจท่องเที่ยว S2: ระบบโลจิสติกส์การท่องเที่ยว S3 : จุดขายเชิงพื้นที่และคุณภาพบริการ S4: ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบในการท่องเที่ยวและการ จัดบริการท่องเที่ยว S5 : องค์ประกอบของข้อมูลและเทคนิคที่ใช้ในการสื่อสารทาง การตลาดหรือบริหารจัดการด้านลูกค้าสัมพันธ์ ภาพที่ 5-34 ปัจจัยในระบบการเปิดรับและความอ่อนไหวของปัญหาในภาคการท่องเทียว ่ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-138 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ 4)การระบุปัจจัยในระบบการเปิดรับและความอ่อนไหว การระบุ 4.1)ปัจจัยเปิดรับ(ปัจจัยที่เปิดรับเข้ามาจากภายนอก ปั มาจากภายนอก) E1 : การนํานโยบายระดับชาติ(แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ) มาปฏิบัติตั้งแต่ในระดับ กระทรวงลงมา(การพัฒนาเศรษฐกิจการท่องเที่ยวชายฝั่งทะเลภาคใต้) จากการศึกษารายละเอียดของแผนพัฒนา การพั เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 10-11 รวมทั้งนโยบายรัฐบาลทั้งสองระยะของแผนพัฒนาฯ ดังกล่าว พบว่ามี นโยบายในการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลภาคใต้แบบกระจายเป็นพื้นที่กว้างและให้เชื่อมโยงกัน เช่น นโยบาย ริเวียร่าจากตอนล่างของเพชรบุรีถึงชุมพร หรือพื้นที่อื่นๆ ทั้งฝั่งอันดามันและอ่าวไทยตอนล่าง โดยรวม งการ โดยรวมถึ พัฒนาความหลากหลายของรูปแบบการท่องเที่ยวด้วย แต่ไม่ปรากฏว่าแนวนโยบายนั้นจะปรากฏขึ้นเป็นรูปธรรม แต่อย่างใด ส่งผลให้การเติบโตทางเศรษฐกิจด้านการท่องเที่ยวชายฝั่งภาคใต้กระจุกตัวอยู่เฉพาะแหล่งท่องเที่ยวที่ มีชื่อ เสีย งมาแต่ใ นอดี ต ซึ่ งส่ง ผลต่ อเนื่องด้านความเสื่ อมโทรมของทรัพ ยากรทางทะเลและชายฝั่งจากความ อมโทรมของทรั หนาแน่นของกิจกรรมการท่องเที่ยวต่อหน่วยพื้นที่รวมทั้งของเสียจากพื้นที่บกซึ่งเพิ่มขึ้นจากการขยายตัวของเมือง ท่องเที่ยวที่แปรผันตามการขยายตัวทางเศรษฐกิจ นอกจากนี้ แหล่งท่องเที่ยวในพื้นที่ห่างไกล แม้ว่าจะเป็นพื้นที่ ศัก ยภาพต่อ กิ จกรรมท่ องเที่ ยว แต่ จ ากการขาดความเชื่อ มโยงและการสนั บ สนุ น การพั ฒนา จึ ง มีมู ล ค่า ทาง เศรษฐกิจไม่สูงเพียงพอที่จะสร้างผลตอบแทนที่คุ้มค่าให้กับผู้ประกอบการในบริเวณนั้น E2 : ความต้องการของตลาด งการของตลาด(Demand) ตลาดนักท่องเที่ยวที่มีการใช้จ่ายต่อหัวสูงโดยมากมาจากกลุ่ม ประเทศในยุโรปซึ่งให้ความนิยมต่อทะเลไทยโดยเฉพาะฝั่งอันดามันอย่างมาก ส่งผลให้เศรษฐกิจด้านการท่องเที่ยว เติบโตขึ้นอย่างต่อเนื่องจนกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงตามมา (บริเวณชายฝั่งและเกาะของจังหวัดพังงา บริ ภูเก็ต กระบี่) ทั้งนี้ เมื่อเกิดความเสื่อมโทรมของแหล่งท่องเที่ยวในปัจจุบันมากขึ้น นักท่องเที่ยวบางส่วนก็เริ่ม มโทรมของแหล่ เปลี่ยนไปยังพื้นที่อื่นๆ E3 : ฝน E4 : ภัยพิบัติ(แผ่นดินไหว นามิ) E5: การสื่อสารเตือนภัยพิบัติ เป็นปัจจัยที่สร้างผลกระทบ ไหว/สึ เรื่องเดียวกัน คือ การลดลงแบบฉับพลันของจํานวนนักท่องเที่ยว ในกรณีของฝนนั้น พบว่าเกิดฝนตกหนัก(>50 องฝนนั มม./วัน ติดต่อกัน 5-10 วัน) ในฤดูกาลท่องเที่ยว วง พ.ย.-ธ.ค.) กลายเป็นอุปสรรคในการท่องเที่ยวโดยพบว่า ว(ช่ นักท่องเที่ยวมาเลเซียลดลงประมาณ 10% จากจํานวนนักท่องเที่ยวมาเลเซียเฉลี่ยในสถานการณ์ปกติ39 จากการ สุ่มสัมภาษณ์ผู้ประกอบการและในการประชุมระดับภาคพบว่าสภาพฝนตกหนักติดต่อกันนอกฤดูมรสุมของฝั่งอัน ระกอบการและในการประชุ ดามันก็เกิดขึ้นในช่วงกลางฤดูร้อน(มี.ค.-เม.ย.) ด้วยเช่นกัน โดยเพิ่งเกิดขึ้นในช่วง 2 ปีนี้ ซึ่งส่งผลกระทบในลักษณะ มี เดียวกันคือนักท่องเที่ยวลดลงแต่มีความรุนแรงกว่าในภาพรวมคือมีการลดลงสูงถึงประมาณ 50% เกิดความ เสียหายต่อ การจัดเตรียมอุปกรณ์ และปัจจัย ทุกอย่างเพื่อรองรับนั กท่องเที่ย วและค่าเสี ยโอกาส มีผลกระทบ ต่อเนื่องไปยังกลุ่มร้านอาหาร ผู้ผลิตวัตถุดิบและสินค้า การใช้จ่ายเพื่อการอุปโภคบริโภคของประชาชนในพื้นที่ ท่องเที่ยว ฯลฯ ในกรณีของภัยพิบัติ คือแผ่นดินไหวและสึนามิ พบว่าส่งผลให้เกิดการยกเลิกคําสั่งจองมากกว่า 50% (จาก การสุ่ มสัม ภาษณ์ผู้ป ระกอบการ)) โดยเกิ ดขึ้น ทุกครั้งเมื่อมี ข่าวแผ่น ดินไหวหรือสึ นามิ ผลกระทบเป็นลั กษณะ 39 ธนาคารแห่งประเทศไทย(2554) ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-139 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ เดียวกับสภาวะฝนตกหนักตามที่กล่าวมาข้างต้น ในการสุ่มสัมภาษณ์ผู้ประกอบการท่องเที่ยวและในการจัด ระกอบการท่ ประชุมระดับภาค มีการระบุถึงลักษณะการสื่อสารเพื่อเตือนภัยที่เพิ่มความหวาดกลัวมากเกินจริง โดยมาจากการ นําเสนอข่าวโดยสื่อมวลชนที่นําการประกาศเตือนภัยโดยภาครัฐไปขยายผลต่ออย่างกว้างขวาง E6: ความรับผิดชอบของนักท่องเที่ยวต่อสภาพแวดล้อมในระหว่างการเดินทางท่องเที่ยว : เป็นปัจจัย ส่งผลต่อสภาพทรัพยากรธรรมชาติ โดยพบว่ามีการทิ้งขยะในทะเลและชายหาดระหว่างการท่องเที่ยวมากจาก กิจกรรมเก็บขยะในทะเลและชายฝั่งของภาครัฐที่ต้องกําหนดเป็นแผนงานประจําปี 4.2)ปัจจัยอ่อนไหว(ปัจจัยภายในที่มีความอ่อนไหวต่อการเร้าของปัจจัยที่เปิดรับเข้ามา ปั มา) ผู้วิจัยได้พิจารณาปัจจัยองค์ประกอบต่างๆ ที่มีอยู่ในระบบของการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลภาคใต้ ด้านการท่องเที่ยวที่มีลักษณะของปัจจัยอ่อนไหว ส่งผลต่อปัญหาในภาคการท่องเที่ยวและถูกเร้าโดยปัจจัยเปิดรับ) นไหว(ส่ โดยใช้ข้อมูลจากการเก็บรวบรวมด้วยวิธีการต่างๆ ตามที่อธิบายไว้แล้วในส่วนของวิธีการศึกษา สรุปได้ตามภาพที่ 5-35 E3: ฝนในฤดูกาลท่องเที่ยว E1 : การนํานโยบายมาปฏิบัติ ในระดับกระทรวง S1: ขนาดของระบบเศรษฐกิจท่องเที่ยว S2: ระบบโลจิสติกส์การท่องเที่ยว E6: ความรับผิดชอบในการ ท่องเที่ยว(นักท่องเที่ยว) S4: ความรับผิดชอบในการ จัดบริการท่องเที่ยว (ผู้ประกอบการ) นักท่องเที่ยว (การบริโภค) “E2: ความต้องการทางการตลาด งการทางการตลาด” (รสนิยมการท่องเที่ยว รสนิ ว) ในประเทศ/ต่ ในประเทศ างประเทศ S3 : จุดขายเชิงพื้นที่ รูปแบบ จกรรม/คุณภาพ แบบ/กิ เศรษฐกิจและเมืองกระจุกตัว ทรัพยากรเสื่อมโทรม E4: ภัยพิบัติ (แผ่นดินไหว/ สึนามิ) E5: การ สื่อสารเพื่อ เตือนภัย พิบัติ S5 : การสื่อสารทาง การตลาดหรือบริหารจัดการ ด้านลูกค้าสัมพันธ์ นักท่องเที่ยวลดลง าย วลดลง/ย้ นักท่องเที่ยวลดลงฉับพลัน ภาพที่ 5-35 ปัจจัยอ่อนไหว(S1-5) ที่เปิดรับปัจจัยต่างๆ และส่งผลต่อปัญหาในการพัฒนาเศรษฐกิจท่องเทียว 5) ่ S1 : ขนาดของระบบเศรษฐกิจท่องเที่ยว Economic Scale of Tourism Sector) นํามาสู่การพัฒนาพื้นที่ใน ว(Economic ลักษณะแปรผันตามกัน เนื่องจากโดยภาพรวมแล้ว การแข่งขันในระบบเศรษฐกิจการท่องเที่ยวชายฝั่งทะเลภาคใต้ เป็นลักษณะ Economy of scale คือ มีพยายามยึดครองจํานวนนักท่องเที่ยวให้มากเพื่อลดต้นทุนของกิจการ ใน แหล่งท่องเที่ยวที่ยังไม่มีชื่อเสียง econ economic scale จะมีขนาดเล็ก แต่ในแหล่งที่มีชื่อเสียง เช่น ภูเก็ต economic scale ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-140 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ จะมีขนาดใหญ่มาก ซึ่งความแตกต่างลักษณะนี้จะส่งผลให้เกิดการพัฒนาเชิงพื้นที่แตกต่างกัน เช่น การขยายตัว ของชุมชน ทั้งนี้ เนื่องจากไม่มีการจํากัดระดับหรือขนาดทางเศรษฐกิจที่มีการพัฒนากันขึ้นมา นขึ ผลกระทบที่เกิดขึ้นจากปัจจัยนี้ คือความแตกต่างของระดับการส่งผลกระทบต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมชายฝั่ง ทะเลหรือตามเกาะต่างๆ โดยได้อธิบายไว้แล้วในส่วนของผลกระทบจากการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่ง (ตารางที่ 5-38) นอกจากนี้ economic scale ที่แตกต่างกันในปัจจุบัน ยังมีสาเหตุมาจากความไม่สามารถนํานโยบายการ เชื่อมโยงทางด้านการท่องเที่ยวซึ่งเป็นนโยบายระดับชาติ(บรรจุในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ) มา ขับเคลื่อนได้อย่างมีประสิทธิภาพตั้งแต่ในระดับกระทรวงลงไป (E1) ภาพที่ 5-36 แสดงบริบทของปัจจัยด้าน Economic scale S2 : ระบบโลจิสติกส์การท่องเที่ยว เป็นปัจจัยที่ทําให้เกิดสภาพการกระจุกตัวของการพัฒนา ว– ท่องเที่ยวและเกิดผลกระทบตามที่ได้อธิบายไว้แล้ว(ตารางที่ 5-38) ทั้งนี้ โลจิสติกส์ท่องเที่ยวไม่ได้หมายความ เฉพาะระบบโครงข่ายการขนส่งและคมนาคม แต่หมายถึงโลจิสติกส์ที่ทําหน้าที่บริหารจัดการเรื่องตําแหน่งและ ทํ การเคลื่ อนย้า ยขององค์ ประกอบทั้ งหมดในระบบเศรษฐกิ จการท่อ งเที่ ยว โดยพบว่ าในการพั ฒนาเศรษฐกิ จ ท่องเที่ยวภาคใต้ยังขาดการพัฒนาด้านนี้อยู่มาก ส่งผลให้เกิดเป็นสภาพเศรษฐกิจเติบโตแบบกระจุกตัวอยู่เฉพาะ บางแห่ง โดยการเปลี่ยนแปลงด้านการพัฒนาระบบโลจิสติกส์ท่องเที่ยวนี้จะเปิดรับการนํานโยบายมาปฏิบัติระดับ นการพั กระทรวงด้านการพัฒนาเศรษฐกิจท่องเที่ยวบริเวณชายฝั่งภาคใต้ เช่นเดียวกับปัจจัยด้าน economic scale ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-141 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ภาพที่ 5-37 แสดงบริบทของปัจจัยด้านโลจิสติกส์การท่องเที่ยว S3: จุดขายเชิงพื้นที่ รูปแบ จกรรมและคุณภาพบริการ– ส่งผลให้แหล่งท่องเที่ยวมีชื่อเสียงและเกิด แบบกิ การขยายตัวทางเศรษฐกิจ กล่าวได้ว่าเป็น “สินค้าหรือผลิตภัณฑ์” สําหรับตลาดนักท่องเที่ยวซึ่งจะได้รับอิทธิพล จากลัก ษณะความต้อ งการทางการตลาดอยู่ ตลอดเวลา ส่ว นที่อ่ อ นไหวต่ อ ปัจ จั ยทางภู มิ อากาศ คือ รู ปแบบ กิจกรรมการท่องเที่ยวแต่ละรูปแบบจะทําได้เฉพาะบางสภาพอากาศ มีน้อยมากที่สามารถทํากิจกรรมได้ทุกสภาพ อากาศ สําหรับการท่องเที่ยวชายฝั่งในภาคใต้จะมีกิจกรรมที่เป็นจุดขาย คือ การพักผ่อนชายหาด และการดําน้ําดู ปะการัง รวมทั้งเที่ยวชมความสวยงามทางทะเล ซึ่งมีอุปสรรคในช่วงฝนตกหรือมีพายุ โดยพบว่าได้รับผลกระทบ งฝนตกหรื แล้วจากสภาวะที่มีฝนตกหนักติดต่อกันในช่วงต้นและกลางฤดูกาลท่องเที่ยว S4 : ความรับผิดชอบของผู้ประกอบการต่อสภาพแวดล้อมในระหว่างให้บริการท่องเที่ยว ส่งผลต่อ สถานการณ์ของทรัพยากรและคุณภาพสิ่งแวดล้อมของระบบนิเวศชายฝั่งและในทะเล เช่นเดียวกับความใส่ใจของ นักท่องเที่ยวที่ได้กล่าวมาแล้ว ทั้งนี้ ความรับผิดชอบของผู้ประกอบการ ก็ได้รับอิทธิพลจากความรับผิดชอบใน หมู่นักท่องเที่ยวด้วยเช่นกัน เช่น หลายพื้นที่ที่นักท่องเที่ยวเปลี่ยนไปเที่ยวแหล่งอื่นเนื่องจากความเสื่อมโทรมของ ทรัพยากร ส่งผลให้ผู้ประกอบการหันมาดูแลรักษาสภาพแวดล้อมมากขึ้น ผู S5 : รูปแบบและกลยุทธ์การสื่อสาร สาร/ประชาสัมพันธ์ทางการตลาด ในสถานการณ์ที่นักท่องเที่ยวลดลง ฉับพลันจากประเด็นภัยพิบัติและสภาพอากาศ ละสภาพอากาศ(E3-5) คาดว่ามีปัจจัยร่วมคือการที่ผู้ประกอบการไม่ได้พัฒนา ระบบการสื่อสารทางการตลาดหรือด้านลูกค้าสัมพันธ์โดยใช้ข้อมูลด้านภัยพิบัติและสภาพอากาศลงไป ดังนั้น ลด้ นักท่องเที่ยวจึงได้รับข้อมูลเพียงด้านเดียวและส่งผลให้เกิดปัญหาดังกล่าวตามมา ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-142 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ 5)ความเสี่ยง(Risks: R) จากปัจจัยการเปิดรับและความอ่อนไหวที่สรุปมาแล้ว สามารถนํามา Risks: ยการเปิ วิเคราะห์ความเสี่ยงได้ โดยมีรายละเอียดดังตารางที่ 5-40 ตารางที่ 5-40 ผลการวิเคราะห์ความเสียงของการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งภาคใต้ดานการท่องเที่ยว ่ ้ Exposure factors(E) E1-6 (12) Sensitivity factors(S) S1-5 (18) State การพัฒนา เศรษฐกิจชายฝั่ง ด้านการ ท่องเที่ยว Exposure factors (E) E1(3) : การนํานโยบายมาปฏิบัติในระดับ กระทรวง(การพัฒนาเศรษฐกิจการ การพั ท่องเที่ยว) E2(1) : ความต้องการของตลาด E3(3) : ฝนในฤดูกาลท่องเที่ยว E4(1) : ภัยพิบัติ(แผ่นดินไหว/สึนามิ) สึ E5(3) : การสื่อสารเตือนภัยพิบัติ E6(1): ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบใน การท่องเที่ยว(นักท่องเที่ยว) Sensitivity factors (S) S1(4) : ขนาดระบบเศรษฐกิจท่องเที่ยว S2(4): ระบบโลจิสติกส์การท่องเที่ยว S3(4) : จุดขายเชิงพื้นที่ รูปแบบกิจกรรม และคุณภาพบริการ S4(2): ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบใน การจัดบริการท่องเที่ยว(ผู้ประกอบการ ผู ระกอบการ) S5(4) : องค์ประกอบของข้อมูลและ เทคนิคที่ใช้ในการสื่อสารทางการตลาด หรือบริหารจัดการด้านลูกค้าสัมพันธ์ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ความเสี่ยง Impacts(I) ความรุนแรง I1-4(11) R1-4(14) ระดับความเสี่ยง Coping Vulnerability capacity(C) (V) 68.2% (สูง) Impacts (I) I1(3) : ผู้ประกอบการรายย่อยมีรายได้เฉลี่ยจากธุรกิจไม่คุ้มค่าและ เกิดข้อจํากัดในการยกระดับคุณภาพ เนื่องจากพื้นทีท่องเที่ยวจํานวน ่ มากไม่มีการขยายตัวทางเศรษฐกิจ I2(4) : คุณภาพน้ําและปะการังเสื่อมโทรม ชายหาดสกปรกด้วยขยะ จากกิจกรรมการท่องเที่ยวและน้ําเสียจากพื้นที่บก ละน้ (แหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียง เช่น ภูเก็ต เกาะพีพี กระบี่ เป็นต้น) แหล่ I3(0) : การลดลงของนักท่องเที่ยว โดยเปลี่ยนไปแหล่งท่องเที่ยวใหม่ เนื่องจากความเสื่อมโทรมของทรัพยากร งผล 2 ลักษณะ คือเป็น ยากร(ส่ ผลเสียสําหรับแหล่งท่องเที่ยวเดิม แต่เป็นผลดีสําหรับแหล่งใหม่ ทํา ให้คะแนนหักล้างกันเป็นศูนย์) I4(4) : ผู้ประกอบการเสียรายได้มากกว่า 50% เนื่องจากการลดลง ของนักท่องเที่ยวแบบฉับพลัน(กรณีเกิดภัยพิบัติ และสภาวะที่ฝนตก กรณี หนักในฤดูกาลท่องเที่ยว) Risks (R) R1(4): ระบบนิเวศชายฝั่งในย่านเศรษฐกิจท่องเที่ยวเสื่อมโทรมรุนแรง R2(4): ขนาดของระบบเศรษฐกิจแหล่งท่องเที่ยวที่มชื่อเสียงลดลง ี R3(2): คุณภาพสิ่งแวดล้อมทางทะเลในแหล่งท่องเที่ยวที่เสื่อมโทรม ะเลในแหล่ ขยายผลไปรอบข้างและคุกคามแหล่งธรรมชาติและสาขาเศรษฐกิจ อื่นๆ เช่น การทําประมงทะเล R4(4): ผู้ประกอบการลดลงจากการขาดทุนสะสม 5-143 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ 6)กลไกการรับมือ(Coping mechanisms: C) พบว่ามีการรับมือ 6 วิธี ประกอบด้วย Coping C1 : การรวมกลุ่มของผู้ประกอบการขนาดเล็กและช่วยกันแก้ปัญหาทางธุรกิจ เป็นวิธีการของ ผู้ประกอบการรายย่อยบางส่วน เพื่อใช้ลดผลกระทบจากการเติบโตทางเศรษฐกิจแบบกระจุกตัว และผลกระทบ จากช่วงที่มีฝนตกหนักในฤดูกาลท่องเที่ยวและข่าวเรื่องภัยพิบัติ ซึ่งพบบางส่วนในจังหวัดตรัง ส ล สุราษฎร์ธานี สตู นครศรี ธรรมราช อย่ า งไรก็ ต าม เป็ น เพี ย งการเคลื่ อ นไหวของคนกลุ่ มเล็ ก ๆ และใช้ ระยะเวลานาน กว่ า จะมี ผู้เข้าร่วมอย่างจริงจังแต่ละราย วัตถุประสงค์หลักคือ การอาศัยความคิดจากหลายๆ คนและทรัพยากรของแต่ละ รายมาใช้ดําเนินการต่างๆ ทั้งนี้ ยังไม่สามารถลดผลกระท งกล่าวได้ ณ ปัจจุบัน ามารถลดผลกระทบดั C2: การทํางานของภาครัฐร่วมกับประชาชนและผู้ประกอบการรายย่อย (กิจกรรมเก็บขยะในทะเลและ กิ ชายหาด, ทุ่นแนวเขตปะการัง-ทุ่นจอดเรือ, กิจกรรมประชาสัมพันธ์ให้ความรู้/สร้างความตระหนักแก่นักท่องเที่ยว ทุ และผู้ประกอบการ) พบว่ามีการจัดกิจกรรมเก็บขยะอย่างสม่ําเสมอทุกปีโดยมีหลายหน่วยงานนําไปเป็นแผนงาน างสม่ หลัก ผลจากการใช้วิธีการดังกล่าวจากบางพื้นที่โดยใช้ข้อมูลจากรายงานสถานการณ์ทรัพยากรทางทะเลและ ชายฝั่งจังหวัดตรัง(นพรัตน์ กายเพชร และคณะ 2551) และรายงานการประเมินผลการดําเนินงานตามแผน นพรั และคณะ, กิจกรรมอนุรักษ์และส่งเสริมการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งอ่าวไทยภาคใต้ตอนกลาง นย์อนุรักษ์ ารอนุ อนกลาง(ศู ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งที่ 3 จ.ชุมพร, 2554) ซึ่งมีการประเมินผลจากการดําเนินโครงการเก็บขยะในทะเล และชายฝั่งทะเลในพื้นที่ของจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ชุมพร และสุราษฎร์ธานีระหว่างปี 2553-2554 พบว่าการ ดําเนินงานดังกล่าวยังไม่ส่งผลต่อการลดปัญหาขยะในทะเลและชายฝั่งได้ ทั้งในระดับพื้นที่ที่ดําเนินการและผลใน ภาพรวม C3: การลงทุนพัฒนาพื้นที่ท่องเที่ยวแห่งใหม่โดยภาคเอกชนรายใหญ่ เป็นการรับมือกับสถานการณ์ที่ นักท่องเที่ยวเปลี่ยนไปพื้นที่อื่นเนื่องจากปัญหาความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศและทรัพยากรธรรมชาติ โดย หาความเสื พบว่ามีเอกชนบางส่วนเริ่มทําการสํารวจพื้นที่ลงทุนใหม่ในเขตจังหวัดตรังและสตูลในช่วงต้นปี 2555(จากการสุ่ม สัมภาษณ์ผู้ประกอบการท่องเที่ยว แต่เนื่องจากวิธีการนี้อยู่ในขั้นริเริ่มจึงยังไม่ส่งผลใดๆ ต่อปัญหาในปัจจุบัน ว) อย่างไรก็ตาม การดําเนินการในลักษณะนี้ ส่งผลให้ต่อการเพิ่มระดับความเสี่ยงที่มีอยู่เดิมให้สูงยิ่งขึ้น คือ ย่ • R3: คุณภาพสิ่งแวดล้อมทางทะเลในแหล่งท่องเทียวที่เสื่อมโทรมขยายผลไปรอบข้างและคุกคาม ่ แหล่งธรรมชาติและสาขาเศรษฐกิจอื่นๆ เช่น การทําประมงทะเล C4 : การชี้แจงสถานการณ์ภัยพิบัติทางสื่อโดยภาครัฐในพื้นที่ เป็นการรับมือโดยหน่วยงานภาครัฐใน นการณ์ พื้นที่ท่องเที่ยวที่จํานวนนักท่องเที่ยวลดลงฉับพลันจากข่าวเตือนภัยพิบัติ เพื่อช่วยยืนยันความเชื่อมั่นด้านความ ปลอดภัยเมื่อทราบข้อมูลที่แน่ชัดแล้ว แต่พบว่าไม่มีผลต่อผลกระทบที่เกิดขึ้นมากนัก เนื่องจากเป็นการดําเนินการ มากนั ภายหลังการยกเลิกคําสั่งซื้อไปแล้ว ประโยชน์ที่เกิดขึ้นเป็นเพียงการช่วยฟื้นฟูสถานการณ์ให้นักท่องเที่ยวกลับเข้า มาโดยเร็ว C5 : การจัดกิจกรรมส่งเสริมการขายโดยภาครัฐและภาคเอกชน เป็นวิธีการที่ภาครัฐกับภาคเอกชนใช้ รับมือผลกระทบจากสภาวะฝนตกหนักในฤดูกาลท่องเที่ยว โดยจัดกิจกรรมขึ้นเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวในบริเวณ ที่สภาพอากาศเอื้ออํานวย(ธนาคารแห่งประเทศไทย 2554) วัตถุประสงค์คือ การรักษามูลค่าทางเศรษฐกิจของ ธนาคารแห่ ประเทศไทย, ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-144 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ภาคใต้เอาไว้ในลักษณะการย้ายมูลค่าจากแห่งหนึ่งไปอีกแห่งหนึ่งโดยพบว่าเกิดการท่องเที่ยวมากขึ้นบริเวณ ลค่ ภาคใต้ตอนบน อย่างไรก็ตาม ผู้ประกอบการในพื้นที่ฝนตกหนักและนักท่องเที่ยวเคลื่อนย้ายไปก็ยังเป็นฝ่ายได้รับ ผลกระทบโดยตรงเหมือนเดิม C6 : การพัฒนาโครงการสะพานเศรษฐกิจสงขลา ล เป็นวิธีการที่มีส่วนลดความอ่อนไหวด้าน สงขลา-สตู ส่ ระบบโลจิสติกส์การท่องเที่ยว เนื่องจากผลจากการพัฒนาโครงการจะเอื้อต่อการคมนาคมที่สะดวกสบายมากขึ้น อย่ า งไรก็ ต าม เนื่ อ งจากเป้ า หมายของโครงการมี ส่ ว นสนั บ สนุ น หลายสาขาเศรษฐกิ จ โดยเฉพาะการผลิ ต อุตสาหกรรมและปิโตรเคมี ซึ่งเป็นกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่สร้างผลกระทบต่อระบบนิเวศชายฝั่งและในทะเลได้งาย างผลกระทบต่ ่ ดังนั้น ในขณะที่กลไกนี้มีผลในการลดความอ่อนไหวด้านระบบโลจิสติกส์การท่องเที่ยว แต่ก็จะไปเพิ่มความ รุนแรงของความเสี่ยงด้านแหล่งทรัพยากรที่อุดมสมบูรณ์ถูกคุกคามให้มีระดับสูงขึ้น 7) ความเปราะบาง(Vulnerability) จากข้อมูลทั้งหมดภายใต้บริบทปัจจุบัน สามารถวิเคราะห์ความ ข้ เปราะบางต่อภูมิอากาศของการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลภาคใต้ด้านการท่องเที่ยว ได้ดังตารางที่ 5-41 ตารางที่ 5-41 ผลการวิเคราะห์ความเปราะบางของการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งภาคใต้ด้านการท่องเที่ยว Exposure factors(E) E1-6 (12) Sensitivity factors(S) S1-5 (18) State การพัฒนา เศรษฐกิจชายฝั่ง ด้านการ ท่องเที่ยว Exposure factors (E) E1(3) : การนํานโยบายมาปฏิบัติในระดับ กระทรวง(การพัฒนาเศรษฐกิจการ การพั ท่องเที่ยว) E2(1) : ความต้องการของตลาด E3(3) : ฝนในฤดูกาลท่องเที่ยว E4(1) : ภัยพิบัติ(แผ่นดินไหว/สึนามิ) สึ E5(3) : การสื่อสารเตือนภัยพิบัติ E6(1): ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบ ในการท่องเที่ยว(นักท่องเที่ยว กท่ ว) Sensitivity factors (S) S1(4) : ขนาดระบบเศรษฐกิจท่องเที่ยว S2(4): ระบบโลจิสติกส์การท่องเที่ยว S3(4) : จุดขายเชิงพื้นที่ รูปแบบกิจกรรม และคุณภาพบริการ S4(2): ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ความเสี่ยง Impacts(I) ความรุนแรง I1-4(11) R1-4(16) ระดับความเสี่ยง 68.2% (สูง) Coping capacity(C) Vulnerability (V) -6 67.1% (สูง) Impacts (I) I1(3) : ผู้ประกอบการรายย่อยมีรายได้เฉลี่ยจากธุรกิจไม่คุ้มค่าและ เกิดข้อจํากัดในการยกระดับคุณภาพ เนื่องจากพื้นทีท่องเที่ยวจํานวน ่ มากไม่มีการขยายตัวทางเศรษฐกิจ I2(4) : คุณภาพน้ําและปะการังเสื่อมโทรม ชายหาดสกปรกด้วยขยะ จากกิจกรรมการท่องเที่ยวและน้ําเสียจากพื้นที่บก (แหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียง เช่น ภูเก็ต เกาะพีพี กระบี่ เป็นต้น) แหล่ I3(0) : การลดลงของนักท่องเที่ยว โดยเปลี่ยนไปแหล่งท่องเที่ยวใหม่ เนื่องจากความเสื่อมโทรมของทรัพยากร งผล 2 ลักษณะ คือเป็น ยากร(ส่ ผลเสียสําหรับแหล่งท่องเที่ยวเดิม แต่เป็นผลดีสําหรับแหล่งใหม่ ทํา ให้คะแนนหักล้างกันเป็นศูนย์) I4(4) : ผู้ประกอบการเสียรายได้มากกว่า 50% เนื่องจากการลดลง ของนักท่องเที่ยวแบบฉับพลัน(กรณีเกิดภัยพิบัติ และสภาวะที่ฝนตก กรณี หนักในฤดูกาลท่องเที่ยว) Risks (R) R1(4): ระบบนิเวศชายฝั่งในย่านเศรษฐกิจท่องเที่ยวเสื่อมโทรมรุนแรง R2(4): ขนาดของระบบเศรษฐกิจแหล่งท่องเที่ยวที่มชื่อเสียงลดลง ี 5-145 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ในการจัดบริการท่องเที่ยว (ผู้ประกอบการ) S5(4) : องค์ประกอบของข้อมูลและ เทคนิคที่ใช้ในการสื่อสารทางการตลาด หรือบริหารจัดการด้านลูกค้าสัมพันธ์ R3(4): คุณภาพสิ่งแวดล้อมทางทะเล มทางทะเลในแหล่งท่องเที่ยวที่เสื่อมโทรม ขยายผลไปรอบข้างและคุกคามแหล่งธรรมชาติและสาขาเศรษฐกิจ อื่นๆ เช่น การทําประมงทะเล R4(4): ผู้ประกอบการลดลงจากการขาดทุนสะสม Coping mechanisms (C) C1(0) : การรวมกลุ่มของผู้ประกอบการขนาดเล็กแก้ปญหาทางธุรกิจ ั C2(-1): การทํางานของภาครัฐร่วมกับประชาชน ้ประกอบการราย ประชาชน/ผู ย่อย C3(0): การลงทุนพัฒนาพืนที่ท่องเทียวแห่งใหม่โดยภาคเอกชนราย ้ ่ ใหญ่ C4(-1) : การชี้แจงสถานการณ์ภัยพิบัติทางสื่อโดยภาครัฐในพื้นที่ C5(-2) : การจัดกิจกรรมส่งเสริมการขายโดยภาครัฐและภาคเอกชน C6(-2) : การพัฒนาโครงการสะพานเศรษฐกิจสงขลา ล งการสะพานเศรษฐกิ สงขลา-สตู 8)สรุปสถานการณ์ปัจจุบัน สรุ การพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลในภาคใต้ด้านการท่องเที่ยว เป็นประเด็นที่มีความเสี่ยงและความ ล่อแหลมเปราะบางสูง ซึ่งควรมีก ารดําเนินการต่างๆ เพื่อลดผลกระทบและความเสี่ยงจากบริบทใน ปัจจุบันลงให้มากที่สุดเท่าที่จะทําได้ แนวโน้มของประเด็นความเสี่ยงต่างๆ ที่คาดว่าจะเกิดขึ้นต่อไป ประกอบด้วย ระบบนิเวศชายฝั่งในย่านเศรษฐกิจท่องเที่ยวเสื่อมโทรมรุนแรง ขนาดระบบเศรษฐกิจ(economic scale) ของแหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงลดลง คุณภาพสิ่งแวดล้อมทางทะเลในแหล่งท่องเที่ยวที่เสื่อมโทรมขยายผลไปรอบข้างและคุกคาม แหล่งธรรมชาติและสาขาเศรษฐกิจอื่นๆ เช่น การทําประมงทะ ประมงทะเล ผู้ประกอบการลดลงจากการขาดทุนสะสม ปัจจัยสร้างความเสี่ยงมี 11 ปัจจัย โดยแบ่งเป็นกลุ่มตามระดับความรุนแรงในการส่งผล ดังนี้ กลุ่มปัจจัยที่สร้างความเสี่ยงสูง ประกอบด้วย • ในกลุ่มของปัจจัยเปิดรับ ได้แก่ o การนํานโยบายมาปฏิบัติในระดับกระทรวง การพัฒนาเศรษฐกิจการท่องเที่ยว กระทรวง(การพั ว) o ฝนในฤดูกาลท่องเที่ยว o การสื่อสารเตือนภัยพิบัติ • ในกลุ่มของปัจจัยอ่อนไหว ได้แก่ o ขนาดระบบเศรษฐกิจ(economic scale)ในภาคการท่องเที่ยว ในภาคการท่ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-146 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ o ระบบโลจิสติกส์การท่องเที่ยว o จุดขายเชิงพื้นที่ รูปแบบกิจกรรมแล ณภาพบริการ กรรมและคุ o องค์ประกอบของข้อมูลและเทคนิคที่ใช้ในการสื่อสารทางการตลาดหรือบริหาร จัดการด้านลูกค้าสัมพันธ์ กลุ่มปัจจัยที่สร้างความเสี่ยงปานกลางและต่ํา ประกอบด้วย • ในกลุ่มของปัจจัยเปิดรับ ได้แก่ o ความต้องการของตลาด o ภัยพิบัติ(แผ่นดินไหว/สึนามิ) o ความใส่ใจ จ(attention) รับผิดชอบในการท่องเที่ยว(นักท่องเที่ยว นั ว) • ในกลุ่มของปัจจัยอ่อนไหว ได้แก่ o ความใส่ใจ จ(attention) รับผิดชอบในการจัดบริการท่องเที่ยว ้ประกอบการ) ว(ผู o กลไกรับมือหรือการดําเนินการที่มีการปฏิบัติกันแล้วในปัจจุบัน ประกอบด้วย 6 วิธีการ ได้แก่ การรวมกลุ่มของผู้ประกอบการขนาดเล็กแก้ปัญหาทางธุรกิจ, การ ระกอบการขนาดเล็ ทํางานของภาครัฐร่วมกับประชาชน ผู้ประกอบการรายย่อย ดการขยะในทะเล ประชาชน/ผู ย(จั และชายฝั่ง), การลงทุนพัฒนาพื้นที่ท่องเที่ยวแห่งใหม่โดยภาคเอกชนรายใหญ่, การชี้แจงสถานการณ์ภัยพิบัติทางสื่อโดยภาครัฐในพื้นที่, การจัดกิจกรรมส่งเสริม การขายโดยภาครัฐและภาคเอกชน, และการพัฒนาโครงการสะพานเศรษฐกิจ สงขลา-สตู สงขลา สตูล ทั้งนี้ ยังไม่มีกลไกใดมีความสามารถสูงพอในการลดความเสี่ยง จากบริบทของปัจจัยที่เกี่ยวข้องในปัจจุบัน ผู้ที่เกี่ยวข้องสามารถเลือกแนวทางลดความเสี่ยงได้ตามความ เหมาะสมที่พิจารณาได้ด้วยตนเอง สําหรับผู้วิจัยเห็นว่าผู้ประกอบการควรใช้แนวทางลดความอ่อนไหวโดยพัฒนา เห็ ประสิทธิภาพด้านจุดขายเชิงพื้นที่ รูปแบบกิจกรรมและคุณภาพบริการ และด้านองค์ประกอบของข้อมูลและ เทคนิคที่ใช้ในการสื่อสารทางการตลาดหรือบริหารจัดการด้านลูกค้าสัมพันธ์ ส่วนในภาครัฐควรใช้แนวทางลด ผลกระทบจากปัจจัยเปิดรับ คือควรทบทวนผลการดําเนินงานเกี่ยวกับการนํานโยบายมาปฏิบัติในระดับกระทรวง ดรั (การพัฒนาเศรษฐกิจการท่องเที่ยวชายฝั่งทะเลภาคใต้) และค้นหาจุดอ่อนเพื่อแก้ไขปรับปรุงในขั้นต่อไป การพั 4.2 การวิเคราะห์ด้วยบริบทในอนาคต ทในอนาคต(ระยะ 30 ปี) การวิเคราะห์ส่วนนี้ เป็นการคาดการณ์แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงในอนาคตของปัจจัยต่างๆ ในระบบการ พัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลภาคใต้ด้านการท่องเที่ยว ในส่วนของปัจจัยทางภูมิอากาศได้ใช้ PRECIS ECHAM4 [A2] เป็นเครื่องมือในการวิเคราะห์แนวโน้มการเปลี่ยนแปลง สําหรับปัจจัยทางเศรษฐกิจและสังคมเป็นการ ทางเศรษฐกิ คาดการณ์บนพื้นฐานข้อมูลที่มีนัยสําคัญต่อการเปลี่ยนแปลง รายละเอียดดังนี้ 1) การวิเคราะห์แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของปัจจัยทางภูมิอากาศ : ทําการวิเคราะห์แนวโน้มการ เกิดสภาวะที่มีฝนตกหนักติดต่อกัน โดยการวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบความถี่ของเหตุการณ์ดังกล่าว (เปรียบเทียบ ารณ์ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-147 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ คาบ 30 ปี ในอดีตกับอนาคต/ ใช้เกณฑ์จํานวนวันที่ฝนตก >50มม./วัน ติดต่อกันมากกว่า 15 วัน) พบว่ามี วั 40 แนวโน้มเพิมขึ้น (Southeast Asia START Regional Center, 2554) ่ Southeast 2) การวิเคราะห์แนวโน้มของปัจจัยอื่นๆ : พิจารณาจาก 4 ประเด็นที่คาดว่ามีนัยต่อการเปลี่ยนแปลง ในอนาคต ประกอบด้วย 2.1) ทิศทางความต้องการทางการตลาดด้านการท่องเที่ยวในภาพรวมและทิศทางการพัฒนาการ ท่องเที่ยวของแต่ละภูมิภาค 2.2) คุณภาพคนและการมีส่วนร่วมในอนาคตในระดับนโยบายเศรษฐกิจการท่องเทียว และในภาคใต้ ่ 2.3) แนวโน้มการเกิดภัยพิบัตด้านแผ่นดินไหวและสึนามิและการพัฒนาระบบเตือนภัย ารเกิ ิ 2.4) แนวโน้มการพัฒนาและการขยายตัวของพืนที่อุตสาหกรรมและการขนส่งทางทะเล ้ ตารางที่ 5-42 การกําหนดประเด็นหลักที่คาดว่ามีนัยต่อการเปลี่ยนแปลงในอนาคต ปัจจัยในระบบของปัญหาต่างๆ เกี่ยวกับการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่ง ทะเลภาคใต้ด้านการท่องเที่ยว(ยกเว้นปัจจัยทางภูมิอากาศ ยกเว้ ากาศ) Exposure factors (E) E1: การนํานโยบายมาปฏิบัติในระดับกระทรวง กระทรวง(การพัฒนาเศรษฐกิจการ ท่องเที่ยว) E2: ความต้องการของตลาด E4: ภัยพิบัติ(แผ่นดินไหว/สึนามิ) E5: การสื่อสารเตือนภัยพิบัติ E6: ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบในการท่องเที่ยว กท่องเที่ยว) ว(นั Sensitivity factors (S) S1: ขนาดระบบเศรษฐกิจ(economic scale) ด้านท่องเที่ยว economic S2: ระบบโลจิสติกส์การท่องเที่ยว S3: จุดขายเชิงพื้นที่ รูปแบบกิจกรรมและคุณภาพบริการ ปแบบกิ S4: ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบในการจัดบริการท่องเที่ยว (ผู้ประกอบการ) S5: องค์ประกอบของข้อมูลและเทคนิคที่ใช้ในการสื่อสารทางการตลาดหรือ บริหารจัดการด้านลูกค้าสัมพันธ์ ประเด็นที่มีนัยต่อการเปลี่ยนแปลง ของปัจจัยต่างๆ 1.ทิศทางความต้องการทางการตลาดด้านการ ทิ ท่องเที่ยวในภาพรวมและทิศทางการพัฒนาการ ท่องเที่ยวของแต่ละภูมิภาค 2.คุณภาพคนและการมีส่วนร่วมในอนาคตใน คุ ระดับนโยบายเศรษฐกิจการท่องเที่ยว และใน ภาคใต้ 3.แนวโน้มการเกิดภัยพิบัติด้านแผ่นดินไหว แนวโน้ และสึนามิและการพัฒนาระบบเตือนภัย 4.แนวโน้มการพัฒนาและการขยายตัวของพื้นที่ แนวโน้ อุตสาหกรรมและการขนส่งทางทะเล Coping mechanisms(C) C1: การรวมกลุ่มของผู้ประกอบการขนาดเล็กแก้ปญหาทางธุรกิจ ั C2: การทํางานของภาครัฐร่วมกับประชาชน ้ประกอบการรายย่อย ประชาชน/ผู 40 จํานวนวันที่ฝนตกมากกว่า 50 มม./วัน (ติดต่อกันมากกว่า 15 วัน) มีความถี่เกิดขึ้นในอดีตระยะ 30 ปีจํานวน 2 ครั้ง ในอนาคตระยะ 30 ปี มีแนวโน้ม ติ เกิดขึ้น 6 ครั้ง (ข้อมูลจาก ECHAM4[A2] PRECIS โดย Southeast Asia START Regional Center) ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-148 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ C3: การลงทุนพัฒนาพื้นที่ท่องเที่ยวแห่งใหม่โดยภาคเอกชนรายใหญ่ C4: การชี้แจงสถานการณ์ภัยพิบัติทางสื่อโดยภาครัฐในพื้นที่ C5: การจัดกิจกรรมส่งเสริมการขายโดยภาครัฐและภาคเอกชน C6: การพัฒนาโครงการสะพานเศรษฐกิจสงขลา ล สงขลา-สตู 2.1) ทิศทางความต้องการทางการตลาดด้านการท่องเที่ยวในภาพรวมและทิศทางการพัฒนาการ ท่องเที่ยว: การท่องเที่ยวมีลักษณะเป็นตัวเพิ่มคุณค่าให้กับระบบเศรษฐกิจโดยสามารถสร้างมูลค่าในตัวมันเอง และไปยกระดับมูลค่าในสาขาเศรษฐกิจอื่นๆ ให้เพิ่มขึ้นได้อีกด้วย ในขณะที่ใช้การลงทุนต่ํามาก ดังนั้น ประเทศ ต่างๆ จึงไม่ละความพยายามในการพัฒนาเศรษฐกิจด้านการท่องเที่ยวให้มีความก้าวหน้าอยู่เสมอ ในที่นี้ เป็นการ วามก้ สันนิษฐานแบบกว้างโดยพิจารณาจากเงื่อนไขของการเป็นสังคมผู้สูงอายุ แนวโน้มความแปรปรวนของลักษณะ อากาศในระดั บ ท้ อ งถิ่ น แต่ ล ะแห่ ง ที่ มี ค วามถี่ แ ละรุ น แรงขึ้ น ทั ศ นคติ ใ นการใช้ ชี วิ ต ของคนรุ่ น ใหม่ ฐาน ทรัพยากรธรรมชาติ และประวัติศาสตร์การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ รวมทั้งตําแหน่งในฐานะตลาดนักท่องเที่ยว ฒนาทรั ของภาคใต้ (สามารถเปรียบเทียบกับสถานการณ์ปัจจุบันได้ตามภาพที่ 5-33) สามารถเปรี o ยุโรป : เป็นตลาดนักท่องเที่ยวที่มีการใช้จ่ายต่อหัวสูงของภาคใต้ในปัจจุบัน กลุ่มนี้มีการสะสม ความรู้ ท างวิ ท ยาศาสตร์ เศรษฐศาสตร์ แ ละการเมื อ งในลั ก ษณะทุ น นิ ย มเสรี ป ระชาธิ ป ไตยมานาน ผ่ า น องในลั ประสบการณ์วิกฤตทางเศรษฐกิจและการเมืองมามาก แต่มีจุดอ่อนที่ขาดแคลนความหลากหลายทางชีวภาพจาก ทรัพยากรธรรมชาติรวมทั้งลักษณะอากาศในเขตหนาว ลักษณะเฉพาะอีกประการหนึ่งคือ เป็นกลุ่มที่มีความ หลากหลายของผู้คนในเชิงวัฒนธรรมหรือทัศนคติในการใช้ชีวิตหรือทํางาน ซึ่งมักเกิดการแข่งขันกันเองอยู่ในที เช่น ระหว่างฝรั่งเศสกับอังกฤษ หรือสภาพความเหลื่อมล้ําและแตกต่าง เช่น สภาพไร้ระเบียบและอิสระที่ยากจะ คาดเดาของคนอิตาลีกับความมีวินัยของคนอังกฤษหรือความดื้อดึงและรักศักดิ์ศรีของคนฝรั่งเศส ในยุโรปจะมี ประเทศที่สังคมและเศรฐกิจมั่นคงไม่กี่ประเทศ ในขณะที่ส่วนใหญ่มีความอ่อนแอทางเศรษฐกิจ อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางการเติบโตแบบเสรีทางเศรษฐกิจ ประเทศที่มั่นคงก็จําเป็นต้องอุ้มประเทศอ่อนแอทั้งหมดให้เป็นกลุ่ม เดียวกัน จากเงื่อนไขนี้ คาดว่าในอนาคต คนในกลุ่มนี้จะต้องเดินทางไปยังภูมิภาคต่างๆ มากขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์ งเดิ ทางเศรษฐกิจเพื่อสร้างมูลค่ามาประคับประคองสถานการณ์ภายในภูมิภาคตนเอง ข้อได้เปรียบของภูมิภาคนี้คือ “ภาษาอั งกฤษ” ซึ่งเป็นภาษาสากล อาศั ยช่อ งทางนี้ คนจากยุ โรปก็สามารถเข้ าถึง สาขาเศรษฐกิจต่ างๆ ใน ประเทศต่างๆ ได้ไม่ยากนัก ผู้วิจัยคาดว่าในอนาคต ความต้องการท่องเที่ยวจากกลุ่มนี้จะเป็นการท่องเที่ยวควบคู่ ยากนั ไปกับการดําเนินงานด้านการศึกษาและการพัฒนางานวิจัยและเทคโนโลยีโดยมีพื้นฐานที่แข็งแกร่ง เช่น อังกฤษ เย อรมันี ทั้งนี้ เป็นการเปิดช่องทางให้เข้าสู่การผลิตแท้จริงในสาขาเศรษฐกิจต่างๆ ของพื้นที่เป้าหมาย สําหรับการ จต่ พัฒนาด้านการท่องเที่ยวภายในภูมิภาคตนเอง คาดว่าเป็นการดําเนินงานแบบสองทางควบคู่ไปกับแนวทางที่กล่าว มาแล้ว คือ นอกจากการมุ่งเน้นช่องทางด้านการศึกษาในประเทศเป้าหมายก็จะเปิดช่องทางการเดินทางพักอาศัย ระยะยาวเพื่อการศึกษาในยุโรปด้วยเช่นกัน ด้ o สหรัฐอเมริกา : มีความมั่นคงเป็นปึกแผ่นและมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับอังกฤษเสมอมา และมี ประสบการณ์ในลักษณะการบุกเบิกและในฐานะผู้นําอย่างยาวนาน ประสบการณ์เรียนรู้จากวิกฤตทางเศรษฐกิจ และการเมือง สหรัฐอเมริกาไม่น้อยไปกว่ายุโรป อย่างไรก็ตาม คาดว่าแนวทางพัฒนาเศรษฐกิจในอนาคตของ แนวทางพั ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-149 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ สหรั ฐอเมริ กาจะเน้ นใส่ใจสร้า งความแข็ง แกร่งของเศรษฐกิ จโดยใช้การลงทุน ภายในประเทศมากขึ้น ซึ่ง เป็ น ลักษณะตรงกันข้ามกับด้านยุโรป ดังนั้น ทิศทางความต้องการท่องเที่ยวจากกลุ่มนี้ อาจจํากัดเฉพาะในส่วนที่ เกี่ยวข้องกับการเดินทางเพื่อธุรกิจและการเมืองแต่ก็จะมีตลาดการท่องเที่ยวแบบเฉพาะที่มีราคาสูงมาก และการเมื o แอฟริกา : มีศักยภาพด้านทรัพยากรธรรมชาติและแรงงานสูง แต่อ่อนแอด้านเศรษฐกิจและ การเมือง โดยเป็นพื้นที่เป้าหมายในการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจโดยหลายๆ ประเทศ อย่างไรก็ตาม ไม่ว่าใครจะ เป็นฝ่ายไปลงทุนในแอฟริกา แต่ก็จะสร้างการเติบโตและขยายตัวทางเศรษฐกิจให้เกิดขึ้นในแอฟริกาได้ทั้งสิ้น ดังนั้น ในอนาคต ความสามารถในการใช้จ่ายของคนแอฟริกันมีแนวโน้มสูงขึ้นเช่นเดียวกับความเป็นไปได้ในการ เดินทางท่องเที่ยวเพื่อการพักผ่อนในต่างประเทศ ดังนั้น สําหรับการทําตลาดระยะยาวที่เป็นตล กท่องเที่ยว ตลาดนั เพื่อการพักผ่อนโดยเฉพาะควรดําเนินการต่างๆ เพื่อวางรากฐานในภูมิภาคนี้เอาไว้ o ตะวันออกกลาง : มีจุดอ่อนด้านอาหาร แต่มีความสามารถทางการเงินสูง แม้จะมีความ ล่อแหลมทางการเมือง แต่ปัจจุบันก็เป็นคู่ค้าผลผลิตทางการเกษตรกับไทยมานาน ไม่ว่าจะเป็นอิรัก หรืออิหร่าน ภายใต้เงื่อนไขว่าลักษณะอากาศระดับท้องถิ่นในบริเวณต่างๆ มีความแปรปรวนและรุนแรงขึ้น ย่อมส่งผลต่อการ เปลี่ยนด้านการผลิตอาหารของโลก ซึ่งในฐานะที่ต้องพึ่งพาการผลิตจากประเทศอื่น คาดว่าตะวันออกกลางต้อง พยายามเพิ่มความมั่นคงด้านพื้นที่เกษตรกรรมให้เพียงพอสําหรับภูมิภาคตนเองโดยการลงทุนในต่างประเทศ งพอสํ ผู้วิจัยคาดว่าการเดินทางของกลุ่มนี้จะมุ่งเน้นเข้ามาลงทุนด้านการผลิตทางการเกษตรและอุตสาหกรรมการเกษตร ทุกสาขา โดยปัจจุบัน ก็ปรากฏลักษณะดังกล่าวแล้วบางพื้นที่ในประเทศไทย o รัสเซียและจีน : เป็นกลุ่มที่มีประชากรมากและเปลี่ยนผ่านจากเศรษฐกิจแบบสังคมนิยมมาสู่ทุน ยนผ่ นิยมเสรี แม้จีนจะยังเป็นแบบสังคมนิยมในทางการเมืองและการปกครองก็ตาม รัสเซียในภาพรวม ประชาชายัง ขาดความสามารถในการใช้จ่าย บทบาทต่อการท่องเที่ยวในเมืองไทยจะมีลักษณะเข้ามาทําธุรกิจและเข้ามาทํางาน ในภาคการท่องเที่ยวหรืออาศัยแหล่งท่องเที่ยวดําเนินธุรกิจที่มีความเป็นไปได้ ทิศทางในอนาคต นักธุรกิจรัสเซีย ล่ และคนทํางานชาวรัสเซียมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในฐานะภาคการผลิตส่วนหนึ่งจากศักยภาพด้านการท่องเที่ยวของไทย และรวมถึงในภาคใต้ ในส่วนของจีนซึ่งเป็นตลาดนักท่องเที่ยวกลุ่มใหญ่ที่สุดของภาคใต้ คาด าจะเน้นขับเคลื่อน คาดว่ เศรษฐกิจภายในประเทศมากขึ้น รวมถึงการพัฒนาด้านการท่องเที่ยว ทั้งนี้ เพื่อเร่งสร้างภูมิคุ้มกันทางเศรษฐกิจ ด้วย micro economy ป้องกันความเสี่ยงจากภาคเก็งกําไรเช่นเดียวกับทิศทางของอเมริกา อย่างไรก็ตาม economic scale ของจีนนี้ คาดว่ากําหนดขอบเขตรวมอาเซียนด้วยจากแรงกดดันในมิติการเมืองระหว่างประเทศ ดังนั้น คาด หนดขอบเขตรวมอาเซี ว่าความต้องการทางการตลาดจากจีนต่อการท่องเที่ยวชายฝั่งภาคใต้ไม่เปลี่ยนไปจากปัจจุบันมากนัก แต่อาจเกิด ความต้องการประเภท niche tourism ขึ้นบางส่วนในภาคธุรกิจของจีนที่เข้ามาลงทุนในกลุ่มอาเซียน o ญี่ปุ่น และออสเตรเลีย : เป็นกลุ่มที่มีความสม่ําเสมอของท่าทีต่างๆ ต่อประเทศไทยเรื่อยมา ปุ รวมถึงบทบาทในภาคการท่องเที่ยวในฐานะตลาดส่ว นหนึ่ง แต่มีข้อแตกต่างกันคือญี่ปุ่นเป็นผู้ลงทุนการผลิ ต ภาคอุตสาหกรรมอย่างมากในประเทศไทย ในขณะที่ออสเตรเลียเป็นเพียงคู่ค้าในบางเรื่อง งและไม่เด่นชัดเหมือน ญี่ปุ่น จุดร่วมของทั้งสองประเทศคือมีความรุนแรงของภัยพิบัติ ดังนั้น รูปแบบความต้องการท่องเที่ยวของกลุ่มนี้ ในอนาคตที่มีความเป็นไปได้มากที่สุดคือ การท่องเที่ยวแบบพักอาศัยระยะยาวที่อาจขยายตัวมากขึ้นโดยมีแรงขับ จากประเด็นภัยพิบัติหรือผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของลักษณะอากาศบางบริเวณ ผลกระทบจากการเปลี ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-150 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ o อินเดียและกลุ่มอาเซียน : เป็นกลุ่มที่มีความสัมพันธ์จากรากเหง้าทางวัฒนธรรมที่แม้จะมี ความหลากหลายในเชิงรายละเอียดแต่ก็มีส่วนเกี่ยวโยงเข้าหากันค่อนข้างมาก ในกลุ่มอาเซียน มาเลเซียและ สิงคโปร์เป็นตลาดสําคัญของการท่องเที่ยวภาคใต้โดยเฉพาะในรูปแบบการท่องเที่ยวแบบบันเทิงหรือซื้อสินค้า แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงในอนาคตอาจต้องพิจารณาจากการกําหนดตําแหน่งเชิงกลยุทธ์ของทั้งสองประเทศไม่ว่า จะในด้านอุตสาหกรรมเกษตร(มาเลเซีย)และการเป็นศูนย์กลางการลงทุนและการท่องเที่ยว งคโปร์) สําหรับ มาเลเซี และการเป็ ว(สิ ประเทศอื่นๆ โดยมากยังขาดความสามารถในการใช้จ่าย นๆ ย(ภาพรวม) แต่แนวโน้มการลงทุนที่คาดว่ามากขึ้นจะเป็น แรงขับให้เศรษฐกิจขยายตัว ดังนั้น คาดว่าในอนาคต ชายฝั่งทะเลภาคใต้อาจมีนักท่องเที่ยวที่มีการใช้จ่ายในระดับ ปานกลางเพิ่มขึ้นจากประเทศต่างๆ ในกลุ่มนี้ 2.2) คุณภาพคนและการมีส่วนร่วมในอนาคต ในระดับนโยบายเศรษฐกิจการท่องเที่ยว และในภาคใต้ ทั้งในระดับนโยบายและในภาคใต้จะเป็นการเปลี่ยนผ่านของคนหนึ่งรุ่นที่มีบทบาทในการพัฒนา ด้านการท่องเที่ยวบริเวณชายฝั่งทะเลของภาคใต้ โดยทัศนคติและมุมมองในการใช้ชีวิตจะแตกต่างไปจากรุ่น ปัจจุบันมาก (คนอายุไม่เกิน 30 ปีในปัจจุบัน) ลักษณะสําคัญคือการนิยมความท้าทาย นวัตกรรม สังคมเครือข่าย และการเดินทาง ดังนั้น รูปแบบการพัฒนาท่องเที่ยวทั้งระดับนโยบายและในพื้นที่ภาคใต้จะอยู่บนพื้นฐานทัศนคติ นั้น โดยคาดว่าจะเกิดการพัฒนาด้านโลจิสติกส์เชื่อมโยงระบบการท่องเที่ยวและกิจกรรมสนับสนุนต่างๆ มากขึ้น พร้อมกับความหลากหลายของผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยว อย่างไรก็ตาม ความสับสนไม่แน่นอนในด้านนโยบายการ พัฒนาอาจมีสูงกว่าในปัจจุบัน ส่วนในระดับพื้นที่กลไกในระดับ micro มีแนวโน้มเกิดขึ้นมากทั้งในธุรกิจท่องเที่ยว โดยตรงและธุรกิจต่อเนื่อง โดยคาดว่าการรวมกลุ่มในภาคผู้ประกอบการรายย่อยจะมีระดับสูงขึ้นมากกว่าใน าการรวมกลุ ปัจจุบัน 2.3) แนวโน้มการเกิดภัยพิบัติด้านแผ่นดินไหวและสึนามิและการพัฒนาระบบเตือนภัย ด้ ภัยพิบัติที่ส่งผลต่อภาคการท่องเที่ยวชายฝั่งทะเลของภาคใต้คือ แผ่นดินไหวและสึนามิ อย่างไรก็ ตาม แผ่นดินไหวโดยปกติจะมีวงรอบการเกิดของแต่ละบริเวณที่พอจะคาดการณ์ได้และสึนามิซึ่งเป็นผลต่อเนื่องก็ จะมี คาดการณ์ได้ตามไปด้วย ดังนั้น ประเด็นสําคัญจึงอยู่ที่ระบบการติดตามและรายงานสถานการณ์แบบต่อเนื่อง ประเด็นภัยพิบัติที่คาดว่ามีแนวโน้มเพิ่มขึ้นและคาดการณ์ได้ยาก อาจเป็นพายุซัดฝั่ง สําหรับการพัฒนาระบบ และคาดการณ์ เตือนภัยในอนาคต คาดว่า มีประสิทธิภาพสูงขึ้นกว่าในปัจจุบันโดยอาจเป็นผลมาจากวิวัฒนาการตามเวลาที่ เปลี่ยนไปทั้งในด้านเทคโนโลยี ความสามารถทางการเงิน และความสามารถของทรัพยากรมนุษย์และการมีส่วน ร่วมในสังคม 2.4 )แนวโน้มการพัฒนาและการขยายตัวของพื้นที่อุตสาหกรรมและการขนส่งทางทะเล คาดว่า แนวโน้ มีแนวโน้มสูงขึ้นโดยพิจารณาจากทิศทางนโยบายการเชื่อมโยง การขยายตัวของเศรษฐกิจอาเซียน ซึ่งเป็นแรงผลัก ต่อการพัฒนาด้านระบบขนส่งและคมนาคมมากขึ้น ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-151 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ 3)การจัดทําภาพอนาคต และวิเคราะห์ความเสี่ยงและความเปราะบางต่อภูมิอากาศ การจั ยงและความเปราะบางต่ จากแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงข้อ 2.1) – 2.4) สามารถใช้คาดการณ์แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของ ปัจจัยการเปิดรับและความอ่อนไหว รวมทั้งกลไกการรับมือ(ตารางที่ 5-43) ซึ่งทําให้สามารถคาดการณ์ภาพ อนาคตรวมถึงแนวโน้มความเสี่ยงและความเปราะบางในอนาคตได้ มีรายละเอียดดังนี้ ตารางที่ 5-43 การณ์แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของประเด็นนัยสําคัญและการส่งผลต่อปัจจัยในระบบการเปิดรับ และความอ่อนไหวของการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลภาคใต้ด้านการท่องเ ่ยว งเที แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของปัจจัย ในระบบการเปิดรับและความอ่อนไหว ประเด็นนัยสําคัญ 1.ทิศทางความต้องการทางการตลาด ด้านการท่องเที่ยวในภาพรวมและทิศ ทางการพัฒนาการท่องเที่ยว 2.คุณภาพคนและการมีส่วนร่วมใน อนาคตในระดับนโยบายเศรษฐกิจการ ท่องเที่ยว และในภาคใต้ 3.แนวโน้มการเกิดภัยพิบัติด้าน แผ่นดินไหวและสึนามิและการพัฒนา ระบบเตือนภัย E2(0): ความต้องการของตลาดมีแนวโน้มขยายตัวทั้งขนาดและความหลากหลาย S1(2): ขนาดระบบเศรษฐกิจ(economic scale) ด้านท่องเที่ยวมีแนวโน้มเล็กลงต่อ หน่วย(economic unit) เนื่องจากการขยายตัวของกลไกระดับ micro และการพัฒนา ด้าน logistic รวมทั้ง niche demands ที่มีแนวโน้มหลากหลายมากขึ้น C3: การลงทุนพัฒนาพื้นที่ท่องเที่ยวแห่งใหม่โดยภาคเอกชนรายใหญ่ มีแนวโน้มมาก ขึ้น C5: การจัดกิจกรรมส่งเสริมการขายโดยภาครัฐและภาคเอกชน ส่งผลลดีขึ้น E1(3): การนํานโยบายมาปฏิบัติในระดับกระทรวง(การพัฒนาเศรษฐกิจการ การพั ท่องเที่ยว) มีแนวโน้มประสิทธิภาพไม่เพียงพอเหมือนปัจจุบัน แต่บรรยากาศอาจ แตกต่างกันคือ ปัจจุบันอาจเป็นลักษณะเฉื่อยและต่างคนต่างทํา แต่ในอนาคตมี แนวโน้มกระตือรือล้นสูงแต่ความขัดแย้งสูงเช่นกัน E5(1): การสื่อสารเตือนภัยพิบัติมีแนวโน้มประสิทธิภาพสูงขึ้น E6(1): ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบในการท่องเที่ยว((นักท่องเที่ยว) คาดว่ามี ลักษณะไม่แตกต่างจากปัจจุบัน S2(1): ระบบโลจิสติกส์การท่องเที่ยวมีแนวโน้มการพัฒนามากขึ้น S3(1): จุดขายเชิงพื้นที่ รูปแบบกิจกรรมและคุณภาพบริการมีแนวโน้มมีศักยภาพ าพบริ สูงขึ้น S4(1): ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบในการจัดบริการท่องเที่ยว ้ประกอบการ) ว(ผู คาดว่ามีลักษณะไม่แตกต่างไปจากปัจจุบัน S5(1): องค์ประกอบของข้อมูลและเทคนิคที่ใช้ในการสื่อสารทางการตลาดหรือ บริหารจัดการด้านลูกค้าสัมพันธ์ มีแนวโน้มได้รับการพัฒนามากขึ้นกว่าปัจจุบัน ด้ C1: การรวมกลุ่มของผู้ประกอบการขนาดเล็กแก้ปัญหาทางธุรกิจ มากขึ้น C2: การทํางานของภาครัฐร่วมกับประชาชน/ผู้ประกอบการรายย่อย เหมือนเดิม ผู E4(1): ภัยพิบัติ(แผ่นดินไหว/สึนามิ) คาดว่าไม่ต่างจากสถานการณ์ปัจจุบัน แต่อาจ ต้องระมัดระวังกรณีอื่นๆ เช่น พายุซัดฝั่ง C4: การชี้แจงสถานการณ์ภัยพิบัติทางสื่อโดยภาครัฐในพื้นที่มีแนวโน้มประสิทธิภาพ สูงขึ้น ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-152 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ตารางที่ 3-8 (ต่อ) ประเด็นนัยสําคัญ แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของปัจจัย ในระบบการเปิดรับและความอ่อนไหว 4.แนวโน้มการพัฒนาและการขยายตัว แนวโน้ ของพื้นที่อุตสาหกรรมและการขนส่ง ทางทะเล C6: การพัฒนาโครงการสะพานเศรษฐกิจสงขลา-สตูล มีแนวโน้มสนับสนุนความ สตู สะดวกในการเดินทางมากขึ้น (แต่เพิ่มความเสี่ยงด้านแหล่งทรัพยากรเสื่อมโทรมมาก แต่ ขึ้นไปในเวลาเดียวกัน) 3.1) ภาพอนาคต (Multi Multi-MICE) : จากการคาดการณ์แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงด้านต่างๆ ที่กล่าว มาแล้ว ผู้วิจัยคาดว่าการพัฒนาเศรษฐกิจการท่องเที่ยวบริเวณชายฝั่งทะเลภาคใต้ในอนาคตจะมีนักลงทุนในกลุ่ม ประเทศยุโรปเป็นตัวขับเคลื่อนหลักโดยใช้แนวทางพัฒนาจุดขายในลักษณะ Multi- MICE ที่สอดคล้องกับกิจกรรม เศรษฐกิจในแต่ละโซนและใช้แสดงภาพในลักษณะ Eco-learning ตามกระแสสิ่งแวดล้อมหรือการพัฒนาเศรษฐกิจ จในแต่ คาร์บอนต่ํา ได้แก่ • ฝั่งอ่าวไทยจะเน้นด้านอุตสาหกรรมและการผลิตเกษตรกรรมผสมผสานกัน • ฝั่งอันดามันจะเน้นประเด็นสิ่งแวดล้อมทางทะเลและการผลิตทางการเกษตร • จังหวัดชายแดนตอนล่างของ งของภาคจะเน้นด้านการค้า หมายเหตุ : MICE คือ เป็นบริการในกลุ่มงานประชุม สัมมนา นิทรรศการ การท่องเที่ยวแบบให้รางวัล (Meeting-Incentive-Conference-Exhibition) หรื อรู ปแบบอื่ นๆ ในบริ ก ารกลุ่ ม นี้ ปัจ จุ บัน มี ก ารผนวกเข้า กั บ Exhibition) อุตสาหกรรมท่องเที่ยวเพื่อเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ ภาพที่ 5-38 คาดการณ์ภาพอนาคตการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลภาคใต้ดานการท่องเที่ยวแบบ Multi-MICE ้ ที่มา : โดยผู้วิจัย ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-153 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ 3.2) ความเสี่ยงและความเปราะบาง จากแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงในอนาคตทั้งปัจจัยทางภูมิอากาศ และปัจจัยอื่นๆ ตามที่ได้อธิบายมาแล้ว ผู้วิจัยนํามาวิเคราะห์ทั้งความเสี่ยงและความเปราะบาง โดยปรากฏผล ตามตารางที่ 5-44 ตารางที่ 5-44 ผลการวิเคราะห์ความเสียงและความเปราะบางในอนาคตของการพัฒนาเศรษฐกิจชา ่งทะเล ่ ชายฝั ภาคใต้ดานการท่องเที่ยว ้ Exposure factors(E) E1-6 (13) Sensitivity factors(S) S1-5 (5) ความเสี่ยง State ความรุนแรง การพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่ง ภาคใต้ ด้านการท่องเที่ยว Exposure factors (E) E1(3)C6(-1) : การนํานโยบายมาปฏิบัติ ในระดับกระทรวง(การพัฒนาเศรษฐกิจ การพั การท่องเที่ยว) E2(3)/C2(-1) : ความต้องการของตลาด E3(4) : ฝนในฤดูกาลท่องเที่ยว E4(1): ภัยพิบัติ(แผ่นดินไหว/สึนามิ สึ E5(1)/C4(-1) : การสื่อสารเตือนภัยพิบัติ E6(4): ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบ ในการท่องเที่ยว(นักท่องเที่ยว นั ว) Sensitivity factors (S) S1(2)C2(0) : ขนาดระบบเศรษฐกิจ ท่องเที่ยว S2(0): ระบบโลจิสติกส์การท่องเที่ยว S3(0) : จุดขายเชิงพื้นที่ รูปแบบกิจกรรม และคุณภาพบริการ attention) S4(4)C2(-1): ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบในการจัดบริการท่องเที่ยว (ผู้ประกอบการ) S5(0) : องค์ประกอบของข้อมูลและ เทคนิคที่ใช้ในการสื่อสารทางการตลาด หรือบริหารจัดการด้านลูกค้าสัมพันธ์ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย R1-4(13) ระดับความเสี่ยง 40.9% (สูง) Coping capacity(C) Vulnerability (V) -3 51.6% (สูง) Risks (R) R1(4)C2(-1)C6(1): ระบบนิเวศชายฝั่งในย่านเศรษฐกิจท่องเที่ยวเสื่อม โทรมรุนแรง R2(4)C3(-1): ขนาดของระบบเศรษฐกิจแหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียง ลดลง R3(4)C2(-1)C6(3): คุณภาพสิ่งแวดล้อมทางทะเลในแหล่งท่องเที่ยวที่ เสื่อมโทรมขยายผลไปรอบข้างและคุกคามแหล่งธรรมชาติและสาขา เศรษฐกิจอื่นๆ เช่น การทําประมงทะเล R4(0): ผู้ประกอบการลดลงจากการขาดทุนสะสม Coping mechanisms (C) C1 : การรวมกลุ่มของผู้ประกอบการขนาดเล็กแก้ปัญหาทางธุรกิจ C2: การทํางานของภาครัฐร่วมกับประชาชน ้ประกอบการรายย่อย ประชาชน/ผู C3: การลงทุนพัฒนาพื้นที่ท่องเที่ยวแห่งใหม่โดยภาคเอกชนรายใหญ่ C4 : การชี้แจงสถานการณ์ภัยพิบัติทางสื่อโดยภาครัฐในพื้นที่ C5 : การจัดกิจกรรมส่งเสริมการขายโดยภาครัฐและภาคเอกชน C6: การพัฒนาโครงการสะพานเศรษฐกิจสงขลา ล สงขลา-สตู 5-154 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ 4) สรุปสถานการณ์ในอนาคต การพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลในภาคใต้ด้านการท่องเที่ยว เป็นประเด็นที่มีความเสี่ยงและความ ล่อแหลมเปราะบางสูง แนวโน้มของประเด็นที่มีความเสี่ยงสูง ประกอบด้วย ระบบนิเวศชายฝั่งในย่านเศรษฐกิจท่องเที่ยวเสื่อมโทรมรุนแรง คุณภาพสิ่งแวดล้อมทางทะเลในแหล่งท่องเที่ยวที่เสื่อมโทรมขยายผลไปรอบข้างและคุกคาม แหล่งธรรมชาติและสาขาเศรษฐกิจอื่นๆ เช่น การทําประมงทะเล ปัจจัยที่ส่งผลสําคัญคือ กลุ่มปัจจัยที่สร้างความเสี่ยงสูง ประกอบด้วย • ในกลุ่มของปัจจัยเปิดรับ ได้แก่ o ภาวะฝนตกหนักในฤดูกาลท่องเที่ยว o ความต้องการของตลาดที่ขยายตัว o ความรับผิดชอบของนักท่องเที่ยว • ในกลุ่มของปัจจัยอ่อนไหว ได้แก่ o ความรับผิดชอบของผู้ประกอบการ กลไกรับมือที่คาดว่าจะมีในอนาคตและมีความสามารถสูง ได้แก่ การร่วมมือของผู้ประกอบการราย ย่อย และการจัดกิจกรรมส่งเสริมการขาย โดยจะช่วยลดความเสี่ยงด้านการลดลงของนักท่องเที่ยวในสภาวะที่มี ฝนตกหนักได้มาก ทั้งนี้ ได้แรงเสริมจากการลดความอ่อนไหวด้านจุดขายฯ ซึ่งทําให้มีผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยว หลากหลายขึ้นตามความเหมาะสมกับลักษณะอากาศต่างๆ โดยสรุปแล้ว ความเสี่ยงในอนาคตเป็นประเด็นเกี่ยวกับความเสื่อมโทรมของแหล่งทรัพยากรธรรมชาติ อั น เนื่ อ งมาจากการขยายตั ว ทางเศรษฐกิ จ และความใส่ ใ จด้ า นความรั บ ผิ ด ชอบทั้ ง ของนั ก ท่ อ งเที่ ย วและ ผู้ประกอบการ ทั้งนี้ แม้ความรับผิดชอบดังกล่าวจะไม่แตกต่างจากปัจจุบัน แต่การเพิ่มขึ้นในเชิงจํานวนแหล่ง ท่องเที่ยวที่ขยายตัวมากขึ้น จึงสร้างความเสี่ยงได้สูงขึ้น สภาวะที่ฝนตกหนักในฤดูกาลท่องเที่ยวมีแนวโน้มเกิด มากขึ้นซึ่งย่อมเกิดอุปสรรคต่อภาคท่องเที่ยวมากกว่าในปัจจุบัน แต่เนื่องด้วยการคาดการณ์ว่าพัฒนาการใน อนาคตในด้านความหลากหลายของผลิตภัณฑ์ ประกอบกับปัจจัยอื่นๆ เช่น การพัฒนาโลจิสติกส์การท่องเที่ยว การรวมกลุ่มช่วยกันคิดช่วยกันทําของผู้ประกอบการเป็นเครือข่าย ก็ทําให้ลดความเสี่ยงตรงนี้ลงได้เอง ในกรณีที่ แม้จะมีกลไกรับมือหลายส่วน แต่ความเปราะบางสูงนั้น เนื่องจากกลไกรับมือไปเพิ่มความเสี่ยงให้รุนแรงขึ้น โดยเฉพาะการพัฒนาโครงการสะพานเศรษฐกิจฯ ที่แม้จะช่วยด้านโลจิสติกส์ต่อภาคการท่องเที่ยวบ้างแต่ก็คาดว่า จะส่งผลต่อความเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติสูงกว่า ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 5-155 รายงานฉบับสุดท้าย (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ 5.
introduction.pdf
รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ บทที่ 1 บทนํา 1.1 หลักการและเหตุผล ปัจจัยสําคัญที่ทําให้อุณหภูมิโลกร้อนขึ้นในปัจจุบัน คือการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเข้าสู่ชั้นบรรยากาศ อัน เป็นผลจากกิจกรรมที่สร้างความมั่งคั่งให้กับการดํารงชีวิตประชากร โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเทศอุตสาหกรรม หรือประเทศพัฒนาแล้วทั้งหลาย การเผาไหม้พลังงานฟอสซิล เช่น ถ่านหิน น้ํามัน และก๊าซ ที่เพิ่มมากขึ้นนําไปสู่ การปล่อยก๊าซคาร์บอนไดอ๊อกไซด์สู่ชั้นบรรยากาศมากขึ้นตามไปด้วย ซึ่งเป็นปัจจัยที่เร่งให้เกิด “ปรากฏการณ์ ตามไปด้ ก๊าซเรือนกระจก” การตัดไม้ทําลายป่า และการพังทลายของหน้าดิน ยังส่งผลให้ชั้นบรรยากาศมีก๊าซคาร์บอนไดอ๊ อกไซด์มากขึ้น และกิจกรรมหลากหลายนับตั้งแต่การกสิกรรม ปศุสัตว์ ไปจนถึงการแช่แข็งล้วนแต่นําไปสู่การ ปล่อยก๊าซเรือนกระจกชนิดต่าง ๆ ทั้งสิ้น ซึ่งสาเหตุดังกล่าวส่งผลกระทบต่อประชากรโลกโดยตรง และอาจ ระจกชนิ ก่อให้เกิดความถดถอยในการพัฒนาที่เกิดขึ้นอย่างยากลําบาก แนวโน้มที่จะส่งผลให้เกิดการขาดแคลนน้ํา พายุ หมุนเขตร้อนและคลื่นพายุหมุนที่รุนแรง อุทกภัย พื้นที่ชายฝั่ง การสูญเสียการหลอมเหลวของน้ําแข็งขั้วโลกที่ใช้ การหลอมเหลวของน้ ในระบบเกษตรชลประทาน ปศุสัต ว์ ความหลากหลายทางชี วภาพ ความเปลี่ ยนแปลงด้านอาหาร พลั งงาน ตลอดจนวิกฤตการด้านสุขภาพ เป็นต้น ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงทางสภาพภูมิอากาศถือเป็นภัยคุกคามที่ทําให้ปัญหาความยากจนรุนแรง ยิ่งขึ้น และเป็นภาระที่สร้างความแร้นแค้นต่อประชากรกลุ่มชายขอบและผู้ด้อยโอกาส เช่น ประชากรในประเทศ สร้ ไทย ซึ่งส่วนใหญ่อาศัยอยู่ตามพื้นที่ชายฝั่ง และที่ราบต่ํา ประชากรเหล่านี้มีฐานะยากจน และเป็นเกษตรกรราย ย่อ ย หรือ มี รายได้ เ ลี้ย งชีพ จากทะเล ดั งนั้ น ครั วเรื อนที่ ยากจนจึ งเสี ยเปรีย บ เมื่อ ไ รั บ ผลกระทบจากการ ได้ เปลี่ยนแปลงทางสภาพภูมิอากาศ เนื่องจากมีความสามารถในการปรับตัวและรองรับผลกระทบดังกล่าวอยู่ใน ระดับต่ําเนื่องจากปัจจัยแวดล้อมต่างๆ ไม่เอื้ออํานวย จากผลพวงข้า งต้น สํานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยสํา นักงาน ประสานการจัดการการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ในฐานะหน่วยงานหลัก (National Focal Point) ของ National อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและพิธีสารเกียวโต ตระหนักถึงปัญหาสําคัญ ดังกล่าว เนื่องจากเกิดผลกระทบในวงกว้างต่อประชากรของประเทศไทย จึงได้จัดทําโครงการศึกษาข้อเสนอแนะ เชิ งนโยบายและมาตรการที่เ หมาะสมเพื่อ การปรับ ตั ว รับ มือ และลดความล่ อแหลมจากผลกระทบของการ เปลี่ ย นแปลงสภาพภู มิ อ ากาศในภาคเกษตรกรรม ปศุ สั ต ว์ ชายฝั่ ง ทะเล ความหลากหลายทางชี ว ภาพ เศรษฐกิจ สังคม และทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อสนองตอบต่อปัญหาที่ประเทศไทยประสบอยู่ใน สนองตอบต่ ปัจจุบันและที่กําลังจะเกิดขึ้นในอนาคต ซึ่งเป็นการดําเนินงานตามพันธกรณีของอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วย การเปลี่ย นแปลงสภาพภูมิอ ากาศ โดยเป็นการดําเนิ นงานตามโปรแกรมงานและหัวข้อสาระสําคั ญของการ ปรั บตั วเพื่อ รับ มือ และลดความล่อ แหลมจากผ ลกระทบจากการเปลี่ ยนแปลงสภาพภูมิ อากาศ (Adaptation) แหลมจากผลกระทบจากการเปลี รวมทั้ง สนองตอบต่อ ยุ ท ธศาสตร์ แ ห่ง ชาติ ว่ า ด้ว ยการเปลี่ ย นแปลงสภาพภู มิ อากาศ พ พ.ศ.2551-2555 ตาม ยุ ท ธศาสตร์ ที่ 1 สร้ า งความสามารถในการปรั บ ตั ว เพื่ อ รั บ มื อ และลดความล่ อ แหลมต่ อ ผลกระทบจากการ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 1-1 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ รวมทั้งเป็นการต่อยอดผลการศึกษาด้านผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพ งเป็ ภูมิอากาศและความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศในอนาคตและการปรับตัวของภาคส่วน นโยบายการพัฒนาใดๆ ระดับประเทศที่จะเกิดขึ้นในพื้นที่มีส่วนสําคัญที่จะทําให้ชุมชนหรือท้องถิ่นที่อยู่ใน พื้นที่นั้นมีความล่อแหลมเปราะบางมากขึ้นหรือน้อยลงต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในอนาคต ประกอบกับ แหลมเปราะบางมากขึ ในบางครั้งการพัฒนาที่เกิดขึ้นเหล่านั้นไม่ได้เกิดขึ้นจากความต้องการของชุมชนหรือท้องถิ่นเอง ชุมชนหรือท้องถิ่น ไม่ได้เข้ามามีส่วนร่วมอย่างแท้จริง และเมื่อนโยบายหรือการพัฒนาเหล่านั้นกําลังจะเกิดขึ้น จึงทําให้เกิดความ ขัดแย้งกันอย่างรุนแรงระหว่างภาคประชาชนกับภาครัฐซึ่งเป็นเจ้าของนโยบายการพัฒนานั้น นอกจากนี้ผลกระทบ จากนโยบายการพัฒ นาในระดับ ประเทศต่ างๆ ที่กํ าลั งจะเกิ ดขึ้ นต่ อไปในอนาคตยั งไม่ไ ด้มีก ารพิจ ารณาหรื อ วิเคราะห์ความเสี่ยง ผลกระทบและความล่อแหลมเปราะบางที่อาจจะขึ้นกับประเด็นหรือภาคส่วนในบริบทของ อาจจะขึ การเปลี่ยนแปลงและความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศร่วมด้วย และอาจจะมีความเป็นไปได้ว่า นโยบายหรือ การพัฒนาต่างๆ เหล่านั้นอาจจะเป็นส่วนสําคัญที่ทําให้ประเด็นหรือภาคส่วนของการพัฒนานั้นมีความล่อแหลม เปราะบางมากขึ้นหรือน้อยลงต่อกา ่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศก็เป็นได้ มากขึ การเปลี การทํางานในด้านการประเมินความเสี่ยง วิเคราะห์ความล่อแหลมเปราะบางและการปรับตัวต่อการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ที่เป็นกรณีศึกษาในระดับพื้นที่ ผลกระทบหรือความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลง เป็ สภาพภูมิอากาศใดๆ ที่เกิดขึ้นจะจําเพาะกับลักษณะพื้นที่นั้น ซึ่งอาจจะมีความเหมือนหรือแตกต่างกับพื้นที่อ่ืนๆ ษณะพื และส่วนใหญ่เป็นการตอบสนองหรือรับมือกับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นต่อสภาพหรือสถาน สถานการณ์ในปัจจุบัน โดย ชุมชนจะเป็นผู้คัดเลือกและหาแนวทางการตั้งรับปรับตัวจากประสบการณ์และความรู้ที่ชุมชนมีอยู่เองมากกว่าที่จะ เป็ ให้หน่วยงานจากภายนอกเข้าไปดําเนินการให้ บทบาทของหน่วยงานภายนอกจึงเป็นเพียงการให้คําแนะนําและ ข้อมูลตลอดจนการส่งเสริมสําหรับการหาแนวทางเสริมหรือการปรับตัวอื่นๆ ที่อาจจะเป็นไปได้ หาก ทธศาสตร์ หากยุ การปรับตัวที่ชุมชนได้ร่วมกันกําหนด ้นมีอุปสรรคในการดําเนินงานให้สัมฤทธิ์ผล ก็จะได้จัดทําเป็นข้อเสนอแนะ ร่ หนดนั เชิงนโยบายและมาตรการสนับสนุนจากภาครัฐต่อไป ดังนั้นแนวทางการดําเนินงานแบบนี้จะทําให้ได้แนวทางหรือ มาตรการในการรับมือตลอดจนการปรับตัวที่เกิดจากการมีส่วนร่วมจากภาคประชาชนหรือชุมชนท้องถิ่นนั้นเอง อย่างแท้จริง หากแต่ในปัจจุบันการดําเนินงานในแนวทางนี้ยังมีข้อจํากัดในด้านจํานวนกรณีศึกษา และยังไม่มี นงานในแนวทางนี แนวทางหรือกระบวนการดําเนินงานที่ง่ายและเหมาะสมสําหรับชุมชนหรือหน่วยงานในท้องถิ่นสามารถดําเนินการ เองได้ โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพื่อลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศนี้ จึงเป็น การศึกษาเพื่อประเมินความเสี่ยงของกิจกรรมการพัฒนาประเทศต่างๆ ที่อาจจะขึ้นในอนาคต โดย กระบวนการ อประเมิ โดยใช้ มีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนทั้งจากชุมชน ท้องถิ่นที่ได้รับผลกระทบ หน่วยงานภาครัฐที่เป็นเจ้าของนโยบายการ พัฒนา หรือแม้แต่หน่วยงานภาคเอกชนที่มีส่วนร่วมในการลงทุนหรือตระหนักถึงผลกระทบจากการพัฒนาต่างๆ ที่ ผลกระทบจากการพั จะเกิดขึ้น ซึ่งไม่ได้มีวัตถุประสงค์ที่จะนํามาเป็นตัวชี้วัดว่า กิจกรรมหรือการพัฒนาประเภทต่างๆ นั้น ควรหรือไม่ ควรที่จะให้มีการดําเนินงานต่อไปหรือไม่ แต่จะเป็นการชี้ให้เห็นว่าแต่ละโครงการพัฒนาที่กําลังจะเกิดนั้น มีความ ล่อแหลมเปราะบางหรือไม่ อย่างไรต่อการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศในอนาคต และควรมียุทธศาสตร์ หรือมาตรการ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 1-2 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ในการปรับตัว รับมือ และลดความล่อแหลมเปราะบางอย่างไรสําหรับประเด็น/ภาคส่วนของการพัฒนาประเทศ ภาคส่ ภายใต้บริบทของภูมิอากาศในอนาคต 1.2 วัตถุประสงค์ 1.
concept.pdf
รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ บทที่ 3 กรอบแนวคิดการวิเคราะห์ความเสี่ยงความเปราะบาง และการปรับตัว ของภาคส่วนของการพัฒนาประเทศต่อภูมอากาศในอนาคต ิ 3.1 กรอบแนวคิดด้านการปรับตัว ภาพที่ 3-1 กรอบแนวคิดด้านการปรับตัว ที่มา : SEA START, 2011 การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศซึ่งเกิดขึ้นจากการเพิ่มขึ้นของภาวะเรือนกระจกในชั้นบรรยากาศเนื่องมาจาก มนุษย์ รวมถึงส่วนหนึ่งที่มาจากธรรมชาติ นับวันความรุนแรงก็มีเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ และเป็นที่ยอมรับแน่นอนว่า ภูมิอากาศในอนาคตจะมีความแตกต่างจากในอดีตและปัจจุบันอย่างแน่นอน อย่างไรก็ตามการคาดการณ์ถึงการ เปลี่ยนแปลงภูมิอากาศในอนาคตทั้งในเชิงเวลาและในเชิงพื้นที่นั้นจะขึ้นกับปัจจัย ทั้งในระดับโลก ระดับภูมิภาค และระดับท้องถิ่นที่ซับซ้อนภายใต้เงื่อนไขและปฏิสัมพันธ์ต่างๆ ทั้งทางด้านกายภาพ นิเวศวิทยา เศรษฐกิจ สังคม การเมืองและอื่นๆ ที่ยากที่จะพยากรณ์ให้แม่นยําได้ ภูมิอากาศและภูมิประเทศของแต่ละพื้นที่จะเป็นตัวกําหนดพื้นฐานว่าระบบทางกายภาพและระบบนิเวศ ทางธรรมชาติ (Systems) รวมทั้งภาคส่วนทางเศรษฐกิจและมิติทางสังคมของมนุษย์ (Sectors) ที่อยู่ในพื้นที่นั้นจะมี การเปิดรับ (exposure) ต่อลักษณะอากาศที่พึงและไม่พึงประสงค์อย่างไร การเปิดรับแต่เพียงอย่างเดียวไม่ใช่เป็น ตัวกําหนดว่าระบบหรือภาคส่วน (Systems/Sectors) ที่อยู่ในพื้นที่นั้นจะต้องได้รับผลกระทบจากลักษณะอากาศที่ พึงหรือไม่พึงประสงค์เสมอไป แต่ปัจจัยกําหนดอีกปัจจัยหนึ่งก็คือความอ่อนไหวหรือความไว (sensitivity) ที่ระบบ อความไว หรือภาคส่วนนั้นมีต่อตัวแปรทางภูมิอากาศหรือลักษณะอากาศที่ระบบหรือภาคส่วนเปิดรับอยู่ ณ เวลานั้น โดย ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 3-1 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ความอ่อนไหวนั้นเป็นคุณลักษณะภายในของระบบและภาคส่วนซึ่งจะถูกกําหนดโดยทิศทางของการพัฒนาทาง เศรษฐกิจและสังคม ระบบหรือภาคส่วนใดๆ ที่ถึงแม้ว่ามีการเปิดรับมากและมีความอ่อนไหวสูงต่อลักษณะอากาศที่พึงหรือไม่ พึงประสงค์ก็ตาม ก็ไม่จําเป็นว่าจะต้องได้รับผลในทางบวกหรือทางลบอย่างรุนแรงหรือต่อเนื่องเสมอไป เพราะว่า การเปิดรับและความอ่อนไหวมักจะมีความแปรผันตามเวลาและสถานที่ซึ่งอาจจะเป็นการแปรผันที่มีรูปแบบ เช่น อาจจะเป็ ตามฤดูกาลและตามลักษณะภูมิประเทศ หรืออาจจะเป็นความแปรปรวนที่ไม่มีรูปแบบก็ได้ ดังนั้นการประเมินเพื่อ การวางแผนรับมือจึงมักจะอยู่บนแนวคิดของการวิเคราะห์ความเสี่ยง (risk) ในรูปของการคาดคะเนถึงโอกาสของ การเกิดเหตุการณ์ในแต่ละแบบภายใต้เงื่อนไขต่างๆ ที่ร่วมกันเป็นตัวกําหนดการเปิดรับและความอ่อนไหวของ ะแบบภายใต้ ระบบหรือภาคส่วนนั้นๆ ผลกระทบโดยเฉพาะผลในเชิงลบหรือความเสียหายที่เกิดจากสภาพอากาศที่ไม่พึงประสงค์ในแต่ละครั้ง อาจจะสามารถบรรเทาหรือฟื้นฟูให้กลับคืนสู่ภาวะปกติได้อย่างมีประสิทธิภาพ ถ้าระบบหรือภ วนนั้นมีขีด ภาคส่ ความสามารถในการรับมือ (coping capacity) ที่เหมาะสมและเพียงพอกับขนาดและความถี่ของผลกระทบที่เกิดขึ้น นอกจากการรับมือต่อเหตุการณ์ในระยะสั้นเป็นครั้งคราวแล้ว การปรับปรุงหรือบริหารจัดการเพื่อให้ระบบหรือ ภาคส่วนสามารถที่จะดํารงอยู่และดําเนินกิจกรรมไปได้ตามปกติภายใต้การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องใน กรรมไปได้ ระยะยาวก็จะเป็นการรับมือโดยการเพิ่มขีดความสามารถในการปรับตัว (adaptive capacity) ซึ่งแต่ละระบบและ ภาคส่วนก็จะมีขีดความสามารถดังกล่าวที่แตกต่างกัน ในทํานองเดียวกันกับความอ่อนไหว ขีดความสามารถในการรับมือต่อภูมิอากาศและลักษณะอากาศที่พึง อต่ และไม่ พึ ง ประสงค์ นั้ น ก็ เ ป็ น ปั จ จั ย ภายในของระบบและภาคส่ ว นซึ่ ง จะได้ รั บ ผลโดยตรงจากการพั ฒ นาทาง เศรษฐกิจและสังคม (Development) Development) การปรับตัว (adaptation) ต่อภูมิอากาศคือการดําเนินการใดๆ เพื่อลดความเปราะบางของทั้งระบบหรือ ภาคส่วน ซึ่งอาจจะเป็นการเพิ่มขีดความสามารถในการตั้งรับต่อความเสียหายและผลกระทบที่เกิดจากความ จจะเป็ แปรปรวนในระยะสั้นและ/หรือจากการเปลี่ยนแปลงต่อเนื่องในระยะยาว เช่น การประกันภัย การชดเชยและการ หรื ฟื้นฟูความสูญเสียที่เกิดขึ้น เป็นต้น นอกจากการดําเนินการในเชิงรับแล้ว การปรับตัวยังสาม สามารถที่จะกระทําในเชิง รุกเพื่อจัดการความเสี่ยงต่อภูมิอากาศโดยอาศัยองค์ความรู้และเทคโนโลยีเพื่อลดการเปิดรับต่อสภาพอากาศที่ไม่ พึงประสงค์ เช่น การใช้โครงสร้างทางวิศวกรรมเพื่อปกป้องตัวเองจากภูมิอากาศ การใช้ประดิษฐ์กรรมต่างๆ เพื่อ ลดการพึ่งพาทางตรงต่อภูมิอากาศตามธรรมชาติ การมีระบบเตือนภัยและแผนการอพยพเมื่อมีสถานการณ์ ากาศตามธรรมชาติ เกิดขึ้น รวมทั้งการโยกย้ายถิ่นฐานอย่างถาวรถ้าการเปิดรับต่อสภาพอากาศที่ไม่พึงประสงค์มีความรุนแรงเกินกว่า จะยอมรับได้ นอกจากนี้การปรับตัวโดยการลดความเสี่ยงยังอาจจะดําเนินการผ่านการบริหารจัดการภายในระบบ หรือภาคส่วนเพื่อลดความอ่อนไหวต่อตัวแปรทางภูมิอากาศ เช่น การเพิ่มความหลากหลายภายในระบบเพื่อขยาย คส่ รูปแบบความสัมพันธ์กับปัจจัยทางภูมิอากาศ การกระจายความเสี่ยง การเพิ่มความยืดหยุ่นของสังคมตามหลัก เศรษฐกิจ พอเพี ยง รวมทั้ง การจัด ให้มี ร ะบบการพยากรณ์ใ นระยะกลางและระยะนานเพื่อสนั บสนุ นการวาง แผนการทําการเกษตรล่วงหน้า เป็นต้น ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 3-2 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ การตัดสินใจเลือกใช้ยุทธศาสตร์และมาตรการการปรับตัวต่อภูมิอากาศของแต่ละระบบหรือภาคส่วนนั้น จะต้องเป็นการประเมินร่วมกันระหว่างผลสัมฤทธิ์ของมาตรการในการจัดการกับสถานการณ์ที่มีโอกาสการเกิดที่ แตกต่างกัน ประกอบกับต้นทุนของการดําเนินการซึ่งจะต้องพิจารณาให้รอบด้านทั้งต้นทุนด้านการเงิน ต้นทุนทาง นทุ ทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม สังคม สุขอนามัย วัฒนธรรมประเพณี วิถีชีวิต รวมทั้งความพึงพอใจของผู้ที่ เกี่ยวข้องด้วย กระบวนการพิจารณาความเหมาะสมของแนวทางและมาตรการการปรับตัวต่อภูมิอา ากาศทั้งใน ปัจจุบันและการเปลี่ยนที่จะมาถึงในอนาคตจึงไม่ใช่เป็นเพียงการศึกษาวิจัยเพื่อรวบรวมข้อมูลและตัดสินใจโดยใช้ เพียงผลสัมฤทธิ์ของโครงการเป็นตัวตั้งแต่เพียงด้านเดียว แต่ต้องเป็นมาตรการที่ได้รับการยอมรับมากที่สุด ซึ่ง อาจจะไม่ใช่มาตรการที่มีประสิทธิผลสูงที่สุด แต่มักเป็นมาตรการที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตและส่งผลกระทบในเชิง สังคมน้อย และยังสามารถปรับเปลี่ยนหรือดําเนินการเปลี่ยนแปลงได้เพื่อให้เหมาะสมกับสถานการณ์ 3.2 กรอบแนวคิดการวิเคราะห์ความเสี่ยงความเปราะบาง การศึกษาผลกระทบของความแปรปรวนและความเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศที่มีต่อระบบที่สนใจ มิ ที่ เ กิ ด ขึ้ น ในอดี ต ปั จ จุ บั น หรื อ ที่ มี แ นวโน้ ม จะเกิ ด ขึ้ น ในอนาคตนั้ น โดยทั่ ว ไปจะเริ่ ม จากการทํ า ความเข้ า ใจ องค์ ประกอบ และคุณ สมบั ติในประเด็น ที่สนใจ เพื่อ นําไปวิเ คราะห์ว่ าคุณ สมบั ติเหล่านี้ มีความเกี่ยวข้องหรื อ สัมพันธ์กับปัจจัยและตัวแปรทางด้านสภาพภูมิอากาศอย่างไร โดยใช้ทฤษฎีและองค์ความรู้ที่ได้ศึกษามาก่อน รวมถึงการประมวลความรู้จากผู้รู้จากหลายหลายสาขาและจากผู้รู้ในพื้นที่ ขั้นตอนต่อไปคือการคาดการณ์การ เปลี่ยนแปลงของตัวแปรหรือปัจจัยเหล่านี้ในอนาคตโดยใช้แบบจําลอง เพื่อประเมินผลกระทบต่อระบบที่ศึกษ ที่ ษา อาจจะได้แก่ ปัจเจกบุคคล ครัวเรือน ชุมชน ภาคส่วนต่างๆ หรือ ระบบสังคม นิเวศ ใดๆ ซึ่งผลกระทบนี้จะมี คม-นิ ความรุนแรงมากน้อยเพียงใดนั้น ขึ้นอยู่กับว่าระบบ (องค์ประกอบและคุณสมบัติ) นั้นมีความเปราะบางต่อภาวะ คุกคามจากผลของสภาพภูมิอากาศที่เปิดรับในระดับใด ซึ่งขึ้นอยู่กับความสามารถในการรับมือและการปรับตัว ของระบบด้วย ความเปราะบาง เป็นสภาวะของระบบที่ตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศในช่วงเวลาหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นช่วงเวลาในอดีตที่ผ่านมาจนถึงปัจจุบัน หรือเป็นการประเมินหรือคาดการณ์ในช่วงเวลาอนาคตภายใต้ สภาพการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศและบริบททางสังคม นิเวศ ดังนั้นความเปราะบางจะเปลี่ยนแปลงไปตามบริบท อากาศและบริ คม-นิ แวดล้อม และการเตรียมพร้อมในการรับมือหรือปรับตัว ดังแผนภาพแนวคิดในภาพที่ 2-1 แสดงให้เห็นถึงปัจจัย สําคัญที่จะช่วยสนับสนุนการเตรียมพร้อม หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งคือการพัฒนาศักยภาพในการรับมือนั้นสามารถ กระทําได้โดยการเตรียมพร้อมกลยุทธ์และแผนดําเนินการ (Strategy / action plans) และ อแนวนโยบายการ และ/หรื พัฒนา หรือการวางกฎระเบียบ หรือการปรับเปลี่ยนวิถีการดํารงชีวิตควบคู่กันไป ยกตัวอย่างของการเตรียมพร้อม ของเกษตรกรชาวนาสําหรับสภาวะน้ําท่วมในพื้นที่นาภาคกลางที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต อาจเป็นการเตรียมทําคัน าจเกิ ดินกั้นน้ํา และคูคลองระบายน้ํา หรืออาจเป็นการปรับเปลี่ยนช่วงเวลาเพาะปลูกจากการทํานาในฤดูน้ําหลาก ไป เป็นการทํานาปรัง เป็นต้น ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 3-3 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ความเปราะบางของประเด็นหรือภาคส่วน ความเปราะบาง การเปลี่ยนแปลงด้าน ผลกระทบ/ความเสี่ยง เศรษฐกิจและสังคม การเปิดรับต่อผลกระทบของสภาพอากาศ การเปลี่ยนแปลง ความไวต่อผลกระทบของสภาพอากาศ ภูมิอากาศ ขีดความสามารถในการรับมือกับผลกระทบ ของสภาพอากาศ เวลา ภาพที่ 3-2 แผนภูมิแสดงแนวคิดการประเมินความเสียง และความล่อแหลมเปราะบาง ่ ที่มา : ดัดแปลงจาก SEA START RC 2011 จากสิ่ ง ที่ ก ล่ า วมาทั้ ง หมดข้า งต้ น จะเห็ น ได้ ว่ า ความเสี่ ย งความเปราะบางเป็ น ความสั ม พั น ธ์ ร ะหว่ า ง องค์ประกอบและคุณสมบัติของระบบนั้นๆ ไม่ว่าจะเป็นทางด้านกายภาพ ชีวภาพ เศรษฐกิจ และสังคม กับสภาวะ นกายภาพ-ชี ภูมิอากาศ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่หลากหลายรูปแบบในช่วงเวลาต่างๆ จะส่งกระทบถึงพื้นที่ ชุมชน หรือภาคส่วนต่าง ๆ นั้นแตกต่างกันไป ดังนั้นการศึกษาบริบทของระบบที่สนใจจึงมีความสําคัญและควรต้องมีการ ดําเนินการในลําดับต้นๆ ของกระบวนการทั้งหมด 3.3 คํานิยาม ในการศึกษาหรืออธิบายความบริบทที่เกี่ยวข้องกับผลกระทบของความแปรปรวนและความเปลี่ยนแปลง บายความบริ ของสภาพภูมิอากาศ โดยหน่วยงานหรือกลุ่มงานต่างๆ ที่ผ่านมา ได้ให้นิยามของปัจจัยด้านความเสี่ยงความ เปราะบางที่แตกต่างกัน ในกรอบการศึกษานี้ ได้ให้นิยามของคําศัพท์เหล่านี้ไว้ดังนี้ การเปิดรับหรือภาวะคุกคามทางภูมิอากาศ (Exposure) หมายถึงการเผชิญ หรือโอกาสที่จะเผชิญกับ วะคุ ความแปรปรวน หรือผลของความแปรปรวนทางภูมิอากาศที่เป็นผลคุกคามต่อพื้นที่ ชุมชน หรือภาคส่วน เช่น การ เพิ่มขึ้นของอุณหภูมิในขั้วโลกเหนือ ฝนทิ้งช่วงในพื้นที่ปลูกข้าวนาอาศัยน้ําฝน หรือภาวะน้ําล้นตลิ่งในพื้นที่ราบลุ่ม น้ําเจ้าพระยา เป็นต้น ความอ่อนไหว / ความไว (sensitivity) สื่อความหมายถึงรูปแบบและขนาดของความเกี่ยวพัน หรือการ ตอบสนองในเชิงที่จะก่อให้เกิดความเสียหายหรือสภาวะเครียด ระหว่าง ระบบเชิงนิเวศ เชิงสังคม หรือภาคส่วน ที่ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 3-4 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ มีต่อการเปิดรับผลกระทบจากความแปรปรวนของตัวแปรทางภูมิอากาศ หรือ Exposure ที่กล่าวไว้ข้างต้น เช่น ใน ดรั สภาวะฝนตกหนักในระยะเวลาอันสั้น พื้นที่ลุ่มต่ําริมชายน้ําที่มีการปลูกข้าวพันธุ์ที่ไม่สามารถทนการท่วมขังใน ระดับสู งได้น าน จะมีความอ่อ นไหวมากต่อ ภาวะฝนตกหนัก และน้ํ าเอ่อ ท่วมล้น ตลิ่งเป็นเวลานานมากกว่า 1 นตลิ อาทิตย์ ในขณะที่พื้นที่ปลูกข้าวในพื้นที่นาดอน หรือพื้นทีข้าวไร่ มีความอ่อนไหวน้อยกว่า ความเสี่ยง (risk) คือ โอกาส หรือความน่าจะเป็น ที่ระบบจะได้รับผลกระทบ (Impact อันเป็นผลรวมของ Impact) ความถี่หรือความน่าจะเป็นของการเหตุการณ์เกิดขึ้น ร่วมกับผลที่เกิดตามมา โดยที่ความเสี่ยง อันเกิดจากจาก วมกั สภาพความแปรปรวนทางภูมิอากาศ ขึ้นอยู่กับโอกาสในการเปิดรับ (Exposure) ของระบบสังคม เวศ หรือภาค คม-นิ ส่วนนั้นๆ ซึ่งนั่นหมายความถึงว่าหากระบบที่เปิดรับ (Exposure unit) มีความอ่อนไหว (sensitivity มาก ก็จะทําให้ sensitivity) มีโอกาสหรือความเสี่ยงที่จะได้รับผลกระทบในเชิงลบมากขึ้นไปด้วย เช่น พื้นที่ปลูกข้าวในพื้นที่ราบลุ่มริมน้ํา มี ความอ่อนไหวต่อภาวะฝนตกหนักติดต่อกันและน้ําเอ่อล้นตลิ่งเข้าท่วม มีความเสี่ยงค่อนข้างสูงต่อการสูญเสีย ผลผลิตข้าว ซึ่งหมายถึงจากการที่เกิดเหตุการณ์น้ําเอ่อล้นตลิ่งเข้าท่วมพื้นที่นาข้าวเกิดขึ้นบ่อยครั้งในอดีตที่ผ่านมา ตลิ จนถึงปัจจุบัน ทําให้มีความเสี่ยงต่อความเสียหายผลผลิตข้าวที่ปลูก ส่งผลกระทบต่อความเสี่ยงด้านมั่นคงทาง อาหารของครัวเรือนในชุมชนนั้น ผลกระทบ (Impact) คือ รูปแบบ และขนาดของคุณสมบัติของระบบที่เปลี่ยนแปลงไป ซึ่งเป็นผลมาจาก การตอบสนองต่อสิ่งที่เข้ามากระทบหรือรบกวน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านก่อให้เกิดผลในเชิงลบ (Adverse effects of climate change) อันเป็นผลทั้งทางตรงและทางอ้อมมาจากความแปรปรวนหรือการเปลี่ยนแปลงสภาพ ภูมิอากาศ (exposure) ควบคู่กันกับความอ่อนไหวของระบบ (sensitivity) การรับมือ (Coping) เป็นกระบวนการ หรือวิธีการในการบรรเทา แก้ไข หรือขจัดผลกระทบในเชิงลบที่ได้ เกิดขึ้น อันเป็นผลจากการเปิดรับภาวะคุกคามทางภูมิอากาศ (exposure) และความอ่อนไหวของระบบ โดยอาศัย ทุนทางชีวภาพ กายภาพ เศรษฐกิจและสังคมที่มีอยู่ (Asset and Capital) ร่วมกับปัจจัยสนับสนุนจากภายนอก เช่น นโยบาย และมาตรการช่วยเหลือต่างๆ ซึ่งการรับมือถือได้ว่าเป็นการตอบสนองต่อผลกระทบที่เกิดขึ้น ณ ในอดีตที่ ผ่านมา หรือในสภาวะปัจจุบัน ซึ่งผลที่ได้จากการรับมือไม่ว่าจะเป็นผลสําเร็จ ปัญหาหรือข้อจํากัด จะนําไปสู่การ พัฒนาแนวทางการปรับตัว (adaptation และแผนการรับมือกับความแปรปรวนทางภูมอากาศในอนาคตต่อไป adaptation) การปรับตัว (Adaptation / Coping strategy) หมายถึงกลยุทธ์ และกระบวนการเตรียมการรับมือหรือ ตอบสนอง ต่อสิ่งกระทบหรือภาวะเครียดที่เป็นผลจากความแปรปรวนภูมิอากาศ เพื่อเอาชนะ ลด หรือเลี่ยง ความเสี่ยงที่จะได้รับผลกระทบในทางลบที่จะเกิดขึ้น เช่น เกษตรกรชาวนาในพื้นที่ราบลุ่มริมน้ําที่เสี่ยงต่อการถูก น้ําท่วมและผลผลิตเสียหาย มีการปรับเปลี่ยนวันปลูกให้เร็วขึ้นเพื่อสามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ก่อนฤดูน้ําหลาก เพื่อลดความเสี่ยงของการสูญเสียผลผลิตข้าง หรือมีโอกาสในการทํางานอื่นนอกพื้นที่เพื่อหารายได้ชดเชย หรือใช้ วิธีการเปลี่ยนพันธุ์ข้าวเป็นข้าวขึ้นน้ําหรือพันธุ์ข้าวทนน้ําท่วมร่วมกับกักเก็บน้ําเพื่อปลูกข้าวนาปรังในหน้าแล้ง หรือ เปลี่ยนจากการปลูกข้าวในฤดูน้ําหลากมาเป็นการทําการประมง หรือรัฐบายมีนโยบายประกันรายไ จากความเสีย รายได้ ของผลผลิต เป็นต้น ศักยภาพหรือความสามารถในการรับมือ (coping capacity) เป็นศักยภาพของระบบในการรับมือต่อสิ่ง กระทบหรือภาวะเครียดที่เปิดรับ โดยการปรับเปลี่ยนคุณลักษณะหรือพฤติกรรม เพื่อเพิ่มหรือปรับความสามารถ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 3-5 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ในการรองรับแรงกระทบที่เปิดรับจากผลของสภาพภูมิอากาศที่เป็นอยู่ หรือการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นในอนาคต จากผลของสภาพภู ในระบบสังคมมนุษย์ ความสามารถดังกล่าวนี้ถูกกําหนดโดยความรู้และโอกาสการเข้าถึงข่าวสารเทคโนโลยี ประสบการณ์ของคนหรือสังคม ร่วมกับปัจจัยทางเศรษฐกิจ สังคม การเมือง ความหลากหลายทางนิเวศ ฯลฯ และปัจจัยภายนอก เช่น นโยบายระดับชาติ ทุน สินเชื่อ เครือข่าย เป็นต้น ดังตัวอย่างการปรับตัวข้างต้น อก ความเปราะบาง (vulnerability หมายถึงการที่ระบบไม่สามารถรับมือในการที่จะแก้ไขผลกระทบในเชิงลบ vulnerability) และความเสียหาย อันเป็นผลจากการการเปลี่ยนแปลงหรือความแปรปรวนทางภูมิอากาศ ทั้งนี้เป็นผลจากความ รุ น แรงแรงผลกระทบ และความสั ม ฤทธิ์ ผ ลของการรั บ มื อ ซึ่ ง ระดั บ ความเปราะบางสามารถอธิ บ ายโดยใช้ ความสัมพันธ์ของ 3 ปัจจัยที่กล่าวมาข้างต้นได้ว่า Vulnerability = Risk/Coping capacity = (Exposure x Sensitivity)/Coping capacity (ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ ศูนย์เครือข่ายงานวิเคราะห์ ศู าลงกรณ์ วิจัยและฝึกอบรมการเปลี่ยนแปลงของโลกแห่งภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2554) ดังนั้นการประเมินความเปราะบางตามกรอบแนวคิดที่กล่าวมาข้างต้น โดยทั่วไปจะประกอบด้วยกระบวนการ วิเคราะห์และประเมินปัจจัยประกอบทั้ง 3 นี้ ํ 3.4 การระบุประเด็นปัญหาหรือภาคส่วนการพัฒนาที่สาคัญ ความเสี่ยงความเปราะบางต่อการเปลี่ยนแปลงหรือต่อผลสืบเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ปราะบางต่ ขึ้นอยู่กับบริบทเฉพาะของพื้นที่ ชุมชน หรือภาคส่วน ที่จะตอบสนองในทางที่ก่อให้เกิดปัญหา พร้อมทั้งการรับมือ กับสภาพประเด็นปัญหา หรือผลกระทบที่เกิดขึ้น การตอบสนองและความสามารถในการรับมือก็จะแตกต่างกันไป ในแต่ละสภาพปัญหาหรือผลกระทบ ดังนั้นก่อนอื่นจะต้องทําการกําหนดภาคส่วนหรือประเด็นปัญหาที่สําคัญที่ ต้องการศึกษาวิเคราะห์ในเชิงลึกถึงส งสภาพความเปราะบางที่เป็นอยู่และความเสี่ยงความเ เป็ งความเปราะบางในอนาคต เพื่อ นําไปสู่การกําหนดมาตรการสนับสนุนการปรับตัวเพื่อลดความเสี่ยงในอนาคต การสนั ในกรณีที่กําหนดภาคส่วน หมายถึงภาคส่วนนั้นมีความสําคัญ และเป็นเป้าหมายของการพัฒนาหรือเป้า หรือเสริมสร้างความมั่นคง การศึกษาจะทําการวิเคราะห์ประเด็นปัญหาหรือประเด็นความเสี่ยงเฉพาะประเด็นที่ สนใจ หรือจะทําความวิเคราะห์ในทุกประเด็นเพื่อดูว่าประเด็นความเสี่ยงใดมีความล่อแหลมเปราะบางมากที่สุด เพื่อนําไปกําหนดเป็นมาตรการเร่งด่วนในการปรับตัว ในกรณี ที่มี ป ระเด็น ปั ญหาที่ค่อ นข้ า งเป็ นที่ ป ระจั กษ์ ชัดเจนว่ า มีผ ลกระทบในวงกว้ า ง สามารถใช้เ ป็ น จุดเริ่มต้นของการศึกษา เพื่อนําไปวิเคราะห์และประเมินความเสี่ยงความเปราะบางที่มีต่อภาคส่วน ชุมชน หรือ พื้นที่ต่างๆ ที่สนใจ 3.5 การวิเคราะห์ความเสี่ยงและความเปราะบาง การวิเคราะห์ ความเสี่ยงและความเปราะบางของประเด็นปัญหาหรือของภาคส่วนการพัฒนาป นาประเทศ ใช้ กรอบแนวคิดและแนวทางการประเมิน ที่กล่าวมาข้างต้น คือ การพิจารณาบริบทของแต่ละภาคของประเทศไทย ตามประเด็นศึกษาที่ได้คัดเลือกมาแล้วจากกลุ่มที่ 1 ซึ่งมีเหตุผลแสดงความสําคัญของแต่ละประเด็นตาม ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 3-6 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ รายละเอียดที่ผู้ศึกษาหรือผู้จัดการประเด็นแต่ละภาคจะได้อธิบายในส่วนถัดไป แล้วจึงวิเคราะห์ความเสี่ยง (risk) ของประเด็นต่างๆ เหล่านั้น โดยพิจารณาความสัมพันธ์กับปัจจัยทางภูมิอากาศซึ่งเป็นปัจจัยเปิดรับ (Exposure) ร่วมกับความอ่อนไหวหรือความไว (sensitivity) ของประเด็นหรือภาคส่วนต่อตัวแปร/ลักษณะทางภูมิอากาศภายใต้ ลั เงื่อนไขทางเศรษฐกิจและสังคม และภูมิอากาศในช่วงเวลาที่สนใจ (อดีต/ปัจจุบัน หรืออนาคต ภายใต้ความเสี่ยง อนาคต) หรือผลกระทบที่เกิดขึ้นเหล่านั้น ความสามารถในการรับมือ (coping capacity) จะเป็นส่วนสําคัญที่ทําให้ประเด็น หรือภาคส่วนที่สนใจนั้น มีความล่อแหลมเปราะบาง (vulnerability) หรือไม่ ทั้งนี้ แนวทางการประเมินเช่นนี้ อาจแตกต่างไปจากทัศนคติในการพิจารณาความเสี่ยงจากการ เปลี่ยนแปลงภูมิอากาศโดยทั่วไป ซึ่งมักนิยมพิจารณาแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แล้วจึงพิจารณา พื้นที่ศึกษาหรือประเด็น หรือภาคส่วนสนใจ เพื่อสํารวจตรวจสอบว่าประเด็นหรือภาคส่วนนั้นๆ ได้รับผลกระทบ (impact) ในเรื่องใดบ้าง แล้วจึงกําหนดแนวทางการรับมือหรือปรับตัวอย่างคลอบคลุม (การประเมินแบบอนุกรม เชิงเส้น) แต่เหตุผลสําคัญที่เลือกใช้แนวทางการประเมินเช่นนี้ คือ การยึดหลักความเป็นไปได้จริง (possibility) และ การจัดเรียงความสําคัญเร่งด่วน ซึ่งจะนํามาสู่ผลการศึกษาที่เจาะจงกับสถานการณ์ ให้ได้รายละเอียดเชิงลึก และ สามารถเป็นกรอบในการศึกษาและพัฒนางานในขั้นรายละเอียดได้ดียิ่งขึ้น ทั้งนี้ ประเด็นหรือภาคส่วนการพัฒนาที่ เป็นประเด็นสําคัญเร่งด่วนของสังคม ซึ่งได้ถูกประเมินแล้วว่าอยู่ในภาวะเสี่ยงและเปราะบางในปัจจุบัน จะได้ถูก มิ หยิบยกขึ้นมาเพื่อวิเคราะห์ต่อไปภายใต้เงื่อนไขทางเศรษฐกิจและสังคมและภูมิอากาศในอนาคต ซึ่งจะพิจารณา ร่วมกับ การรั บมื อที่ มีอยู่ ในปัจ จุบั นสํ าหรับ ความเสี่ย งของประเด็นหรือ ภาคส่ วนเหล่า นั้นยั งคงเพีย งพอหรือ มี ประสิทธิภาพอยู่หรือไม่ และหากต้องมีการหาแนวทางเพื่อรับมือหรือปรับตัวกันใหม่ก็จะต้องคํานึงถึงความ ยืดหยุ่นและสอดคล้องกับสถานการณ์ที่จะเกิดขึ้นในอนาคตโดยเฉพาะอย่างยิ่งความสอดคล้องกับภูมิอากาศ (ภาพที่ 3-3) ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 3-7 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ภาพที่ 3-3 แผนภูมิแนวคิดการปรับตัวต่อการเปลียนแปลงภูมิอากาศ ่ ที่มา : SEA START RC 2011 3.6 ยุทธศาสตร์และมาตรการการปรับตัวเพื่อลดความเสี่ยงความเปราะบาง การการปรั ในกระบวนการศึกษาวิเคราะห์ความเสี่ยงความเปราะบาง ทําให้ทราบถึงปัจจัยต่างๆ ที่มีความอ่อนไหวต่อ การเปลี่ ย นแปลงหรื อ ผลสื บ เนื่ อ งจากการเปลี่ ย นแปลงสภาพภู มิ อ ากาศ ซึ่ ง นํ า ไปสู่ ข นาดความรุ น แรงของ บเนื ผลกระทบ หรือระดับความเสี่ยงในการที่จะได้รับผลกระทบนั้นๆ ในอนาคต และความสามารถในการรับมือ การ พัฒนาข้อเสนอแนะเชิงนโยบายหรือมาตรการต่างๆ มีเป้าหมายก็เพื่อพยายามลดความอ่อนไหวของปัจจัยดังกล่าว โดยเฉพาะปัจจัยที่มีความอ่อนไหวมาก ในขณะเ ยวกันก็เพื่อสนับสนุนและขจัดอุปสรรคของการปรับตัวเพื่อสร้าง ยเฉพาะปั ในขณะเดียวกั ความพร้ อ มให้ ภ าคส่ ว น และหรื อ ชุ ม ชนในการเตรี ย มรั บ มื อ กั บ ควา มเสี่ ย งนั้ น อาจกล่ า วได้ ว่ า การกํ า หนด รื ความเสี ยุทธศาสตร์และมาตรการต่างๆ นั้นส่วนหนึ่งเป็นแผนยุทธศาสตร์ในการแก้ปัญหาและการสร้างความพร้อมใน ละการสร้ ระดับภาคส่วนหรือระดับท้องถิ่น และอีกส่วนหนึ่งเป็นข้อเสนอแนะเชิงนโยบายหรือมาตรการที่ควรได้รับการ ช่วยเหลือหรือดําเนินการโดยภาครัฐ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 3-8
framework.pdf
รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ บทที่ 2 กรอบการดําเนินงาน แนวทางและวิธีการในการศึกษาของโครงการ แยกออกเป็น 3 กลุ่มงาน ดังนี้ ของโครงการ กลุ่มที่ 1 การรวบรวมและทบทวนกิจกรรมและโครงการของหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงและความ ล่อแหลมเปราะบางต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ • รวบรวมรายละเอีย ด โครงการหรื องานศึก ษาวิจั ย ที่ เกี่ ย วข้อ งกั บความเสี่ ย งและความล่อ แหลม ดโครงการหรื เปราะบางต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจากหน่วยงานต่างๆ • ศึกษารายละเอียดตามกรอบของ Bali Action Plan,, Nairobi Work Programme ตลอดจนกรอบงาน อื่นๆ ภายใต้ UNFCCC ที่เกี่ยวข้องกับความล่อแหลมเปราะบางและการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลง ภูมิอากาศ • จัดหมวดหมู่กิจกรรม โครงการตามภาคส่วนและระบบนิเวศที่เกี่ยวข้อง พื้นที่ทางภูมิศาสตร์และ กรรม/โครงการตามภาคส่ หน่วยงานที่มีส่วนร่วม รวมทั้ง field อื่นๆ เพิ่มเติมตามความเหมาะสม • จั ด ทํ า เป็ น ฐานข้ อ มู ล เพื่ อ เพิ่ ม เติ ม เข้ า สู่ ร ะบบฐานข้ อ มู ล ของสํ า นั ก งานนโยบายและแผน ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กลุ่มที่ 2 การคัดเลือกประเด็นหรือภาคส่วนของการพัฒนาประเทศที่สําคัญเพื่อวิเคราะห์ความเสี่ยง และความ ล่อแหลมเปราะบางต่อภูมิอากาศในอนาคต • คัดเลือกประเด็นหรือภาคส่วนของการพัฒนาประเทศที่สําคัญ โดยใช้ข้อมูลกิจกรรม/โครงการที่ รวบรวมภายใต้โครงการ ครงการจากกลุ่มที่ 1 ประกอบกับข้อมูลความรู้เพิ่มเติมจ จากแหล่งอื่น ในด้านต่างๆ อย่างน้อย 4 กรณีครอบคลุมภาคเหนือ ภาคตะวันนออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง และภาคใต้ • ประเมินการเปิดรับ ความอ่อนไหวและความเสี่ยงในอนาคตระยะยาวของประเด็นหรือภาคส่วนของ การพัฒนาประเทศที่มีความเสี่ยงและ อความเปราะบางสูง ตามกรอบแนวคิดการวิเคราะห์ของ งและ/หรื โครงการนี้ (บทที่ 3)) โดยใช้โมเดลภูมิอากาศและโมเดลอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับประเด็นหรือภาคส่วน การพัฒนาประเทศที่ได้คัดเลือกไว้ รวมทั้งคาดการณ์ความสามารถในการรับมือและความล่อแหลม เปราะบางโดยใช้วิธีการสร้างภาพอนาคต (scenarios) • การวิเคราะห์ทางเลือกการปรับตัวรับมือสําหรับภาคส่วนของการพัฒนาประเทศที่มีความเสี่ยงและ กการปรั ความเปราะบางสูงต่อภูมิอากาศในอนาคต ่อประเมินช่องว่างของยุทธศาสตร์เพื่อการปรับตัวในแต่ ากาศในอนาคตเพื ละประเด็นหรือภาคส่วนที่ทําการศึกษา จัดทําเป็นร่างแนวทางเชิงนโยบายและมาตรการที่สอดคล้อง นหรื กับแต่ละยุทธศาสตร์เพื่อการปรับตัวและรับมือเพื่อลดความล่อแหลมเปราะบางต่อการเปลี่ยนแปลง บแต่ สภาพภูมิอากาศบรรลุได้อย่างมีประสิทธิภาพ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 2-1 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ • จัดประชุมเพื่อรับฟังความคิดเห็นจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ผู้เชี่ยวชาญด้านต่างๆ รวมถึงภาคส่วนที่ เกี่ยวข้อง เพื่อรับฟังข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะต่อร่างแนวทางเชิงนโยบายและมาตรการที่เหมาะสม เสนอแนะต่ เพื่อการปรับตัวและรับมือเพื่อลดความล่อแหลมเปราะบางต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของ ประเด็นหรือภาคส่วนของการพัฒนาประเทศที่ทําการศึกษา • จัดทําข้อเสนอเชิงนโยบายและมาตรการที่เหมาะสมเพื่อการปรับตัวและรับมือเพื่อลดคว อแหลม ลดความล่ เปราะบางต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเด็นหรือภาคส่วนของการพัฒนาประเทศที่ ทําการศึกษา รวมทั้งการเสนอแนะมาตรการอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องเพื่อใช้เป็นข้อมูลสนับสนุนการวาง นโยบายการดําเนินการด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย กลุ่มที่ 3 การจัดทําคู่มือกระบวนการ (Risk and Vulnerability Assessment guideline) เพื่อประเมินความเสี่ยงและ ความเปราะบางเชิงพื้นที่ต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในอนาคต • รวบรวมกรณี ศึ ก ษาการประเมิ น ความเสี่ ย งและความเปราะบางเชิ ง พื้ น ที่ ต่ อ การเปลี่ ย นแปลง ภูมิอากาศในอนาคต ที่เคยมีการศึกษาในประเทศไทยหรือในประเทศใกล้เคียง ที่มีบริบทด้านนิเวศใกล้ สังคม คล้ายคลึงกับประเทศไทย อย่างน้อย 10 กรณีศึกษา • รวบรวมข้อมูล ความรู้และทรัพยากรทางวิชาการอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับการประเมินความเสี่ยงและ ความเปราะบางต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในอนาคตที่เหมาะสมกับการใช้งานในประเทศ หมาะสมกั ไทย ทั้ ง จากหน่ ว ยงานภาครั ฐ และเอกชนหรื อ แหล่ ง ทุ น ต่ า งๆ ที่ ใ ห้ ก ารสนั บ สนุ น สํ า หรั บ การทํ า กิจกรรมหรือกระบวนการการประเมินความเสี่ยงและความเปราะบางในระดับชุมชนหรือท้องถิ่น • สังเคราะห์ลําดับขั้น กระบวน กระบวนการและเครื่องมือสนับสนุน รวมทั้งการมีส่วนร่วมของ ้ที่เกี่ยวข้อง ของ มของผู กรณีศึกษา และแหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้อง • พัฒนากระบวนการเพื่อประเมินความเสี่ยงและความเปราะบางเชิงพื้นที่ โดยอ้างอิงกับกรณีศึกษา กระบวนการเพื และแหล่งข้อมูลความรู้ที่ได้รวบรวมไว้ เพื่อพัฒนาเป็นคู่มือกระบวนการ//วิธีการเพื่อประเมินความ เสี่ยงและความเปราะบางเชิงพื้นที่สําหรับประเทศไทย กรอบแนวทาง และขั้นตอนการศึกษา นําเสนอไว้ในแผนภูมด้านล่าง ิ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 2-2 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ กุล่มที 1 ฐานข้อมูลทีเกียวข้องกับความเสียงและความเปราะบางฯ ศึกษาการดําเนินงาน ตามโปรแกรมงาน UNFCCC, Nairobi Work Programme, ศึกษาระบบ ฐานข้อมูลของ สผ.
adaptation4DS.pdf
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคส่วนการพัฒนาเป้าหมาย : ภาคเกษตร(การผลิตพืชเศรษฐกิจ) จากการแบ่งภาคส่วนการพัฒนาตามโครงสร้างเศรษฐกิจ พบว่าในภาคเกษตรกรรม จะมีลักษณะ เฉพาะที่แสดงถึงความสําคัญต่อการพัฒนาประเทศเหนือไปกว่าภาคส่วนอื่นๆ คือ เป็นภาคส่วนที่รองรับการมีงาน ภาคส่ ทําสูงถึง 48% โดยเฉพาะในกลุ่มการผลิตพืชเศรษฐกิจ และเป็นสาขาเกษตรกรรมที่นโยบายพัฒนาเศรษฐกิจและ สังคมระยะแผนฯ ๑๑ กําหนดเป็นเป้าหมายการพัฒนารายสําคัญ ประเด็นสําคัญที่เกี่ยวข้องกับปัจจัยทางภูมิอากาศ : ปัญหาน้าท่วมและขาดแคลนน้า ํ แคลนน้ํ จากการจําแนกประเด็นปัญหาสําคัญทั้งหมดในภาคเกษตรกรรม พบว่าปัญหาน้ําท่วมและขาดแคลน น้ํามีความสําคัญเร่งด่วนกว่าปัญหาอื่นๆ คือ ปรากฏผลกระทบที่ตรวจวัดได้ชัดเจนซึ่งเป็นมูลค่าสูงในแต่ละครั้งที่ เกิดปัญหา แนวโน้มความเสี่ยงและความเปราะบางต่อภูมิอากาศในอนาคต มีความเสียงและความเปราะบางต่า มเสี่ ํ การคาดการณ์สภาวะที่ฝนตกหนักในบางพื้นที่และบางช่วงเวลาซึ่งเป็นสาเหตุส่วนหนึ่งของปัญหาน้ํา ท่วม พบว่า มีแนวโน้มรุ นแรงมากกว่า ปัจจุ บัน ซึ่ง อาจทํา ให้ ปัญหาน้ํ าท่ว มมีความรุน แรงยิ่ง ขึ้น ในอนาคต แต่ เนื่องจากผู้วิจัยคาดการณ์แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับการบริหารจัดการน้ําที่กระจายอํานาจไปสู่การจัดการ นแปลงเกี โดยเอกชนและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและการเปลี่ยนแปลงด้านตัวผู้ผลิตทางการเกษตรจากเกษตรกรราย ย่อยเป็นเอกชน โดยคาดว่าปัจจัยสาเหตุของปัญหาน้ําท่วมรวมทั้งปัญหาขาดแคลนน้ําซึ่งยังมีอีกมากนั้น จะได้รับ การบริหารจัดการอย่างมีประสิทธิภาพมากกว่าในปัจจุบัน ดังนั้น แม้ว่าปัจจัยด้านฝนจะมีลักษณะสร้างความเสี่ยง ดการอย่ รุนแรงมากขึ้น แต่ปัจจั ยอื่นๆ ที่มีผ ลในการสร้ างความเสี่ ยงและมีสัด ส่วนมากกว่ าจะเป็นตัว ฉุดให้ ความเสี่ย ง โดยรวมลดลง ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-7 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ แนวทางเบื้องต้นในการปรับตัว/เตรียมความพร้อม : ในการรับมือกับภูมิอากาศในอนาคต ทั้งใน ปรั บมื ระดับนโยบายและระดับพื้นที่ควรดําเนินการเกี่ยวกับการติดตามสถานการณ์ด้านการผลิตพืชเศรษฐกิจและการ บริหารจัดการน้ําว่ามีแนวโน้มเปลี่ยนแปลงไปตามบริบทที่ผู้วิจัยคาดการณ์หรือไม่ เนื่องจากการระบุสถานการณ์ ในอนาคตว่ า ไม่ มี ความเสี่ ย งทั้ ง ที่ ส ภาวะฝนตกหนั ก บางพื้ น ที่ มี แ นวโน้ ม รุ น แรงขึ้ น นั้ น อยู่ ภ ายใต้ เ งื่ อ นไขการ สภาวะฝนตกหนั เปลี่ยนแปลงด้านการผลิตพืชเศรษฐกิจและการบริหารจัดการน้ําที่ได้กล่าวไว้แล้ว ทั้งนี้ หากบริบททั้งสองด้าน เปลี่ยนแปลงไปในรูปแบบอื่น หรือไม่เปลี่ยนแปลงไปจากปัจจุบัน ก็อาจมีความเสี่ยงในระดับต่างๆ ได้ ประเด็นที่ ควรดําเนินการติดตามสถานการณ์ ประกอบด้วย o ปัจจัยด้านคนและการมีส่วนร่วมในด้านการปลูกสร้างอาคารและสิ่งปลูกสร้างอื่นๆ o นโยบายการบริหารจัดการน้ําจากส่วนกลาง o การบริหารจัดการน้ําในแหล่งน้ําธรรมชาติโดยเฉพาะแม่น้ําสายหลัก o ระบบชลประทาน((ที่เก็บ/ที่ระบาย) o การวางแผนการผลิตพืช วางแผนการผลิ o นโยบายพัฒนาเศรษฐกิจภาคเกษตรของประเทศไทย 2.ภาคกลาง ภาคส่วนการพัฒนาเป้าหมาย : ชุมชนประเภทเมืองธุรกิจและสถาบันราชการ จากการแบ่งภาคส่วนการพัฒนาตามลักษณะชุมชนและที่ตั้งของชุมชน พบว่าชุมชนประเภทเมือง ธุรกิจและสถาบันราชการ จะมีลักษณะเฉพาะที่แสดงถึงความสําคัญต่อการพัฒนาประเทศเหนือไปกว่าภาคส่วน สดงถึ อื่นๆ คือ เป็นแหล่งจ้างงานสูงถึง 78% สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจสูงถึง 47% รวมทั้งยังเป็นภาคส่วนที่เกื้อหนุนต่อ ทิศทางการพัฒนาประเทศในยุทธศาสตร์การเชื่อมโยงกับประเทศเพื่อนบ้าน ทั้งนี้ จะพบว่าความสําคัญของชุมชน ประเภทนี้เด่นชัดในด้านเศรษฐกิจ ประเด็นสําคัญที่เกี่ยวข้องกับปัจจัยทางภูมิอากาศ : โรคระบาด จากการจําแนกประเด็นปัญหาสําคัญทั้งหมดในชุมชนประเภทเมืองธุรกิจและสถาบันราชการจํานวน 5 ประเด็นปัญหา คือ ค่าครองชีพสูง การจราจรติดขัด น้ําท่วม โรคระบาดและแผ่นดินทรุด พบว่าปัญหาโรค ระบาดมี ค วามสํ า คั ญ เร่ ง ด่ ว นกว่ า ปั ญ หาอื่ น ๆ ไม่ ว่ า จะพิ จ ารณาในด้ า นมู ล ค่ า ทางเศรษฐกิ จ จากผลกระทบ ผลกระทบทางสังคมและสิ่งแวดล้อม ความถี่ของปัญหาและความเกี่ยวข้องกับปัจจัยทางภูมิอากาศ โดยเฉพาะใน ด้านความถี่ของปัญหานั้นนับว่ามีความสําคัญมากเนื่องจากเป็นสภาพปัญหาที่เกิดขึ้นอยู่ตลอดเวลาในทุกๆ ปี นอยู แนวโน้มความเสี่ยงและความเปราะบางต่อภูมิอากาศในอนาคต : มีความเสี่ยงสูงแต่ความเปราะบาง ต่ํา การวิเคราะห์แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิและฝน หรือวันที่อากาศร้อนและฝนตกมาก (จํานวนวันที่มีอากาศร้อน(>35˚C.) และฝนตกมาก(>50mm/วัน) ในฤดูฝน) ซึ่งเป็นสาเหตุส่วนหนึ่งของปัญหาโรค ˚C.) งเป็ ระบาดนี้ พบว่ามีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ดังนั้น ปัญหาโรคระบาดในอนาคตสําหรับชุมชนประเภทนี้อาจมีความรุนแรง มากกว่าปัจจุบัน แต่เนื่องจากผู้วิจัยคาดการณ์ความเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับการพัฒนาชุมชนประเภทเมืองธุรกิจ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-8 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ และสถาบันราชการในภาคกลางที่ส่งผลให้ปัจจัยที่มีลักษณะเป็นกลไกรับมือปัญหานี้มีศักยภาพสูงขึ้น ดังนั้น แม้ใน งผลให้ อนาคตจะมีความเสี่ยงในระดับสูงแต่ความเสี่ยงก็ลดลงจากการส่งผลของกลไกรับมือ คือการดําเนินนโยบายและ แผนที่มีความเป็นองค์รวมคล้ายๆ กับแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาสุขภาพคนเมืองกรุงเทพมหานครในปัจจุบัน แนวทางเบื้องต้นในการปรับตัว/เตรียมความพร้อม : ในการรับมือกับภูมิอากาศในอนาคต ทั้งระดับ ปรั นโยบายและระดับพื้นที่ควรดําเนินการเรื่องเดียวกันแต่เป็นลักษณะของการประสานระหว่าง Top-down กับ Bottom-up และการเชื่อมประสานในแนวระนาบ โดยแนวทางที่ควรดําเนินการจะเป็นลักษณะของการเพิ่มขีด ความสามารถของกลไกรับมือให้มีศักยภาพสูงขึ้นโดยอาศัยแนวทางจากแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาสุขภาพคน เมืองของกรุงเทพมหานครมาขยายขอบเขตเป็นระดับภาคสําหรับการบริหารจัดการในภาพใหญ่ และย่อสเกลลง ตามขนาดสําหรับการบริหารจัดการในภาพเล็กหรือระดับจังหวัดหรือระดับท้องถิ่น แนวปฏิบัติสําคัญคือ การใช้ บท้ การออกแบบและจัดทําผังเมืองระดับภาค จังหวัด และท้องถิ่นให้ชุมชนประเภทเมืองธุรกิจและสถาบันราชการถูก จํากัดด้วยแนวกันชนโดยเฉพาะพื้นที่เกษตรกรรม ทั้งนี้ เพื่อควบคุมการขยายตัวของชุมชนประเภทนี้ไม่ให้ใหญ่โต กว้างขวางซึ่งนํามาถึงปัจจัยสาเหตุของปัญหาโรคระบาดจํานวนมาก นอกจากนี้ ประชาชนทั่วไปในปัจจุบันควรกระจายความเสี่ยงด้านแหล่งที่มาของรายได้ให้กว้างขวาง มากขึ้น เนื่องจากประชากรจํานวนมากที่มีอาชีพลูกจ้างและรับรายได้ทางเดียวนี้ ในอนาคตระยะ 30 ปี มีแนวโน้ม ที่ภาวะเศรษฐกิจในประเทศไทยจะอยู่ในช่วงขาลงซึ่งส่งผลกระทบต่อความสามารถในการใช้จ่ายทางการเงิน วงขาลงซึ ในขณะที่ปัญหาโรคระบาดอาจมีความรุนแรงขึ้นได้เสมอเมื่อกลไกการรับมือที่มีอยู่ด้อยศักยภาพลง ซึ่งนํามาถึง ค่าใช้จ่ายในครัวเรือนที่มากขึ้นเหมือนสภาพปัจจุบัน 3.ภาคใต้ ภาคส่วนการพัฒนาเป้าหมาย : การพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเล จากการแบ่งภาคส่วนการพัฒนาตามลักษณะการพัฒนาเศรษฐกิจเชิงนิเวศระหว่างเศรษฐกิจบนที่สูง กับเศรษฐกิจชายฝั่งทะเล พบว่าการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลเป็นภาคส่วนที่มีความสําคัญต่อการพัฒนา ประเทศมากกว่า โดยมีส่วนที่สําคัญกว่าคือ การรองรับการจ้างงานหรือมีงานทําที่สูงถึง 43% และเป็นพื้นที่ เศรษฐกิจที่เกื้อหนุนต่อทิศทางการพัฒนาประเทศในยุทธศาสตร์ด้านการเชื่อมโยงกับประเทศเพื่อนบ้านและภาค อื่นๆ ภายในประเทศไทย ประเด็นสําคัญที่เกี่ยวข้องกับปัจจัยทางภูมิอากาศ : การพัฒนาภาคการท่องเที่ยว จากการจําแนกประเด็นปัญหาสําคัญ 4 ด้าน คือ ปัญหาในภาคการท่องเที่ยว ภาคการผลิตพืช เศรษฐกิจ การประมง และการพัฒนาโลจิ สติกส์ แลพื้ นที่อุต สาหกรรม พบว่าปัญ หาในภาคการท่องเที่ยวมี ความสําคัญเร่งด่วนกว่าปัญหาอื่นๆ ไม่ว่าจะพิจารณาในด้านมูลค่าทางเศรษฐกิจจากผลกระทบ ผลกระทบทาง สังคมและสิ่งแวดล้อม ความถี่ของปัญหาและความเกี่ยวข้องกับปัจจัยทางภูมิอากาศ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-9 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ แนวโน้มความเสี่ยงและความเปราะบางต่อภูมิอากาศในอนาคต : มีความเสี่ยงและความเปราะบาง ต่ํา การวิ เ คราะห์ แ นวโน้ ม สภาพที่ มี ฝ นตกมากติ ด ต่ อ กั น (ใช้ เ กณฑ์ จํ า นวนวั น ที่ ฝ นตก >50มม./วั น ใช้ ติดต่อกันมากกว่า 15 วัน) ซึ่งเป็นสาเหตุส่วนหนึ่งที่สร้างผลกระทบอย่างมากต่อผู้ประกอบการท่องเที่ยวบริเวณ สร้ ชายฝั่งทะเลภาคใต้ พบว่าในอนาคตมีแนวโน้มเกิดมากขึ้น สถานการณ์ในอนาคตจึงมีความเสี่ยงสูงขึ้นสําหรับ ผู้ประกอบการท่องเที่ยว แต่เนื่องจากปัจจัยอื่นๆ ที่มีผลในการสร้างความเสี่ยงและมีสัดส่วนมากกว่า มีแนวโน้ม ได้รับการบริหารจัดการที่ดีมากกว่าปัจจุบัน ดังนั้น ความเสี่ยงโดยรวมจึงถูกฉุดให้อยู่ในระดับต่ํา บการบริ ทั้งนี้ ในผลการวิเคราะห์ที่ระบุว่าในอนาคตมีความเสี่ยงสูงนั้น เป็นความเสี่ยงต่อระบบนิเวศชายฝั่งที่มี แนวโน้มความเสื่อมโทรมมากกว่าปัจจุบัน แต่เกิดจากการขยายตัวทางเศรษฐกิจภายใต้ลักษณะนิสัยของผู้คนที่ จภายใต้ ขาดความใส่ใจรับผิดชอบต่อระบบนิเวศ โดยไม่ใช่การสร้างความเสี่ยงโดยปัจจัยทางภูมิอากาศ แนวทางเบื้องต้นในการปรับตัว/เตรียมความพร้อม : ในด้านปัจจัยทางภูมิอากาศจากการคาดการณ์ แนวโน้มในอนาคต พบว่าสภาวะฝนตกหนักมีแนวโน้มเกิดมากขึ้น ในกรณีนี้จะสร้างผลกระทบรุนแรงหากรูปแบบ นี การพัฒนาเศรษฐกิจท่องเที่ยวยังเป็นแบบปัจจุบัน แต่หากการพัฒนาเศรษฐกิจท่องเที่ยวชายฝั่งทะเลภาคใต้ วิวัฒนาการไปในรูปแบบของภาพอนาคตที่ผู้วัยคาดการณ์ไว้ ก็อาจไม่เกิดความเสียหายรุนแรง อย่างไรก็ตาม เหตุการณ์ในอนาคต อาจเปลี่ยนแปลงไปจากการคาดคะเนได้เสมอ ดังนี้ ผู้วิจัยขอเสนอแนะแนวทางการสร้าง นแปลงไปจากการคาดคะเนได้ ความพร้อมไว้ล่วงหน้า โดยเน้นแนวทางลดความอ่อนไหวบางส่วนที่ทําให้ภาคท่องเที่ยวมีข้อจํากัดกับลักษณะ อากาศ ดังนี้ o ระดับนโยบาย ควรหาทางเพิ่มประสิทธิภาพการนํานโยบายมาปฏิบัติในระดับกระทรวงให้มาก ขึ้นโดยเร็ว ในด้านกิจกรรมหรือแผนงาน ควรพัฒนาด้านโลจิสติกส์การท่องเที่ยวให้มีความก้าวหน้าเร็วที่สุด สําหรับการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว ไม่ควรให้ น้ําหนักมากนัก ควรปล่อยให้ภาคเอกชนเป็ นฝ่ายพัฒ นา ทั้ง นี้ สภาพแวดล้อมที่ดีขึ้นจากโลจิสติกส์การท่องเที่ยวจะกระจายความเสี่ยงที่ภาคการท่องเที่ยวอาจได้รับจากภาวะ าคการท่ ฝนตกหนักในอนาคตได้ดีกว่าในปัจจุบัน ตัวอย่างงานพื้นฐานด้านโลจิสติกส์การท่องเที่ยว เช่น ระบบป้าย ควร ออกแบบการเชื่อมโยงจากทางหลวงเข้าสู่โครงข่ายถนนและแหล่งท่องเที่ยวต่างๆ ให้เกิดการไหลของผู้เดินทาง โดยอัตโนมัติ งานลักษณะนี้เป็นงานในระดับพื้นที่ แต่หากระดับนโยบายไม่มีแนวทางออกมา ระดับพื้นที่ก็จะไม่ งานในระดั มีการขยับเขยื้อน o ระดับพื้นที่ ในภาคผู้ประกอบการรายย่อยควรปรับตัวด้วยตนเอง โดยควรยึดหลักการพัฒนา ธุรกิจและระบบเศรษฐกิจเชิงพื้นที่ร่วมกับเครือข่ายตามแนวทาง Economy of Speed, Differentiation Niche Differentiation, Market, Value Added/Value Chain และนําระบบ Outsourcing มาใช้ในด้านการจ้างลูกจ้างและการสื่อสารทาง การตลาด รวมทั้งการพัฒนาแบรนด์ โดยอาจใช้ในลักษณะหมุนเวียนร่วมกันเพื่อประหยัดต้นทุนในขณะที่จะเพิ่ม ขีดความสามารถในการเข้าสู่ตลาดใหม่ๆ ที่มีมูลค่าสูงได้เร็วขึ้น อย่างไรก็ตาม ประเด็นความเสี่ยงที่น่ากังวลที่สุด คือความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศชายฝั่งภาคใต้ ทั้งในสถานการณ์ที่ภาคการท่องเที่ยวทั้งประสบปัญหาและไม่ประสบปัญหา แต่เป็นผลมาจากการขยายตัวทาง เศรษฐกิจภายใต้ลักษณะนิสัยของผู้คนที่ขาดความใส่ใจรับผิดชอบต่อระบบนิเวศ มิได้มาจากการเปลี่ยนแปลงทาง เวศ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-10 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ภูมิอากาศ ในกรณีนี้ ภายใต้เงื่อนไขของบริบทด้านนิสัยผู้คน ผู้วิจัยไม่สามารถเสนอแนะแนวทางแก้ไขหรือปรับตัว ใดๆ ได้ นอกจากการแนะนําให้เตรียมพร้อมรับมือกับภาวะเศรษฐกิจด้านการท่องเที่ยวเข้าสู่ขาลงอย่างต่อเนื่อง เพราะระบบเศรษฐกิจใดๆ มีวัฏจักรตามปกติ และสําหรับระบบเศรษฐกิจที่เข้าสู่ขาลงจนถึงขั้นวิกฤตนั้น ในกรณีที่ ดๆ ต้นทุนในการสร้างมูลค่าขาดศักยภาพที่เพียงพอ ระบบเศรษฐกิจนั้นก็ไม่สามารถขยับเข้าสู่ขั้นฟื้นตัวได้ ผลการประมวลยุทธศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง (จากแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 11: 2555-2559) จากแผนพั ภาค ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง ภาคใต้ ภาคส่วนการพัฒนาที่มีความสําคัญต่อประเทศไทย การบริหารจัดการน้ําเพื่อการผลิตพืชเศรษฐกิจ การควบคุมโรคระบาดของชุมชนประเภทเมืองธุรกิจและสถาบัน ราชการ การพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลด้านการท่องเที่ยว ผู้วิจัยประมวลกลยุทธ์และแนวปฏิบัติในแต่ละยุทธศาสตร์ โดยใช้แนวทางเบื้องต้นในการปรับตัว/เตรียม วิ ความพร้อมฯ เป็นฐานในการพิจารณาช่องว่างของยุทธศาสตร์การพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศไทยใน ระยะแผนฯ 11 ซึ่งพบว่าแนวทางการปรับตัว/เตรียมความพร้อมฯ จากผลการศึกษาครั้งนี้มีการจัดทําอยู่ใ น เตรี ยุทธศาสตร์ต่างๆ ของแผนฯ 11 แล้วทั้งสิ้น ยกเว้นในเรื่องคุณภาพคนและการมีส่วนร่วมที่ยังไม่เจาะจงประเด็นที่ จะต้องพัฒนาหรือแก้ไขปรับปรุงเท่านั้น แต่ก็เป็นข้อปลีกย่อยในระดับรายละเอียด ดังนั้น สรุปได้ว่ายุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศในระยะแผนฯ 11 มีความครอบคลุมประเด็นต่างๆ ที่ควร ดําเนินการเพื่อเตรียมรับมือกับภูมิอากาศในอนาคตสําหรับทั้ง 3 ภาคส่วนการพัฒนาในสามภาคแล้ว และ ข้อเสนอแนะครั้งนี้จะเป็นแนวทางการดําเนินงานในระดับการนํานโยบายไปปฏิบัติตั้งแต่ในระดับกระทรวงลงไป รายละเอียดที่แสดงความสอดคล้องของแนวทางที่เสนอแนะกับยุทธศาสตร์ต่างๆ ในแผนฯ 11 ซึ่งจะบ่งชี้ผู้มีบทบาท เสนอแนะกั สําคัญในการดําเนินงานด้านต่างๆ นําเสนอเป็นรายภาค ดังนี้ 1.ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ • ภาคส่วนการพัฒนาสําคัญ การบริหารจัดการน้าเพื่อการผลิตพืชเศรษฐกิจ ํ • ภาพอนาคต(30ปี) : Eco Eco-industrial Town & Private Water Management 1.การพัฒนาพื้นที่แบ่งเป็น 2 ลักษณะ การพั ตอนกลางและตอนบนของภาค : พื้นที่เกษตรกรรมขนาดใหญ่โดยมีชุมชนเมืองอุตสาหกรรม เกษตรครบวงจรและอุตสาหกรรมนอกภาคเกษตรเป็นแกนกลาง ใช้หลักการพัฒนาแบบ Eco-industrial Town ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-11 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ตอนล่างของภาค : ชุมชนประเภทเมืองธุรกิจขยายตัวเป็นเนื้อที่ส่วนใหญ่ พื้นที่เกษตรกรรมเป็น นื แปลงเล็ก กระจายโดยทั่วไป ทําการผลิตโดยครัวเรือนเกษตรรายย่อยในลักษณะธุรกิจ SMEs ตลาดหลักคือในเขต เมืองใกล้เคียง 2.การบริหารจัดการน้ํา มีการถ่ายโอนไปสู่ภาคธุรกิจเอกชนรายใหญ่ที่ทําการผลิตทางการเกษตรผ่าน การบริ กลไกทางภาษีธุรกิจ และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นผ่านพระราชบัญญัติกระจายอํานาจ ้งกฎหมาย ภารกิจ ค์ นาจ(ทั อัตรากําลังและงบประมาณ) 3.มีโครงสร้างพื้นฐานด้านโลจิสติกส์คือโครงข่ายรถไฟความเร็วสูงเชื่อมโยงกับภาคอื่นๆ ภายในประเทศ มี และเชื่อมโยงกับประเทศเพื่อนบ้าน ทําให้ปริมาณการเดินทางมีจํานวนมากทุกวันและสร้างขยายตัวทางเศรษฐกิจ และสร้ เริ่มจากความต้องการด้านที่อยู่อาศัย 4.ปัจจัยทางภูมิอากาศที่ส่งผลกระทบปัจจุบัน คือ สภาวะที่เกิดฝนตกหนักบางพื้นที่ทําให้เกิดน้ําท่วม มี ปั แนวโน้มเกิดมากขึ้น(คาดการณ์จากการพิจารณาข้อมูลของ IPCC) สําหรับปริมาณฝนรวมวิเคราะห์ด้วย PRECIS คาดการณ์ ECHAM4[A2] มีแนวโน้มไม่แตกต่างจากในปัจจุบัน โดยแปรผันตามปริมาณน้ําท่าซึ่งปัจจุบันคํานวณความ ต้องการใช้น้ํารวมโดยสมมติฐานมีการเพาะปลูกข้าวนาปรังเต็มพื้นที่เกษตร ประมาณ 50% ของเนื้อที่รวมทั้ง กษตร(ประมาณ ภาค) พบว่ามีเพียงพอ ดังนั้น คาดว่าแนวโน้มปริมาณน้ําท่าในอนาคตเพียงพอกับความต้อง งการใช้ ผลการประมวลช่องว่างทางยุทธศาสตร์ ดังตารางที่ 1 ตารางที่ 6-1 การประมวลช่องว่างทางยุทธศาสตร์ของประเทศไทยต่อแนวทางการปรับตัว/เตรียมความพร้อม รับมือภูมิอากาศในอนาคตของภาคตะวันออกเฉียงเหนือด้านการบริหารจัดการน้าเพื่อการผลิตพืช ํ เศรษฐกิจ แนวทางเบื้องต้นในการปรับตัว/เตรียมความพร้อมฯ ารปรั ยุทธศาสตร์/กลยุทธ์/แนวปฏิบติ ั ควรดําเนินงานในด้านติดตามสถานการณ์(Monitoring) ทาง เศรษฐกิจและสังคมว่ามีแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงตามที่ คาดการณ์ไว้หรือไม่(ใน Scenario(30y: Development & Climate)) โดยมีแหล่งตัวชี้วัดสําหรับการติดตามแนวโน้มการ เปลี่ยนแปลง 6 ส่วน ได้แก่ -การปลูกสร้างอาคารและสิ่งปลูกสร้างอื่นๆ การปลู -นโยบายการบริหารจัดการน้ําจากส่วนกลาง นโยบายการบริ -การบริหารจัดการน้ําในแหล่งน้ําธรรมชาติโดยเฉพาะแม่น้ําสาย การบริ หลัก -ระบบชลประทาน(ที่เก็บ/ที่ระบาย) -การวางแผนการผลิตพืช -นโยบายพัฒนาเศรษฐกิจภาคเกษตรของประเทศ นโยบายพั ภาคเกษตรของประเทศไทย ยุทธศาสตร์การสร้างความเป็นธรรมในสังคม ข้อ 5.1.3, 5.2.6, 5.3.1, 5.3.2 ระบุแนวทางการพัฒนาด้านข้อมูลข่าวสารและการมี ส่วนร่วมในขอบเขตที่เพียงพอสําหรับการดําเนินงาน ด้านติดตามสถานการณ์ แต่การกําหนดเป้าหมาย และตัวชี้วัดยังไม่เกี่ยวข้องกับเป้าหมายของแนว ทางการปรับตัวฯ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-12 ยุทธศาสตร์สร้างความเข้มแข็งภาคเกษตร ข้อ 5.7.1-3 ระบุแนวทางการพัฒนาด้านข้อมูล ข่าวสารและการมีส่วนร่วมในขอบเขตที่เพียงพอ สําหรับการดําเนินงานด้านติดตามสถานการณ์ แต่ การกําหนดเป้าหมายและตัวชี้วดยังไม่เกี่ยวข้องกับ ั เป้าหมายของแนวทางการปรับตัวฯ รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ แนวทางเบื้องต้นในการปรับตัว/เตรียมความพร้อมฯ ารปรั ยุทธศาสตร์/กลยุทธ์/แนวปฏิบติ ั ยุทธศาสตร์การปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ บโครงสร้ ข้อ 5.3.4(5)(6) ระบุแนวทางการพัฒนาโครงสร้าง พื้นฐานและบริการด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและการ สื่อสาร รวมทั้งเจาะจงด้านการบริหารจัดการน้ําเพื่อ การอุปโภคบริโภค ที่มีส่วนสนับสนุนการติดตาม สถานการณ์ แต่การกําหนดเป้าหมายและตัวชี้วัดยัง ไม่เกี่ยวข้องกับเป้าหมายของแนวทางการปรับตัวฯ บเป้ ยุทธศาสตร์การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ ข้อ 5.1.2, 5.1.6-9, 5.3, 5.4 5.8.1 5.4, ระบุแนวทางการพัฒนาด้านข้อมูลข่าวสารและการมี ส่วนร่วมในขอบเขตที่เพียงพอสําหรับการดําเนินงาน ด้านติดตามสถานการณ์ เป้าหมายที่ 5.2.4 เพิ่มขีดความสามารถในการปรับตัว เพื่อรองรับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพ ภูมิอากาศและภัยพิบัติให้มีความพร้อมทั้งใน ระดับประเทศ พื้นที่ และชุมชน ตัวชี้วัดที่ 4.3.5 สอดคล้องกับแนวทางการปรับตัวฯ “เครื่องมือและกลไกในการบริหารจัดการรองรับการ เครื เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอาก ฐานข้อมูลและแผนที่ ากาศ แสดงพื้นที่เสี่ยงภัยจากผลกระทบของการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศทั้งระดับประเทศ ภูมิภาค และจังหวัด กลไกการเฝ้าระวังและระบบ เตือนภัยล่วงหน้าในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบและพื้นที่ เสี่ยงภัยธรรมชาติ” ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-13 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ 2.ภาคกลาง • ภาคส่วนการพัฒนาสําคัญ การควบคุมโรคระบาดของชุมชนประเภทเมืองธุรกิจและสถาบันราชการ คระบาดของชุ (พื้นที่ชายฝั่งทะเล) • ภาพอนาคต(30ปี): Cluster of Low Low-carbon Cities 1.พื้นที่ซึ่งเป็นชุมชนลักษณะนี้ ประกอบด้วยกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ตัวจังหวัด และตัวอําเภอทุก พื แห่ง 2.การพัฒนาพื้นที่ • ตามแนวคิดเมืองคาร์บอนต่ําแบบกลุ่ม โดยการควบคุมขนาดของเมืองไม่ให้ขยายตัว แบบกลุ o กรุงเทพฯ แบ่งเป็น 4-5 เมือง พัฒนาพื้นที่สีเขียวและใช้แม่น้ําเจ้าพระยาเป็นแนวกันชน o จังหวัดอื่นๆ ควบคุมขอบเขตชุมชนเมืองฯ แต่ละอําเภอไม่ให้ขยายตัว o รูปแบบเชิงพื้นที่จะมีชุมชนเมืองเป็นแกนกลาง มีพื้นที่ชุมชนเกษตรกรรมหรือแม่น้ํา/ทาง น้ําเป็นแนวกันชน และมีการเชื่อมต่อกันโดยรถไฟฟ้าและมอเตอร์เวย์ระหว่างจังหวัดโดย มีการควบคุมไม่ให้มีการก่อสร้างหรือตั้งชุมชนเมืองระหว่างเส้นทางเชื่อมต่อระหว่าง จังหวัด 3.ระบบเศรษฐกิจ เป็นมูลค่าจากภาคบริการ ภาคการผลิตย้ายฐานไปภาคอื่นๆ จํานวนประชากรล ระบบเศรษฐกิ นวนประชากรลดลง มาก อัตราการจ้างงานต่ําแต่อัตราเงินเดือนสูง เนื่องจากต้องใช้ทักษะด้านเทคโนโลยีและภาษาต่างประเทศมาก ภาวะเศรษฐกิจอยู่ในช่วงขาลงตามวัฏจักรเศรษฐกิจ มีแนวโน้มการลดลงของอัตราจ้างงานและสภาพไร้การจ้าง ฉับพลัน ปั นวนวั น(>35˚C.) และฝน 4.ปัจจัยทางภูมิอากาศที่ส่งผลกระทบในปัจจุบัน คือ จํานวนวันที่มีสภาพอากาศร้อน ตกมาก(>50mm/วัน) มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในอนาคต เคราะห์ด้วย PRECIS ECHAM4[A2]) ซึ่งคิดเฉพาะการส่งผล ในอนาคต(วิ จากปัจจัยทางภูมิอากาศจะคาดได้ว่าแนวโน้มการแพร่ระบาดของโรคมีแนวโน้มรุนแรงขึ้น ผลการประมวลช่องว่างทางยุทธศาสตร์ ดังตารางที่ 2 ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-14 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ตารางที่ 6-2 การประมวลช่องว่างทางยุทธศาสตร์ของประเทศไทยต่อแนวทางการปรับตัว/เตรียมความพร้อม รับมือภูมิอากาศในอนาคตของภาคกลางด้านการควบคุมโรคระบาดในชุมชนประเภทเมืองธุรกิจ และสถาบันราชการชายฝั่งทะเล แนวทางเบื้องต้นในการปรับตัว/เตรียมความพร้อมฯ ยุทธศาสตร์/กลยุทธ์/แนวปฏิบติ ั 1.ควรดําเนินการจะเป็นลักษณะของการเพิ่มขีดความสามารถ ควรดํ ของกลไกรับมือให้มีศักยภาพสูงขึ้นโดยอาศัยแนวทางจาก แนวทางจากแผน ยุทธศาสตร์การพัฒนาสุขภาพคนเมืองของกรุงเทพมหานคร เทพมหานครมา ขยายขอบเขตเป็นระดับภาคสําหรับการบริหารจัดการในภาพ ใหญ่ และย่อสเกลลงตามขนาดสําหรับการบริหาร ดการในภาพ ารจั เล็กหรือระดับจังหวัดหรือระดับท้องถิ่น 2.แนวปฏิบัติสําคัญคือ การใช้การออกแบบและจัดทําผังเมือง ระดับภาค จังหวัด และท้องถิ่นให้ชุมชนประเภทเมืองธุรกิจและ สถาบันราชการถูกจํากัดด้วยแนวกันชนโดยเฉพาะพื้นที่ เกษตรกรรม ทั้งนี้ เพื่อควบคุมการขยายตัวของชุมชนปร ชนประเภทนี้ ไม่ให้ใหญ่โตกว้างขวางซึ่งนํามาถึงปัจจัยสาเหตุของปัญหาโรค ระบาดจํานวนมาก 3.ระดับนโยบายและระดับพื้นที่ควรดําเนินการเรื่องเดียวกันแต่ ระดั เป็นลักษณะของการประสานระหว่าง Top-down กับ Bottom-up และการเชื่อมประสานในแนวระนาบ 4.ประชาชนทั่วไปในปัจจุบันควรกระจายความเสี่ยงด้าน ประชาชนทั แหล่งที่มาของรายได้ให้กว้างขวางมากขึ้น เนื่องจากประชากร จํานวนมากที่มีอาชีพลูกจ้างและรับรายได้ทางเดียวนี้ ในอนาคต ระยะ 30 ปี มีแนวโน้มที่ภาวะเศรษฐกิจในประเทศไทยจะอยู่ ในช่วงขาลงซึ่งส่งผลกระทบต่อความสามารถในการใช้จายทาง ่ การเงิน ในขณะที่ปัญหาโรคระบาดอาจมีความรุนแรงขึ้นได้เสมอ เมื่อกลไกการรับมือที่มีอยู่ด้อยศักยภาพลง ซึ่งนํามาถึงค่าใช้จ่าย ในครัวเรือนที่มากขึ้นเหมือนสภาพปัจจุบัน ยุทธศาสตร์การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ ข้อที่ 5.2.3, 5.2.4, 5.3.1- 5.7.2 -3, ระบุแนวทางการพัฒนาเขตเมือง มชนเมือง และด้าน ง/ชุ การปรับตัวต่อภูมิอากาศในขอบเขตที่เพียงพอสําหรับ อากาศในขอบเขตที การดําเนินงานตามแนวทางการปรับตัวฯ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-15 เป้าหมายที่ 4.2.4 เพิ่มขีดความสามารถในการปรับตัว เพื่อรองรับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพ ภูมิอากาศและภัยพิบัติให้มีความพร้อมทั้งใน ระดับประเทศ พื้นที่ และชุมชน (รวมทั้งข้อที่ 4.2.3) ตัวชี้วัดที่ 4.3.5 สอดคล้องกับแนวทางการปรับตัวฯ “เครื่องมือและกลไกในการบริหารจัดการรองรับการ เครื เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ฐานข้อมูลและแผนที่ แสดงพื้นที่เสี่ยงภัยจากผลกระทบของการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศทั้งระดับประเทศ ภูมิภาค และจังหวัด กลไกการเฝ้าระวังและระบบ เตือนภัยล่วงหน้าในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบและพื้นที่ เสี่ยงภัยธรรมชาติ” (รวมทั้งข้อที่ 4.3.4) รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ 3.ภาคใต้ • ภาคส่วนการพัฒนาสําคัญ การพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลด้านการท่องเที่ยว • ภาพอนาคต(30ปี): Multi MICE Multi1.รูปแบบเศรษฐกิจภาคการท่องเที่ยวในอนาคต ใช้จุดขายเดียวคือ MICE โดย รู ดย 1.1 นักลงทุนที่มีบทบาทมากที่สุด เป็นกลุ่มยุโรป 1.2 การใช้ MICE เป็นแบรนด์รวมในการสื่อสารทางการตลาด มีการเชื่อมโยงไปสู่สาขาเศรษฐกิจอื่นๆ ในรูปแบบ Spacific MICE ทําให้แตกเป็นแบรนด์ที่มีความหลากหลายและเกิดมูลค่าเพิ่ม 1.3 MICE กลุ่มสําคัญจะมี 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่ม 1 ฝั่งอ่าวไทย เน้นด้านอุตสาหกรรมและการผลิตทางการเกษตร กลุ่ม 2 ฝั่งอันดามัน เน้นด้านสิ่งแวดล้อมทางทะเลและการผลิตทางการเกษตร กลุ่ม 3 จังหวัดชายแดนตอนล่าง เน้นด้านการค้า 2.รูปแบบการพัฒนาเชิงพื้นที่ เน้นสร้างเมืองท่องเที่ยวขนาดเล็กด้วยกระแส Eco-learning แต่กระจาย รู เต็มพื้นที่พร้อมมีระบบโครงข่ายรถไฟความเร็วสูงและระบบคมนาคมระหว่างเมืองเชื่อมต่ออย่างมีประสิทธิภาพ และสะดวกในการเดินทางเข้าถึงแหล่งท่องเที่ยวส่วนใหญ่ 3.ผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยวได้รับการพัฒนาด้านความหลากหลาย และสลายข้อจํากัดด้านฤดูมรสุมไปได้ ผลิ แต่ลักษณะนิสัยผู้คนส่วนใหญ่ยังขาดความใส่ใจรับผิดชอบด้านสิ่งแวดล้อมและผลกระทบจากกิจกรรม 4.ปัจจัยทางภูมิอากาศที่ส่งผลกระทบปัจจุบัน คือ สภาวะที่เกิดฝนตกหนักติดต่อกันในฤดูกาลท่องเที่ยว ปั (>50มม./วัน ติดต่อกันมากกว่า 15 วัน) วิเคราะห์ด้วย PRECIS ECHAM4[A2] มีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้น ผลการประมวลช่องว่างทางยุทธศาสตร์ ดังตารางที่ 3 ตารางที่ 6-3 การประมวลช่องว่างทางยุทธศาสตร์ของประเทศไทยต่อแนวทางการปรับตัว/เตรียมความพร้อม รับมือภูมิอากาศในอนาคตของภาคใต้ด้านการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลด้านการท่องเที่ยว แนวทางเบื้องต้นในการปรับตัว/เตรียมความพร้อมฯ ยุทธศาสตร์/กลยุทธ์/แนวปฏิบติ ั ระดับนโยบาย ควรหาทางเพิ่มประสิทธิภาพการนํานโยบายมา ปฏิบัติในระดับกระทรวงให้มากขึ้นโดยเร็ว ในด้านกิจกรรมหรือ แผนงาน ควรพัฒนาด้านโลจิสติกส์การท่องเที่ยวให้มี ความก้าวหน้าเร็วที่สุด สําหรับการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว ไม่ควร ให้น้ําหนักมากนัก ควรปล่อยให้ภาคเอกชนเป็นฝ่ายพัฒนา ทั้งนี้ สภาพแวดล้อมที่ดีขึ้นจากโลจิสติกส์การท่องเที่ยวจะกระจาย ความเสี่ยงที่ภาคการท่องเที่ยวอาจได้รับจากภาวะฝนตกหนักใน อนาคตได้ดีกว่าในปัจจุบัน ยุทธศาสตร์สร้างการเชื่อมโยง ข้อ 5.1.1 ระบุแนวทางการพัฒนาด้วยหลักการโลจิ สติกส์ตามโซ่อุปทาน เพียงพอสําหรับการดําเนินงาน เพื่อพัฒนาโลจิสติกส์การท่องเที่ยว รวมทั้งการ สนับสนุนผู้ประกอบการ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-16 ยุทธศาสตร์การสร้างความเป็นธรรมในสังคม ข้อ 5.1.3, 5.2.6, 5.3.1-2 ระบุแนวทางการพัฒนาด้านข้อมูลข่าวสารและการมี รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ แนวทางเบื้องต้นในการปรับตัว/เตรียมความพร้อมฯ ยุทธศาสตร์/กลยุทธ์/แนวปฏิบติ ั ส่วนร่วมในขอบเขตที่เพียงพอสําหรับการติดตาม ยงพอสํ เร่งรัดการนํานโยบายมาปฏิบัติ ระดับพื้นที่ ในภาคผู้ประกอบการรายย่อยควรปรับตัวด้วยตนเอง ยุทธศาสตร์การปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ โดยควรยึดหลักการพัฒนาธุรกิจและระบบเศรษฐกิจเชิงพื้นที่ ข้อ 5.1.2-3 ร่วมกับเครือข่ายตามแนวทาง Economy of Speed, ระบุแนวทางการพัฒนา เพียงพอสําหรับการ Differentiation, Niche Market, Value Added/Value Cha และ ดําเนินงานเพื่อการสนับสนุนผู้ประกอบการรายย่อย Chain นําระบบ Outsourcing มาใช้ในด้านการจ้างลูกจ้างและการ และชุมชน สื่อสารทางการตลาด รวมทั้งการพัฒนาแบรนด์ โดยอาจใช้ใน ลักษณะหมุนเวียนร่วมกันเพื่อประหยัดต้นทุนในขณะที่จะเพิ่มขีด ยุทธศาสตร์จัดการทรัพยากรธรรมชาติ ความสามารถในการเข้าสู่ตลาดใหม่ๆ ที่มีมูลค่าสูงได้เร็วขึ้น ข้อที่ 5.1.5, 5.1.10, 5.2.3- 5.2.1-3, 5.7.2 -4, ระบุแนวทางการพัฒนาที่ครอบคลุมด้านการดูแล สี่ อย่างไรก็ตาม ประเด็นความเสียงที่น่ากังวลที่สุด คือความเสื่อม ทรัพยากรทางทะเล คุณภาพสิ่งแวดล้อมจากเขต โทรมของระบบนิเวศชายฝั่งภาคใต้ ทั้งในสถานการณ์ที่ภาคการ เมือง/ชุมชนตามชายฝั่ง และด้านการปรับตัวต่อ ชุ ท่องเที่ยวทั้งประสบปัญหาและไม่ประสบปัญหา แต่เป็นผลมา ภูมิอากาศในขอบเขตที่เพียงพอสําหรับการดําเนินงาน จากการขยายตัวทางเศรษฐกิจภายใต้ลักษณะนิสัยของผู้คนที่ขาด ตามแนวทางการปรับตัวฯ ความใส่ใจรับผิดชอบต่อระบบนิเวศ มิได้มาจากการเปลี่ยนแปลง ทางภูมิอากาศ เป้าหมายที่ 4.2.4 เพิ่มขีดความสามารถในการปรับตัว เพื่อรองรับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพ ภูมิอากาศและภัยพิบัติให้มีความพร้อมทั้งใน ละภั ระดับประเทศ พื้นที่ และชุมชน ตัวชี้วัดที่ 4.3.5 สอดคล้องกับแนวทางการปรับตัวฯ “เครื่องมือและกลไกในการบริหารจัดการรองรับการ เครื เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ฐานข้อมูลและแผนที่ แสดงพื้นที่เสี่ยงภัยจากผลกระทบของการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศทั้งระดับประเทศ กาศทั ภูมิภาค และจังหวัด กลไกการเฝ้าระวังและระบบ เตือนภัยล่วงหน้าในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบและพื้นที่ เสี่ยงภัยธรรมชาติ” ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-17 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ 4.แนวทางการเตรียมความพร้อมที่สําคัญเร่งด่วน (ครอบคลุมทั้งสามภาค) แนวทางการเตรี “การพัฒนาคนและการมีส่วนร่วม” างทางยุ ตารางที่ 6-4 การประมวลช่องว่างทางยุทธศาสตร์ของประเทศไทยต่อแนวทางการปรับตัว/เตรียมความพร้อม รับมือภูมิอากาศในอนาคตของทุกภาคด้านการพัฒนาคน สภาพแวดล้อมด้านข้อมูล และการมี ส่วนร่วม แนวทางเบื้องต้นในการปรับตัว//เตรียมความพร้อมฯ 1.การพัฒนาคุณภาพ/ศักยภาพคน(เชิงปัจเจก) : เชิ ความสามารถในการวิเคราะห์เชิงระบบ ควรหาทางแก้ไข ระบบ/ ลักษณะนิสัยที่ไม่ชอบใช้ความคิดในการวิเคราะห์ประเด็นต่างๆ ให้ลึกลงไปอย่างต่อเนื่องจนค้นพบคําตอบที่ค้องการซึ่ง จําเป็นต้องมีความอดทนในการศึกษาข้อมูลแต่ละส่วนที่เกี่ยวข้อง โดยหลายประเด็นต้องใช้ระยะเวลาที่ยาวนาน ยาวนาน 2.การพัฒนาด้านสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเข้าถึงข้อมูลและ การพั นํามาใช้สนับสนุนการวิเคราะห์และตัดสินใจ รวมทั้งการแก้ไข ลักษณะนิสัยที่ไม่ใช้ข้อมูล 3.การพัฒนาด้านการมีส่วนร่วม -การร่วมใส่ใจเอาจริงเอาจังต่อปัญหาสําคัญโดยเฉพาะ วมใส่ ประเด็นสาธารณะ -การร่วมให้ข้อมูลและอภิปรายตรวจสอบข้อมูล การร่ -การร่วมคิดวิเคราะห์และจัดทําข้อสรุปร่วมกัน การร่ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-18 ยุทธศาสตร์/กลยุทธ์/แนวปฏิบัติ ยุทธศาสตร์การพัฒนาคน ข้อที่ 5.4.1, 5.4.3, 5.5.2 ระบุแนวทางการพัฒนาที่ สร้างสภาพแวดล้อมด้านข้อมูล สร้างนิสัยใฝ่รู้ และ เพิ่มการมีส่วนร่วมในชุมชน แลการรับผิดชอบต่อ สังคมส่วนรวม แต่ยังไม่เจาะจงการพัฒนา ความสามารถด้านการมีค่านิยมใช้ความคิดวิเคราะห์ และการร่วมถกเถียงอภิปรายด้วยข้อมูลที่มากพอจน ร่ สามารถตัดสินใจและจัดทําข้อสรุปร่วมกันได้ รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ สรุปข้อเสนอแนะการปรับตัว/เตรียมความพร้อมฯ เตรี ข้อเสนอแนะจากการศึก ษาครั้ง นี้เป็ นแนวทางของการเตรี ยมความพร้ อมโดยให้ความสําคั ญกับ การ ติดตามและรายงานสถานการณ์(monitoring) การเสริมความความสามารถของกลไกรับมือ(กรณีภาคกลาง) และ การลดความอ่อนไหวของทุกภาคส่วนการพัฒนาในเรื่องคนและการมีส่วนร่วม โดยเป็นแนวทางดําเนินงานในระดับ การนํานโยบายไปปฏิบัติตั้งแต่ระดับกระทรวงลงมา เนื่องจากการประมวลยุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศในระยะ งจากการประมวลยุ แผนฯ ๑๑ ได้แสดงให้เห็นแล้วว่ายุทธศาสตร์ในระดับชาตินั้นมีความครอบคลุมประเด็นต่างๆ แล้ว รายละเอียด ข้อเสนอแนะการปรับตัว/เตรียมความพร้อมรับมือกับภูมิอากาศในอนาคต ดังนี้ เตรี 1.ข้อเสนอแนะสําหรับภาพรวม : การพัฒนาคนและการมีส่วนร่วม ในการพั ฒ นาประเทศนั้ น คนและการมี ส่ ว นร่ ว มเป็ น ปั จ จั ย การผลิ ต ลํ า ดั บ แรกที่ ส่ ง ผลต่ อ ผลิ ต ภาพ นการพั (productivity) และความสามารถในการแข่งขัน(competitiveness) จากผลการศึกษาทั้ง 3 ภาค ที่วิเคราะห์ด้วย กรอบของ ESC Model จะเห็นว่าคนและการมีส่วนร่วมเป็นปัจจัยส่วนหนึ่งอยู่ในทุกประเ นปัญหา ในบางกรณีจะ ประเด็ อยู่ในตําแหน่งของปัจจัยความอ่อนไหว นไหว(คนและการมีส่วนร่วมภายในระบบของปัญหา) บางกรณีจะอยู่ในตําแหน่ง ของปัจจัยเปิดรับ(คนและการมีส่วนร่วมภายนอกระบบของปัญหา เช่น ผู้เกี่ยวข้องกับการจัดทํานโยบายระดับชาติ คนและการมี ที่ส่งผลต่อการพัฒนาด้านต่างๆ ในแต่ละภาค โดยผลการวิจัยยังระบุอีกว่าขีดความสามารถในด้านคนและการมี ะภาค) ลการวิ ส่วนร่วมในทุกภาคต่อการรับมือภูมิอากาศในอนาคตนั้นอยู่ในระดับต่ํา ดังนั้น ผู้วิจัยจึงนํามาเป็นข้อเสนอแนะเป็น ลําดับแรกโดยเป็นแนวทางการลดความอ่อนไหวในการพัฒนาประเทศ หากพิจารณาเป็นภาพรวมของการพัฒนา นาประเทศ(หากพิ ประเทศ คนและการมีส่วนร่วมจะอยู่ในฐานะปัจจัยความอ่อนไหว มี นไหว) Impact ผลิตภาพและความสามารถในการแข่งขันของประเทศ นโยบายการพัฒนา นาประเทศ คนและการ มีส่วนร่วม Exposure factors ภาคส่วน การพัฒนา คุณภาพคน(ปัจเจก) Sensitivity factors คุณภาพการมีส่วนร่วม ทรัพยากร ธรรมชาติ การพัฒนาด้านสังคม การพัฒนา ด้านเศรษฐกิจ (วัฒนธรรม การเมือง การ ปกครอง วิถีชีวิต ฯลฯ) ภาคส่วนการพัฒนาต่างๆ ภาพที่ 6-1 บทบาทของคนและการมีส่วนร่วมในการพัฒนาประเทศตามกรอบ ESC Model ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-19 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ หลักการของข้อเสนอแนะ : เป็นการทําให้สังคมในอนาคตมีความพร้อม โดยฟื้นฟูความสามารถของคน และสังคมทั้งใน 3 ภาค เนื่องจากปัจจุบัน ยังมีศักยภาพไม่เพียงพอที่จะรับมือกับสถานการณ์ต่างๆ เกี่ยวกับ งมี ประเด็นการเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศโดยจัดเป็นปัจจัยความอ่อนไหวหรือจุดอ่อนไหวของทุกภาคส่วนการ พัฒนาประเทศตามผลการศึกษา ทั้งนี้ เป็นแนวทางการเสนอแนะให้พัฒนาคุณภาพคนและการมีส่วนร่วมเชิงกว้าง โดยไม่จําเป็นต้องเจาะจงไปที่ประเด็นการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ เนื่องจากสิ่งที่เป็นข้อด้อยควรปรับปรุงนั้น เป็น องเจาะจงไปที คุณภาพคนและสังคมในขั้นพื้นฐาน แนวทางดําเนินงานเพื่อเตรียมความพร้อม 1) เป้าหมายการฟื้นฟูคุณภาพคนและสังคม แก้ไขปรับปรุงลักษณะนิสยของคน จํานวน 2 ด้าน ได้แก่ ั • นิสัยทีไม่ชอบใช้การคิดเชิงวิเคราะห์/เชิงระบบ และมีความอดทนต่ําต่อการค้นคว้าศึกษา ไม่ ่ วิเคราะห์ข้อมูลที่ใช้ระยะเวลานานหรือซับซ้อน • นิสัยที่ชอบใช้ความรู้สึกในการแสดงความคิดเห็นและตัดสินใจ โดยไม่อยู่บนพื้นฐานข้อมูล/ ข้อเท็จจริงที่มากพอ สามารถตรวจสอบและเชื่อถือได้ แก้ไขปรับปรุงด้านคุณภาพการมีส่วนร่วม จํานวน 4 ด้าน ได้แก่ บปรุ • การมีส่วนร่วมอย่างใส่ใจเอาจริงเอาจังต่อปัญหาที่เกิดขึ้นมากกว่าการวิพากษ์วิจารณ์และ อดทนต่อการพัฒนานวัตกรรมสําหรับการแก้ไขข้อบกพร่องทางสังคมโดยไม่ใช้แนวปฏิบติ ั ซ้ําๆ ที่รับรู้และเข้าใจแล้วว่าไม่มีศักยภาพในการแก้ไขปัญหาต่างๆ ไขปั • การมีส่วนร่วมให้ข้อมูลและอภิปรายตรวจสอบข้อมูลอย่างถี่ถ้วน • การมีส่วนร่วมคิดวิเคราะห์และจัดทําข้อสรุปด้วยกันอย่างมีคุณภาพ • การร่วมดําเนินการในทันทีอย่างกระตือรือล้น หลังได้ข้อสรุปร่วมกัน ภายใต้ความเข้าใจใน บทบาทหน้าที่และขอบเขตความรับผิดชอบทั้งของตนเองและผู้อนในระบบของปัญหานัน ของตนเองและผู ื่ ้ ทั้งนี้ ด้วยความอย่างตั้งใจเอาใจใส่จริงจัง และต่อเนื่อง 2) กลุ่มเป้าหมายสําหรับการดําเนินงาน จํานวน 3 รุ่น(ช่วงวัย) ในทุกภาคส่วนทุกระดับ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ คือคนที่เกี่ยวข้องด้านเกษตรกรรมและทรัพยากรน้ารวมทั้งด้านอื่นๆ ํ ตามความเกียวข้องซึงพิจารณาได้จากปัจจัยสาเหตุของปัญหาและกลไกรับมือจํานวน 22 ปัจจัย วามเกี่ ่ ตามผลการศึกษา((ESC factors) ภาคกลาง คือคนที่เกี่ยวข้องด้านโรคระบาดและการพัฒนาชุมชนประเภทเมืองธุรกิจและสถาบัน ราชการ(พื้นที่ชายฝั่งทะเล รวมทั้งด้านอืนๆ ตามความเกี่ยวข้องซึ่งพิจารณาได้จากปัจจัยต่างๆ พื ทะเล) ่ จํานวน 13 ปัจจัยตามผลการศึกษา ษา(ESC factors) ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-20 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ภาคใต้ คือคนที่เกียวข้องด้านการพัฒนาเศรษฐกิจบริเวณพื้นที่ชายฝั่งทะเลและภาคการ ่ ท่องเที่ยว รวมทั้งด้านอื่นๆ ตามความเกี่ยวข้องซึ่งพิจารณาได้จากปัจจัยต่างๆ จํานวน 17 ปัจจัย ตามผลการศึกษา (ESC factors) เป้าหมายคน 3 รุ่น(ช่วงวัย) ได้แก่ • คนทํางานในปัจจุบน(อายุ 30 ปีขึ้นไป) : เป็นกลุ่มเดียวที่มีกาลังทรัพยากรด้านต่างๆ ที่ ั ํ สามารถปรับปรุงสภาพแวดล้อมในสังคมให้ลดข้อด้อยด้านคุณภาพคนและคุณภาพการมี ส่วนร่วมให้บรรเทาลง ทั้งนี้ ผลลัพธ์อาจไปเกิดขึ้นในอนาคตที่คนทํางานรุ่นใหม่และกลุ่ม เด็กและเยาวชนเติบโตขึ้น • คนวัยทํางานรุ่นใหม่(อายุ 20-30 ปี) • เด็กและเยาวชน 3) แนวทางดําเนินงาน แนวทางในภาพรวม รัฐบาลควรเป็นแกนหลักในการปรับปรุงคุณภาพสื่อทุกประเภทโดยเฉพาะ โทรทัศน์และหนังสือพิมพ์รายวัน ให้เป็นสภาพแวดล้อมของข้อมูลข่าวสารที่กระตุนให้ประชาชน ้ เกิดพัฒนาการในลักษณะการคิดเชิงวิเคราะห์ การคิดเชิงระบบ ลดการใช้ความรู้สึกและเพิ่มการ ใช้ข้อมูลให้มากขึ้น และกระตุนให้เกิดการยกระดับคุณภาพการมีส่วนร่วมทังสีด้านขึนมา ้ ้ ่ ้ แนวทางแบบเจาะจงตามกลุมเป้าหมายช่วงวัย ่ • คนทํางานในปัจจุบน(อายุ 30 ปีขึ้นไป) และคนวัยทํางานรุ่นใหม่((อายุ 20-30 ปี) ั ระดับนโยบาย ใช้แนวทางการปรับปรุงตนเองในภาครัฐเป็นตัวอย่างให้ภาคประชาชนและภาค ธุรกิจเอกชน โดยรัฐบาลจะต้องเป็นตัวอย่างลําดับแรกและให้นโยบายลงมาตามโครงสร้างการ บริ ห าร ซึ่ ง สอดคล้ อ งกั บ ยุ ท ธศาสตร์ ก ารพั ฒ นาคน อ ที่ ๕.๔.๑ ๕.๔.๓, ๕.๕.๒) และ นาคน(ข้ ๑, ยุทธศาสตร์การสร้างความเป็นธรรมในสังคม อ ๕.๑.๓, ๕.๒.๖, ๕ คม(ข้ ๕.๓.๑, ๕.๓.๒) ตามแผนฯ ๑๑ โดยดํ าเนิน การปรับปรุง ตนเองเพื่อ ลดข้อด้ อยตามที่ เห็ นว่ ามี อยู่จ ริง และพั ฒนาด้ านการ สื่อสารข้อมูลสาธารณะเพื่อเป็นการกระตุ้นให้คนนอกภาครัฐโอนเอนตาม ระดับพื้นที่ ใช้ แ นวทางเดี ย วกั บ ระดั บ นโยบาย คื อ หน่ ว ยงานภาครั ฐ ในแต่ ล ะพื้ น ที่ ค วร แนวทางเดี พิจารณาข้อด้อยภายในองค์กรแล้วลงมือแก้ไขและพัฒนาการสื่อสารให้เป็นตัวอย่างกระตุ้นนอก ภาครัฐ ทั้งนี้ หน่วยงานภาครัฐและบุคลากรภาครัฐในปัจจุบัน จะมีกระจายอยู่ครอบคลุมทุก หมู่บ้านในประเทศไทย โดยนับตั้งแต่ผู้ใหญ่บ้านและผู้ช่วยฯ สมาชิก อบต อเทศบาล ขึ้นมา ผู อบต.หรื ตามลําดับ • เด็กและเยาวชน ระดับนโยบาย ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-21 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ กระทรวงศึ ก ษาธิ ก าร ควรทบทวนและแก้ ไ ขข้ อ บกพร่ อ งต่ า งๆ ที่ ส่ ง ผลให้ กระบวนการผลิตคนของประเทศมีข้อด้อยที่ตรวจพบอยู่ในปัจจุบัน โดยเฉพาะสภาพแวดล้อมใน การเรียนการสอนระดับปฐมวัย/ขั้นพื้นฐาน ที่จะเป็นการวางรากฐานทัศนคติและลักษณะการใช้ นฐาน ความคิดจากภายในตัวเองออกสู่การรับรู้ของผู้อื่นเมื่อเด็กเจริญเติบโตขึ้นเรื่อยๆ ระดับพื้นที่ ครอบครัว ครู /บุ คลาการทางการศึ กษา องค์ กรปกครองส่ว นท้ อ งถิ่ น และใน สังคมอาชีพต่างๆ ซึ่งจะอยู่ใกล้ชิดเด็กๆ มากที่สุด คนที่เป็นพ่อแม่หรือญาติผู้ใหญ่ ควรพิจารณา คนที ข้อด้อยของตนเองและทําการแก้ไขปรับปรุงเป็นตัวอย่างให้กับเด็กๆ และอย่าสอนเด็กให้เกิดจุด ด้อยด้านความสามารถในการคิดเชิงวิเคราะห์ การคิดเชิงระบบ การใส่ใจด้านข้อมูล และความใส่ ใจด้านการมีส่วนร่วมในสังคม 4) แนวทางปฏิบัติในสภาพแวดล้อมที่เป็นอุปสรรค สภาพแวดล้ ควรลงมือปฏิบัติโดยไม่ต้องหวังผลลัพธ์ภาพใหญ่ที่จะทําให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทั้งสังคมเป็นวง กว้าง แต่ให้เริ่มจากจุดเล็กๆ ที่มีความพร้อมโดยเชื่อมโยงแต่ละจุดเล็กๆ นั้นในพื้นที่ต่างๆ ระดับและภาคส่วนต่างๆ เป็นเครื่องข่าย โดยพัฒนากลยุทธ์ในการสื่อสารสาธารณะเพื่อกระตุ้นการเปลี่ยนแปลงทางสังคม จุดอ่อนใน นการสื ปัจจุบัน จะเป็นในส่วนของการเชื่อมโยงและการพัฒนาเทคนิคในการสื่อสารสู่สาธารณะ และเทคนิคในการ กระตุ้นการเปลี่ยนแปลงในสังคม ส่วนคุณภาพคนและการมีส่วนร่วมที่มีศักยภาพสูงหรือที่มีการพัฒนาอย่าง สม่ําเสมอนั้น พอจะพบได้ไม่น้อยในจังหวัดต่างๆ ทั้งในภาครัฐและนอกภาครัฐ 2.ข้อเสนอแนะตามประเด็นงานรายภาค ข้ เป็นข้อเสนอแนะที่เจาะจงต่อ 3 ภาคส่วนการพัฒนาในการศึกษาครั้งนี้ เพื่อให้เกิดความพร้อมสําหรับการ รับมือกับภูมิอากาศในอนาคต ทั้งนี้ ตามผลการศึกษาพบว่าปัจจัยทางภูมิอากาศที่สร้างผลกระทบในปัจจุบันต่อ ากาศที ทุกภาคส่วนการพัฒนาล้วนมีแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงที่จะสร้างผลกระทบรุนแรงขึ้นในอนาคต แต่เนื่องจาก บริบทของภาคส่วนการพัฒนามีปัจจัยสร้างผลกระทบและความเสี่ยงจํานวนมาก ทุกภาคส่วนการพัฒนามีปัจจัย นวนมาก(ทุ สร้างผลกระทบและความเสี่ยงมากกว่า 10 ปัจจัยโดยมีปัจจัยทางภูมิอากาศเป็นหนึ่งในนั้น) ดังนั้น ความเสี่ยงใน ยมี อนาคตจึงเป็นผลรวมของทุกปัจจัย และตามที่ผู้วิจัยได้คาดการณ์แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและ สังคมพบว่า ปัจจัยอื่นๆ (นอกจากภูมิอากาศ มีแนวโน้มดีขึ้น(สร้างความเสี่ยงลดลง)) ยกเว้นในกรณีของภาคใต้ นอกจากภู ากาศ) ดังนั้น ผลการศึกษาจึงแสดงบริบทของความเสี่ยงที่ลดลงกว่าในปัจจุบันแม้ว่าปัจจัยทางภูมิอากาศจะมีแนวโน้ม เปลี่ยนแปลงหรือรุนแรงขึ้นก็ตาม รายละเอียด ดังนี้ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-22 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ 2.1 ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ข้อมูลสรุป ภาคส่วนการพัฒนาเป้าหมาย หมาย/ประเด็นสําคัญ ภาคเกษตรกรรม(พืชเศรษฐกิจ)/ การบริหารจัดการน้ํา พื ปัญหาในปัจจุบัน น้ําท่วมและขาดแคลนน้ําจากปัจจัยสาเหตุรวมทั้งสิ้น 16 ปัจจัยโดยมีสภาพฝนตกหนัก เป็นสาเหตุหนึ่ง ความเสี่ยงและความเปราะบางต่อภูมิอากาศในอนาคต ากาศในอนาคต(30 ปี) ภายใต้บริบทภาคเกษตรกรรมที่ เปลี่ยนแปลงไปสู่รูปแบบ Eco-industrial Town & Private Wat Management: มีความเสี่ยงต่ําและไม่เป็น industrial Water ประเด็นที่ล่อแหลมเปราะบาง ข้อเสนอแนะ หลักการของข้อเสนอแนะ : เป็นการเตรียมความพร้อมรับมือกับความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นในรูปแบบต่างๆ หากการพัฒนาภาคเกษตรกรรมในภาคตะวันออกเฉียงเหนือไม่มีแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงตามที่คาดการ ไว้ าดการณ์ แนวทางดําเนินงานเพื่อเตรียมความพร้อม : งานติดตามสถานการณ์(Monitoring) ทางเศรษฐกิจและ สังคมว่ามีแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงตามที่คาดการณ์ไว้หรือไม่เพื่อสามารถปรับตัวได้ทันต่อเหตุการณ์ โดยมีแหล่ง ตัวชี้วัดสําคัญเพื่อใช้ติดตามแนวโน้มการเปลี่ยนแปลง 6 ส่วน ได้แก่ 1)การปลูกสร้างอาคารและสิ่งปลูกสร้างอื่นๆ การปลู 2)นโยบายการบริหารจัดการน้ําจากส่วนกลาง 3)การบริหารจัดการน้ําในแหล่งน้ําธรรมชาติโดยเฉพาะแม่น้ําสาย นโยบายการบริ การบริ หลัก 4)ระบบชลประทาน(ที่เก็บ/ที่ระบาย 5)การวางแผนการผลิตพืช 6)นโยบายพัฒนาเศรษฐกิจภาคเกษตร ที ะบาย) นโยบายพั ของประเทศไทย โดยจําแนกระดับของข้อเสนอ ดังนี้ บของข้ ข้อเสนอระดับนโยบาย สํานักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงพาณิชย์ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ หรือส่วนที่เกี่ยวข้องรายอื่นในระดับนโยบาย ควรร่วมกันศึกษา พิจารณาและกําหนดรูปแบบการพัฒนาภาคเกษตรกรรมในระยะยาวให้ชัดเจนในด้านวัตถุประสงค์ในการผลิต ตัว นาภาคเกษตรกรรมในระยะยาวให้ ผู้ผลิต การจัดการปัจจัยการผลิตที่เป็นองค์ประกอบโดยเฉพาะทรัพยากรดินและน้ํา โดยอาจพิจารณาในเชิง องค์ประกอบของปัจจัยสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันด้วย Diamond Model(Michael E.Porter, 1990) ทั้งนี้ หากเกิดความชัดเจนถึงระดับที่สามารถจําแนกเป็นสัดส่วนในมิติต่างๆ ได้(เช่น สัดส่วนผู้ผลิต สัดส่วนเป้าหมาย ถึ การผลิต ฯลฯ) ก็จะสามารถคาดการณ์แนวโน้มความเสี่ยงจากปัจจัยทางภูมิอากาศได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น โดย สามารถใช้ภาพอนาคตกําหนดตัวชี้วัดและทําการประเมินติดตามสถานการณ์ได้อย่างต่อเนื่อง ข้อเสนอระดับพื้นที่ 1) การรับมือภูมิอากาศในอนาคต • ทุกฝ่ายที่มีส่วนเกี่ยวข้องตามรายการปัจจัยการเปิดรับ-ความอ่อนไหวและกลไกรับมือ ความอ่ จํานวน 22 ปัจจัย ควรพัฒนาตัวชี้วัดสถานการณ์เป็นฐานข้อมูลเดียวกันเพื่อใช้ติดตาม ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-23 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ และรายงานสถานการณ์ประจําปีเป็นอย่างน้อย ซึ่งจะช่วยให้สามารถวางแผนรับมือ ปัจจัยทางภูมิอากาศได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น 2) การลดผลกระทบในปัจจุบนและการสร้างความพร้อม ั • พื้นที่ที่มีความพร้อมโดยเฉพาะด้านคนและการมีส่วนร่วม ควรใช้แนวทางลดปัจจัยความ อ่อนไหวและเพิ่มความสามารถของกลไกการรับมือในรูปแบบการพัฒนาเขตเศรษฐกิจ ภาคเกษตรกรรมแบบคลัสเตอร์ร่วมกับภาคส่วนการพัฒนาด้านอื่นๆ (สาขาเศรษฐกิจ คเกษตรกรรมแบบคลั อื่น) เพื่อบริหารจัดการ Demand-Supply ให้สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจในระดับที่สามารถ อยู่ได้ดีสําหรับทุกฝ่าย ทั้งนี้ เนื่องจากปัจจัยเกี่ยวข้องมีมากถึง 22 ปัจจัย และในระดับ พื้นที่ก็พบว่ามีความแตกต่างกันไป ในการออกแบบโครงการจึงแตกต่างกัน สําหรับ วามแตกต่ การเน้นด้านผลตอบแทนทางเศรษฐกิจนั้น เนื่องจากการโครงสร้างการผลิตและการค้า ผลผลิตทางการเกษตรในปัจจุบัน ไม่เอื้อต่อคุณภาพชีวิตที่ดีสําหรับเกษตรกรรายย่อยที่ เป็ น คนกลุ่ ม ใหญ่ ใ นภาคเกษตรโดยเฉพาะข้ อ จํ า กั ด ด้ า นขนาดที่ ดิ น เงิ น ทุ น และขี ด ความสามารถทั้ ง ในการผลิ ต และการออกแบบตลาด ทํ า การตลาด การมุ่ ง สนใจ และการออกแบบตลาด/ทํ แก้ปัญหาเฉพาะในภาคการผลิตและการบริหารจัดการน้ําจะไม่สามารถสร้างประโยชน์ ได้มากนักสําหรับความยั่งยืนแลผลิตภาพในภาคเกษตรกรรม 2.2 ภาคกลาง ข้อมูลสรุป ภาคส่วนการพัฒนาเป้าหมาย หมาย/ประเด็นสําคัญ ชุมชนประเภทเมืองธุรกิจและสถาบันราชการ ้นที่ ราชการ(พื ชายฝั่ง)/โรคระบาด ปัญหาในปัจจุบัน โรคระบาดจํานวนมาก เฉพาะโรคท้องร่วงเฉียบพลันได้เกิดผู้ป่วยกว่าแสนคนทุกปี โดยเกิดจากปัจจัยสาเหตุรวมทั้งสิ้น 10 ปัจจัยโดยมีฝนและอุณหภูมิ(จํานวนของวันที่อากาศร้อนและฝนตกมาก นและฝนตกมาก) เป็นสาเหตุหนึ่ง ความเสี่ยงและความเปราะบางต่อภูมิอากาศในอนาคต ปี) ภายใต้บริบทชุมชนประเภทเมืองธุรกิจ ากาศในอนาคต(30 และสถาบันราชการที่เปลี่ยนแปลงไปสู่รูปแบบ Cluster of Low-carbon Cities: มีความเสี่ยงสูง แต่ไม่เป็นประเด็นที่ ล่อแหลมเปราะบางเนื่องจากคาดว่ากลไกรับมือในอนาค ่มีศักยภาพสูง ในอนาคตที ข้อเสนอแนะ หลักการของข้อเสนอแนะ : เป็นการเตรียมความพร้อมรับมือกับความเสี่ยงในอนาคต โดยแนวทางเพิ่ม ความสามารถของกลไกการรับมือให้มีความพร้อมครอบคลุมทุกพื้นที่เป้าหมายบริเวณชายฝั่งทะเลของภาคกลาง แนวทางดําเนินงานเพื่อเตรียมความพร้อม : ใช้แนวคิดแนวทางจากแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาสุขภาพ คิ คนเมืองของกรุงเทพมหานครมาขยายขอบเขตเป็นระดับภาคสําหรับการบริหารจัดการในภาพใหญ่ และย่อสเกล ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-24 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ลงตามขนาดสําหรับการบริหารจัดการในภาพเล็กหรือระดับจังหวัดหรือระดับท้องถิ่น แนวปฏิบัติสําคัญคือ การ ใช้การออกแบบและจัดทําผังเมืองระดับภาค จังหวัด และท้องถิ่นให้ชุมชนประเภทเมืองธุรกิจและสถาบันราชการ บภาค ถูกจํากัดด้วยแนวกันชนโดยเฉพาะพื้นที่เกษตรกรรม ทั้งนี้ เพื่อควบคุมการขยายตัวของชุมชนประเภทนี้ไม่ใ ห้ ใหญ่โตกว้างขวางซึ่งนํามาถึงปัจจัยสาเหตุของปัญหาโรคระบาดจํานวนมาก ข้อเสนอระดับนโยบาย 1) สํานักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กระทรวงมหาดไทยและ านคณะกรรมการพั กระทรวงสาธารณสุข ควรทําหน้าที่แกนหลักประสานฝ่ายที่เกี่ยวข้อง เพื่อร่วมกันศึกษาพิจารณาและกําหนด รูปแบบการพัฒนาเชิงพื้นที่ของจังหวัดภาคกลางในเขตอิทธิพลจากทะเลอ่าวไทยตอนใน ทั้งนี้ ควรให้ชัดเจนทั้งใน แง่ระบบและกิจกรรมทางเศรษฐกิจ จํานวนและลักษณะประชากร การบริหารจัดการโครงสร้างพื้นฐานทั้งที่เป็น โครงสร้างตามธรรมชาติและโครงสร้างที่พัฒนาขึ้น โดยเฉพาะขนาดของพื้นที่แต่ละประเภท ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์ สําหรับการใช้คาดการณ์แนวโน้มความเสี่ยงจากปัจจัยทางภูมิอากาศให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น มี 2) ควรจัดทําผังภาคและเชื่อมโยงให้เกิดการปฏิบัติอย่างแท้จริงในระดับผังเมืองรวมและผังเมือง เฉพาะให้ครอบคลุมทุกจังหวัด โดยการออกแบบเชิงพื้นที่ให้มีความกระชับและเป็นเมืองขนาดเล็กด้วยการจัด ความสัมพัน ธ์ระหว่างพื้นที่ชุมชนเมือง พื้น ที่เกษตรกรรม แหล่ง น้ํา และโครงสร้ างของระบบคมนาคมขนส่ ง กษตรกรรม ตลอดจนการใช้ที่ว่างที่รกร้างให้เกิดประโยชน์ ข้อเสนอระดับพื้นที่ 1) การรับมือภูมิอากาศในอนาคต • ทุกฝ่ายที่มีส่วนเกี่ยวข้องตามรายการปัจจัยการเปิดรับ-ความอ่อนไหวและกลไกรับมือ ความอ่ จํานวน 13 ปัจจัย ควรพัฒนาตัวชี้วัดสถานการณ์เป็นฐานข้อมูลเดียวกันเพื่อใช้ติดตาม เป็ และรายงานสถานการณ์ประจําปีเป็นอย่างน้อย ซึ่งจะช่วยให้สามารถวางแผนรับมือ ปัจจัยทางภูมิอากาศได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น • ประชาชนทั่วไปในปัจจุบันควรกระจายความเสี่ยงด้านแหล่งที่มาของรายได้ให้มากกว่า หนึ่งช่องทางโดยเฉพาะการลงทุนประกอบธุรกิจส่วนตัว เนื่องจากในอนาคตระยะ 30 ปี ประกอบธุ มี แ นวโน้ ม ที่ ภ าวะเศรษฐกิ จ ในประเทศไทยจะอยู่ ใ นช่ ว งขาลงซึ่ ง ส่ ง ผลกระทบต่ อ ความสามารถในการใช้จ่ายทางการเงิน ในขณะที่ปัญหาโรคระบาดอาจมีความรุนแรง ขึ้นได้เสมอเมื่อกลไกการรับมือที่มีอยู่ด้อยศักยภาพลง ซึ่งนํามาถึงค่าใช้จ่ายในครัวเรือน ที่มากขึ้น 2) การลดผลกระทบในปัจจุบันและการสร้างความพร้อม • ผู้ว่าราชการจังหวัดและนายอําเภอทุกแห่งในจังหวัดนครปฐม นนทบุรี สมุทรปราการ สมุทรสาคร ปทุมธานี ฉะเชิงเทรา เพชรบุรี สมุทรสงคราม และกรุงเทพมหานคร ควร เร่งรัดสร้างความพร้อมด้านการควบคุมการขยายตัวของเมือง และการออกแบบเมืองให้ อง ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-25 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ มีความกระชับไว้ล่วงหน้า ประเด็นสําคัญคือ ควรมีรูปแบบของเมืองที่ชัดเจนเพื่อความ สะดวกและประสิทธิภาพในการควบคุม 2.3 ภาคใต้ ข้อมูลสรุป ภาคส่วนการพัฒนาเป้าหมาย หมาย/ประเด็นสําคัญ การพัฒนาเศรษฐกิจพื้นที่ชายฝั่งทะเล การท่องเที่ยว ทะเล/ ปัญหาในปัจจุบัน รูปแบบการท่องเที่ยวที่สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจสูงถูกจํากัดด้วยลักษณะอากาศ ไม่ เอื้อต่อการกระจายรายได้และสร้างการขยายตัวหรือเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจจากศักยภาพของพื้นที่ชายฝั่งที่มีอยู่ โดยผู้ ไ ด้ รั บ ผลกระทบคื อ ผู้ ป ระกอบการรายย่ อ ย โดยผลกระทบรุ น แรงมากขึ้ น จากสภ จากสภาวะที่ เ กิ ด ฝนตกหนั ก ติดต่อกันในฤดูกาลท่องเที่ยว ความเสี่ยงและความเปราะบางต่อภูมิอากาศในอนาคต ากาศในอนาคต(30 ปี) ภายใต้บริบทการพัฒนาเศรษฐกิจ ชายฝั่งทะเลด้านการท่องเที่ยวที่เปลี่ยนแปลงไปสู่รูปแบบ Multi- MICE: ผู้ประกอบการรายย่อยมีความเสี่ยง ลดลง แม้ผลการวิเคราะห์แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของสภาพที่มีฝนตกหนักในอนาคตพบว่าเพิ่มมากขึ้นกว่าใน ปัจจุบันก็ตาม แต่ประเด็นที่มีความเสี่ยงและล่อแหลมเปราะบางสูงจะเป็นในด้านทรัพยากรธรรมชาติที่มีแนวโน้ม เสื่อมโทรมมากกว่าในปัจจุบัน ทั้งนี้ ปัจจัยที่ส่งผลไม่ใช่ปัจจัยทางภูมิอากาศ ข้อเสนอแนะ หลักการของข้อเสนอแนะ : เป็นการเตรียมความพร้อมรับมือกับความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นในรูปแบบต่างๆ หากการพัฒนาพื้นที่ชายฝั่งด้านการท่องเที่ยวของภาคใต้ ไม่มีแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงตามที่คาดการณ์ไว้ แนวทางดําเนินงานเพื่อเตรียมความพร้อม : แก้ไขปัญหาการนํานโยบายไปปฏิบัติในระดับกระทรวงใน ด้านการพัฒนา โลจิสติกส์การท่องเที่ยว งานติดตามสถานการณ์(Monitoring) ทางเศรษฐกิจและสังคมว่ามี แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงตามที่คาดการณ์ไว้หรือไม่เพื่อสามารถปรับตัวได้ทันต่อเหตุการณ์ และการลดความ อ่อนไหวในด้านรูปแบบผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยว ข้อเสนอระดับนโยบาย ดั 1) กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ควรทบทวนและแก้ไขข้ออุปสรรคที่ไม่สามารถพัฒนาด้าน ความเชื่อมโยงให้เกิดเป็นระบบโลจิสติกส์การท่องเที่ยวในภาคใต้ที่จะทําให้เกิดการพัฒนาแบบกระจายตัวและ กระจายรายได้ ในขณะที่มีนโยบายระดับชาติในลักษณะดังกล่าวอยู่แล้วทั้งในระยะแผนฯ ๑๐ และแผนฯ ๑๑ ใน ในระยะแผนฯ ปัจจุบัน โดยเฉพาะในระหว่างการนํานโยบายจากระดับชาติไปขับเคลื่อนผ่านกลไกของกระทรวงในระดับต่างๆ สํา หรั บ การพั ฒ นาแหล่ ง ท่ อ งเที่ ย ว ไม่ ควรให้ น้ํ า หนั ก มากนั ก ควรปล่ อ ยให้ ภ าคเอกชนเป็ น ฝ่ า ยพั ฒ นา ทั้ ง นี้ สภาพแวดล้อมที่ดีขึ้นจากโลจิสติกส์การท่องเที่ยวจะกระจายความเสี่ยงที่ภาคการท่องเที่ยวอาจได้รับจากภาวะฝน ยวจะกระจายความเสี ตกหนักในอนาคตได้ดีกว่าในปัจจุบัน ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-26 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ 2) กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ควรศึกษาแนวทางสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจด้วยการนํา ทรัพยากรทางชีวภาพเข้าสู่ระบบการท่องเที่ยว มากกว่าการพึ่งพาทรัพยากรทางกายภาพ แล้วดําเนินก งเสริม การส่ สนับสนุนให้ภาคเอกชนดําเนินการในขั้นต่อไป ทั้งนี้ จะสามารถสร้างความแข็งแกร่งต่อภาคการท่องเที่ยวได้โดยไม่ ถูกจํากัดจากลักษณะอากาศ รวมทั้งมีความยั่งยืนของทรัพยากรสําหรับใช้พัฒนาเศรษฐกิจมากกว่าปัจจุบัน ข้อเสนอระดับพื้นที่ 1) การรับมือภูมิอากาศในอนาคต • ทุกฝ่ายที่มีส่วนเกี่ยวข้องตามรายการปัจจัยการเปิดรับ-ความอ่อนไหวและกลไกรับมือ ความอ่ จํานวน 17 ปัจจัย ควรพัฒนาตัวชี้วัดสถานการณ์เป็นฐานข้อมูลเดียวกันเพื่อใช้ติดตาม และรายงานสถานการณ์ประจําปีเป็นอย่างน้อย ซึ่งจะช่วยให้สามารถวางแผนรับมือ ปัจจัยทางภูมิอากาศได้มีประสิทธิภาพมา ้น าพมากขึ • ควรมีการกําหนดภาพอนาคตหรือวิสัยทัศน์การพัฒนาด้านการท่องเที่ยวทางทะเลหรือ ตามชายฝั่งทะเลให้ชัดเจนในระยะยาว เพื่อสามารถคาดการณ์แนวโน้มความเสี่ยงต่อ ปัจจัยทางภูมิอากาศในอนาคตได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น 2) การลดผลกระทบในปัจจุบันและการสร้างความพร้อม • ผู้ประกอบการรายย่อย ควรช่วยกันพัฒนาคลัสเตอร์การท่องเที่ยวเชื่อมโยงกับภาคอื่นๆ ระกอบการรายย่ ซึ่งมีลักษณะอากาศแตกต่างกัน เพื่อกระจายความเสี่ยงด้านผลกระทบต่อรายได้จาก สภาวะของลั ก ษณะฝนในอนาคต รวมทั้ ง การพั ฒ นาผลิ ต ภั ณ ฑ์ ที่ ไ ม่ ถู ก จํ า กั ด ด้ ว ย ลักษณะอากาศทั้งในรูปแบบการท่องเที่ยวและสินค้าหรือบริการอื่นๆ ที่เป็นการสร้าง มูลค่าเพิ่ม • ควรจัดสัดส่วนน้ําหนักของทั้ง 17 ปัจจัย แล้วกําหนดความสําคัญของการแก้ไขปัญหาแต่ ละด้านให้เหมาะสม นอกจากนี้ ควรใส่ใจด้านคุณภาพน้ําและขยะ การใช้ที่ดินชายฝั่ง และตัวทรัพยากรที่เป็นฐานเศรษฐกิจท่องเที่ยว เพื่อควบคุมดูแลฟื้นฟูความ ลของ วามสมดุ ระบบนิเวศชายฝั่ง ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-27 รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพือลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่ 6-28
development sector IV.pdf
สรุปข้อเสนอยุทธศาสตร์ด้านการปรับตัว(Adaptation) ภาคส่วนการพัฒนาที่ 4 : เศรษฐกิจชายฝั่งทะเล (กรณีศกษาจากบริบทของภาคใต้) ึ โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพื่อลดผลกระทบจากการเปลียนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจชายฝั่งทะเล : ในบทบาท 1 ภาคส่วน ของการพัฒนาประเทศไทย องค์ประกอบในระบบการพัฒนาเศรษฐกิจเชิงนิเวศของประเทศไทย : เมื่อมองระบบการ พัฒนาเศรษฐกิจของประเทศไทยโดยใช้ลักษณะทางนิเวศวิทยาเป็นฐาน ในมิติการมองเช่นนี้ จะทา ให้พบรูปแบบการพัฒนาเศรษฐกิจจากระบบนิเวศทางธรรมชาติอย่างหลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นการ พัฒนาเศรษฐกิจสาหรับพื้นที่ภูเขาป่าไม้ เศรษฐกิจสาหรับที่ลุ่มทางน้าผ่าน เศรษฐกิจสาหรับพื้นที่ ชุ่มน้า หรืออาจรวมถึงนิเวศทางวัฒนธรรมและกิจกรรมมนุษย์ เช่น เศรษฐกิจสาหรับพื้นที่ชนบท เกษตรกรรม เศรษฐกิ จ สั ง คมเมื อ ง ฯลฯ โดยรู ป แบบหนึ่ ง ก็ คื อ “เศรษฐกิ จ ชายฝั่ ง ทะเล” ความสาคัญจากการมีระบบนิเวศเฉพาะเป็นฐานสาหรับสร้างระบบเศรษฐกิจ ประโยชน์ คือความ ได้เปรียบในการแข่งขันระหว่างประเทศแบบใช้ความแตกต่าง (Differentiation) รวมทั้ง เป็นการ แสดงถึงความเฉลียวฉลาด มานะพยายาม และใส่ใจความยั่งยืนของระบบเศรษฐกิจที่ผสมผสาน ปัจจัยทางธรรมชาติและสังคมเข้ามาหลอมรวมเป็นระบบเศรษฐกิจ อย่างไรก็ตาม เศรษฐกิจเชิงนิเวศอาจมีการนิยามแตกต่างกัน ไป ในที่นี้ ผู้เขียนหมายถึงการพัฒนา เศรษฐกิจที่พึ่งพาหรือใช้ระบบนิเวศเป็นต้นทุนในการพัฒนาเศรษฐกิจ สาหรับความแตกต่างในด้าน อื่นๆ เช่น ผลกระทบจากกิจกรรมของระบเศรษฐกิจ ความสามารถในการนาทรัพยากรมาใช้ได้ คุ้มค่า ฯลฯ ส่วนนี้ ขอกาหนดเป็นระดับของระบบเศรษฐกิจเชิงนิเวศที่มี ความก้าวหน้าของการ พัฒนาแตกต่างกันไป เศรษฐกิจชายฝั่งทะเลในประเทศไทย : กิจกรรมทางเศรษฐกิจบริเวณชายฝั่ง ทะเลของประเทศ ไทยจากภาคตะวั น ออก ภาคกลาง ลงมาถึ ง ภาคใต้ กล่ า วได้ ว่ า เป็ น เศรษฐกิ จ เชิ ง นิ เ วศทั้ ง สิ้ น เนื่องจากเป็นระบบเศรษฐกิจที่สร้างขึ้นมาโดยอาศัยระบบนิเวศชายฝั่งเป็นต้นทุนไม่ด้านใดก็ด้าน หนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นในภาคเกษตรที่มีทั้งการเพาะปลูกตามชายฝั่ง การทานาเกลือ การทาประมง ปศุ สัตว์ เพาะเลี้ยงสัตว์น้า ร้านอาหาร ที่พัก บริการท่องเที่ยว นิคมอุตสาหกรรม โรงไฟฟ้า ท่าเรือ การ ขนส่งทางทะเล ฯลฯ แต่ความก้าวหน้าของการพัฒนา อาจต้องใช้ระยะเวลาอีกยาวนานสาหรับการ เรียนรู้ความสูญเสียต่างๆ เช่น ผลกระทบด้านมลพิษทางน้าและอากาศจากพื้นที่อุตสาหกรรม พื้นที่ เพาะเลี้ยง และเขตเมืองชายฝั่งทะเล ผลกระทบจากการทาประมงเกินขนาด(มากเกินไป) ความ เสียหายของแนวปะการัง หญ้าทะเล ชายหาด และป่าชายเลน จากกิจกรรมท่องเที่ยว การทาประมง ฯลฯ ซึ่ ง โดยธรรมชาติ ข องวิ วั ฒ นาการ เมื่ อ เกิ ด ความสู ญ เสี ย ถึ ง ระดั บ หนึ่ ง ก็ จ ะมี ก ารปรั บ ตั ว กลายเป็นความก้าวหน้าของระบบเศรษฐกิจนั้นได้เอง จากปัจจุบัน เรื่อยไป นอกจากผลกระทบต่างๆ ที่พบอยู่ตามปกติแล้ว เศรษฐกิจชายฝั่งทะเลสาขา ต่างๆ ก็ จ ะต้องพบกั บการส่ งผลของปั จ จั ยทางภูมิอากาศซึ่งมีแนวโน้มการเปลี่ย นแปลงไปจาก ปัจจุบัน กรณีนี้ เป็นความท้าทายว่า สาขาเศรษฐกิจใดจะยังมีความสามารถที่จะรักษาเสถียรภาพ ของตนเองอยู่ต่อไปได้อีก กรณีศึกษาด้วยบริบทของภาคใต้ เศรษฐกิจภาคการท่องเที่ยว : รูปแบบการพัฒนาและการซ้าเติมโดยภูมิอากาศ การท่องเที่ยวที่อาศัยศักยภาพของทะเลและพื้นที่ชายฝั่งเป็นต้นทุนในภาคใต้ จะมีช่วงเวลาประมาณ 4-5 เดือน นอกช่วงมรสุม ที่จะสร้างเม็ดเงินให้มากพอสาหรับการหมุนเวียนเพื่อขับเคลื่อนระบบ เศรษฐกิจ สภาพเช่นนี้ แสดงถึงข้อจากัดด้านระยะเวลาแล้วหนึ่งประการ และจากผลการศึกษา พบว่า ในช่วงฤดูกาลท่องเที่ยวยังเกิดปัญหาใหม่ขึ้นมาอีก 2 เรื่องที่ส่งผลให้จานวนนักท่องเที่ยว ลดลงมากแบบฉับพลัน คื อ การเกิดสภาวะฝนตกหนักติดต่อกันในช่วงปลายปี และต้นปี รวมทั้ง เหตุการณ์น้าท่วม ซึ่งทาให้ช่วงเวลาที่เอื้อต่อการเดินทางท่องเที่ยวหดสั้นลง อีกส่วนหนึ่งคือ การ สื่อสารด้านภัยพิบัติ เมื่อเกิดเหตุการณ์แผ่นดินไหวหรือสึนามิขึ้นในบริเวณใกล้เคียงประเทศไทย ซึ่ง กรณีนี้ ทาให้มีการยกเลิกทัวร์จานวนมาก อย่างไรก็ตาม พบว่าผู้ประกอบการรายย่อยเป็นกลุ่มที่มี ความเดือดร้อนจากบริบทเช่นนี้ค่อนข้างมาก ซึ่งเมื่อศึกษาบริบทเกี่ยวกับผู้ประกอบการรายย่อยแล้ว ก็ทาให้พบปัญหาเพิ่มขึ้น ตามมาอีก 1 เรื่อง คือ สภาพการพัฒนาแบบกระจุกตัวซึ่งทาให้เม็ ดเงิน จานวนมากในสาขาการท่องเที่ยวไม่มีการกระจายเป็นพื้นที่กว้าง รวมทั้งเป็นสภาพที่ไม่สามารถใช้ ศักยภาพของทะเลไทยด้านท่องเที่ยวให้เกิดประโยชน์สูงสุด ตลอดจนผลกระทบต่อทรัพยากรทาง ทะเลและชายฝั่งจากการขยายตัวของชุมชนเมืองในแหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อสียง และความหนาแน่ น ของกิจกรรมท่องเที่ยวที่ไปกระจุกตัวอยู่เฉพาะบางแหล่งจนทาให้เกิดความเสียหายและเสื่อมโทรม จากบริบทที่ศึกษา สรุปได้ว่า เศรษฐกิจชายฝั่งภาคใต้ในสาขาท่องเที่ยว จากัดตนเองทั้งช่วงเวลา และสถานที่ในการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ และกิจกรรมที่ขายในตลาดท่องเที่ยวยังจากัดตนเองให้ พึ่งพาลักษณะอากาศ ผลตอบแทนจากการลงทุน มีความคุ้มค่าสาหรับกิจการในแหล่งที่มีชื่อเสียง แต่พื้นที่ส่วนใหญ่ได้รับผลตอบแทนในลักษณะพลอยฟ้าพลอยฝนเท่านั้น เมื่อเกิดประเด็นสภาวะฝน ตกหนัก น้าท่วม ข่าวภัยพิบัติขึ้นมาในช่วงฤดูกาลท่องเที่ยว แม้ผลกระทบจะเกิดขึ้นถ้วนหน้า แต่ราย ย่อยในพื้นที่ห่างไกลแหล่งที่มีชื่อเสียงจะเดือดร้อนมากกว่า ความเสี่ยงและโอกาสในอนาคต  ความเสี่ยง : ผลการศึกษาครั้งนี้ พบว่าภูมิอากาศเป็นปัจจัยสร้างผลกระทบในปัจจุบัน โดย เป็ น เรื่ อ งของสภาวะเกี่ ย วกั บ ฝน ที่ พ บว่ า การเกิ ด ฝนตกหนั ก ต่ อ เนื่ อ งท าให้ ฤ ดู ก าล ท่องเที่ยวหดสั้นลง นักท่องเที่ยวลดลง และสร้างความเดือดร้อนให้ผู้ประกอบการรายย่อย ทั้งนี้ เป็นสภาพปัญหาที่ซ้าเติมสถานการณ์เดิมที่มีรายได้จากัดอยู่แล้ว เมื่อพิจารณาจากการคาดการณ์สภาพอากาศในอนาคตที่มีแนวโน้มของสภาวะอากาศที่ รุนแรงขึ้น(เช่น สภาพฝนตกหนัก พายุ ) โดย IPCC รวมทั้งการวิเคราะห์แนวโน้มของฝนใน อนาคต ก็พอที่จ ะระบุได้ว่า ผู้ป ระกอบการรายย่อย มีแนวโน้ มจะต้องพบกับสภาพเช่ น ปัจจุบันในระดับที่รุนแรงขึ้น ทั้งนี้ เป็นการคาดการณ์โดยมีเงื่อนไขว่าบริบทเกี่ยวกับการ พัฒนาธุรกิจของผู้ประกอบการรายย่อยไม่เปลี่ยนแปลงไปจากปัจจุบัน บริบทของปัญหาในระบบเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลภาคใต้ภาคการท่องเที่ยว ฝนตกหนัก/น้าท่วม + การสื่อสารข่าวภัยพิบัติ รับมือกับปัญหานี้กันอย่างไร 1.ผู้ประกอบการรายย่อยรวมตัว กันหาทางแก้ปญหา ั 2.งานอนุรักษ์ทรัพยากรฯ ลักษณะการพัฒนาแบบกระจุกตัว + ผลกระทบ 1.ผู้ประกอบการรายย่อยเดือดร้อน(ผลประกอบการ) 2.ทรัพยากรเสื่อมโทรม รายละเอี ย ดเกี่ย วกั บ ประเด็ นต่ า งๆ แสดงใน รายงานฉบับเต็ม(draft final report) ผู้สนใจ สามารถดาวน์โหลดได้ตามลิงค์เว็บไซต์ที่ระบุไว้ ช่วงต้น ปัจจัยสาเหตุมาจากอะไรบ้าง 1.การนานโยบายมาปฏิบัตในระดับกระทรวง(การ ิ พัฒนาเศรษฐกิจการท่องเที่ยว) 2.ความต้องการของตลาด 3.ฝน 4.ภัยพิบัติ 5.การสื่อสารเตือนภัยพิบัติ 6.ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบ(นักท่องเที่ยว) 1.ขนาดระบบเศรษฐกิจท่องเทียว ่ 2.ระบบโลจิสติกส์การท่องเที่ยว 3.จุดขายเชิงพื้นที่ รูปแบบกิจกรรมและคุณภาพบริการ 4.ความใส่ใจ(attention) รับผิดชอบในการจัดบริการ ท่องเที่ยว(ผู้ประกอบการ) 5.องค์ประกอบของข้อมูลและเทคนิคที่ใช้ในการสื่อสารทาง การตลาดหรือบริหารจัดการด้านลูกค้าสัมพันธ์ คุณภาพคน + คุณภาพการมีสวนร่วม ่ สภาพปัจจุบัน แสดงให้เห็นว่า รูปแบบการพัฒนาเศรษฐกิจภาคท่องเที่ยว กาลังสร้างผลกระทบต่อ ผู้ประกอบการรายย่อยและทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง และผู้ประกอบการรายย่อยเดือดร้อนมาก ขึ้นอีกเมื่อได้รับผลกระทบจากฝนตกหนัก น้าท่วม และการสื่อสารข่าวภัยพิบัติ อย่างไรก็ตาม ในการมองความเสี่ยงจากฝนในกรณีนี้ ต้องทาความเข้าใจว่า ฝนเป็นปัจจัยที่มา ซ้าเติมปัญหาที่มีอยู่เดิม ซึ่งประกอบด้วยปัจจัยที่เป็นพื้นฐานของปัญหาอีกหลายประการที่ยังไม่ได้ รับการบริหารจัดการให้มีประสิทธิภาพเพียงพอ ในสภาพเช่นนี้ คือการบ่งชี้ศักยภาพของเศรษฐกิจ ภาคการท่องเที่ยวในปัจจุบันว่าทาให้เกิดผลกระทบ เกิดปัญหา หรือส่งเสริมความเจริญก้าวหน้า และในการรับมือภูมิอากาศในอนาคต รูปแบบการพัฒนาเช่นนี้ จะมีความสามารถเท่าใด โดยเฉพาะ ยิ่งมีจุดอ่อนบางเรื่องเกี่ยวกับคนและการมีส่วนร่วมซึ่งส่งผลไปยังปัจจัยเกือบทั้งหมดด้วย ปัจจัยต่างๆ ที่เป็นทั้งสาเหตุของปัญหาและปัจจัยร่วมในการสร้างผลกระทบ จากการศึกษาสรุปได้ว่า หากไม่มีการแก้ไขใดๆ จะระบุแนวโน้มความเสี่ยงในอนาคตจากพื้นฐาน ประเด็นผลกระทบต่างๆ ในปัจจุบันที่คาดว่าจะทวีความรุนแรงขึ้น ดังนี้  ผู้ประกอบการรายย่อยลดลงต่อเนื่องจากการขาดทุน  ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งเสื่อมโทรมลงต่อเนื่อง และขยายผลไปรอบข้าง  เศรษฐกิจในแหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงหดตัวลง และลดขนาดของระบบเศรษฐกิจลง  โอกาส : การมองโอกาสสาหรับการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเลในสาขาท่องเที่ยว ต้อง มองว่า อย่างไรก็ตาม การเดินทางท่องเที่ยวก็ยังต้องมีต่อไป ซึ่งเป็นความต้องการหลักด้าน หนึ่ ง ของผู้ ค น รวมทั้ ง เสน่ ห์ ข องทะเลซึ่ ง มี ค วามเฉพาะตั ว ในการตอบสนองตลาด นักท่องเที่ยว แนวโน้มของประชากรโลกที่เพิ่มขึ้น พร้อมๆ กับโลกาภิวัฒน์ที่เติบโตอย่าง ต่อเนื่อง ย่อมมีอนาคตเสมอสาหรับภาคการท่องเที่ยวทางทะเลหรือตามชายฝั่ง อีกส่วน หนึ่งคือ แนวโน้มการเติบโตของการค้าเสรีที่จะทาให้มีการเดินทางเพื่อธุรกิจมากขึ้น ในส่วน นี้ คือ ลู่ ท างขยั บ ขยายกิ จ กรรมท่ องเที่ ย วที่ ส ามารถสร้ า งผลตอบแทนสู ง พร้ อมกั บ ลด ข้อจากัดจากฤดูกาลลงได้อีกมาก ผลการศึก ษาครั้ งนี้ ได้ค าดการณ์ ว่า ในระยะประมาณ 30 ปี ใ นอนาคต จะเกิ ด การ เปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับรูปแบบการพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งในภาคการท่องเที่ยวขึ้นที่แตกต่าง ไปจากปัจจุบัน โดยเฉพาะรูปแบบการท่องเที่ยวที่ใช้บริการ MICE เป็นจุดขาย แต่มีการวาง ตาแหน่ง MICE ในฐานะโครงสร้างพื้นฐานของการเข้าไปสู่การลงทุนในสาขาเศรษฐกิจอื่นๆ อย่างครอบคลุม (รายละเอียดโปรดศึกษาในรายงานฉบับเต็ม ) ซึ่งในลักษณะการพัฒนา เช่นนี้ เป็นแนวโน้มการพัฒนาที่ส่งผลให้ สถานการณ์เกี่ยวกับผู้ประกอบการรายย่อยดีขึ้น มากกว่าในปัจจุบัน ทั้งนี้ แม้ว่าภูมิอากาศในอนาคตมีแนวโน้มรุนแรงขึ้นก็ตาม ภาพอนาคตแบบ Multi- MICE : ลักษณะการเปลี่ยนแปลงในอนาคตระยะ 30 ปี ของเศรษฐกิจชายฝังสาขาท่องเทียวในภาคใต้ (คาดการณ์ในผลการศึกษา) ่ ่ ใคร?
registration form.pdf
คน 2.ประสงค์ร่วมนาเสนอ “ข้อเสนอยุทธศาสตร์ด้านการปรับตัว” (เสนอได้ทั้งข้อเสนอใหม่ และความคิดเห็นในการแก้ไขเพิ่มเติมในข้อเสนอยุทธศาสตร์ฯ ที่ระบุในเอกสารนี้ โดยจัดส่งข้อมูลเป็นไฟล์ทางอีเมล์) ภัยพิบัติ  โปสเตอร์ขนาด A3  เอกสารอื่นๆ เช่น แผ่นพับ หนังสือ แผ่น CD  ลิงค์ของเว็บเพจเพื่อการเชื่อมโยง ภาคเกษตรกรรม/การจัดการน้า  โปสเตอร์ขนาด A3  เอกสารอื่นๆ เช่น แผ่นพับ หนังสือ แผ่น CD  ลิงค์ของเว็บเพจเพื่อการเชื่อมโยง ชุมชนเมืองธุรกิจและสถาบันราชการ/โรคระบาด  โปสเตอร์ขนาด A3  เอกสารอื่นๆ เช่น แผ่นพับ หนังสือ แผ่น CD  ลิงค์ของเว็บเพจเพื่อการเชื่อมโยง การพัฒนาเศรษฐกิจชายฝั่งทะเล/สาขาท่องเที่ยว  โปสเตอร์ขนาด A3  เอกสารอื่นๆ เช่น แผ่นพับ หนังสือ แผ่น CD  ลิงค์ของเว็บเพจเพื่อการเชื่อมโยง 3.ประสงค์หารือประเด็นเฉพาะ เพื่อริเริ่มดาเนินงานด้านการปรับตัวในระดับปฏิบัติการ “ผู้จัดจะจัดกลุ่มผู้ที่สนใจในประเด็นเดียวกันให้มีการปรึกษาหารือแนวทางการพัฒนางานร่วมกันในวันที่สอง ของการประชุมฯ เนื่องจากผู้ทแสดงความประสงค์นี้ อาจสามารถพัฒนางานร่วมกันกับฝ่ายต่างๆ ได้ดีขึ้น ี่ กว่าการดาเนินงานตามลาพังที่อาจมีข้อจากัดของแต่ละฝ่าย” โปรดระบุประเด็นที่ท่านต้องการหารือ  ภัยพิบัติ  ภาคเกษตรกรรม/การจัดการน้า  ชุมชนเมืองธุรกิจและสถาบันราชการ/โรคระบาด  การพัฒนาเศรษฐกิจชายฝังทะเล/สาขาท่องเที่ยว ่ 4.ความคิดเห็นหรือข้อเสนอแนะต่างๆ ที่ท่านต้องการให้จัดทาขึ้นในงานประชุมนี้ รวมทั้ง ความคิดเห็นและ ข้อเสนอแนะอื่นๆ สาหรับการพัฒนางานด้านการปรับตัวต่อภูมิอากาศ ..............................................................................................................................................................
preface.pdf
รายงานฉบับสมบูรณ์ (ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการทีเหมาะสม เพือลดผลกระทบจากการเปลียนแปลงสภาพภ ูมิอากาศ มิถนายน 2555 ุ เสนอต่อ สํานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิงแวดล้อม กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิงแวดล้อม โดย ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ศูนย์เครือข่ายงานวิเคราะห์ วิจยและฝกอบรมการเปลียนแปลงของโลกแห่งภ ูมิภาคเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ ั ึ โดย ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ศูนย์เครือข่ายงานวิเคราะห์ วิจยและฝกอบรมการเปลียนแปลงของโลกแห่งภ ูมิภาคเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ ั ึ
hr-participation.pdf
: ข้อเสนอยุทธศาสตร์การปรับตัว/เตรียมความพร้อมรับมือกับอนาคต จากข้อมูลและการวิเคราะห์โดยผู้วิจัย และข้อเสนอจากผู้มีสวนร่วมบางส่วน ่ ใน 3 ภาค ของประเทศไทย  หลักการของข้อเสนอแนะ : เป็นการทาให้สังคมในอนาคตมีความพร้อม โดยฟื้นฟูความสามารถของคน และสังคมทั้งใน 3 ภาค เนื่องจากปัจจุบัน ยังมีศักยภาพไม่เพียงพอที่จะรับมือกับสถานการณ์ต่างๆ เกี่ยวกับ ประเด็นการเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศโดยจัดเป็นปัจจัยความอ่อนไหวหรือจุดอ่อนไหวของทุกภาคส่วน การพัฒนาประเทศตามผลการศึกษา ทั้งนี้ เป็นแนวทางการเสนอแนะให้พัฒนาคุณภาพคนและการมีส่วน ร่วมเชิงกว้างโดยไม่จาเป็นต้องเจาะจงไปที่ประเด็นการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ เนื่องจากสิ่งที่เป็นข้อด้อย ควรปรับปรุงนั้น เป็นคุณภาพคนและสังคมในขั้นพื้นฐาน  แนวทางดาเนินงานเพื่อเตรียมความพร้อม o เป้าหมายการฟื้นฟูคุณภาพคนและสังคม  แก้ไขปรับปรุงลักษณะนิสัยของคน จานวน 2 ด้าน ได้แก่  นิสัยทีไม่ชอบใช้การคิดเชิงวิเคราะห์/เชิงระบบ และมีความอดทนต่าต่อ ่ การค้นคว้าศึกษาวิเคราะห์ข้อมูลที่ใช้ระยะเวลานานหรือซับซ้อน  นิสัยที่ชอบใช้ความรู้สึกในการแสดงความคิดเห็นและตัดสินใจ โดยไม่อยู่ บนพื้นฐานข้อมูล/ข้อเท็จจริงทีมากพอ สามารถตรวจสอบและเชื่อถือได้ ่  แก้ไขปรับปรุงด้านคุณภาพการมีส่วนร่วม จานวน 4 ด้าน ได้แก่  การมีส่วนร่วมอย่างใส่ใจเอาจริงเอาจังต่อปัญหาที่เกิดขึ้นมากกว่าการ วิพากษ์วิจารณ์และอดทนต่อการพัฒนานวัตกรรมสาหรับการแก้ไข ข้อบกพร่องทางสังคมโดยไม่ใช้แนวปฏิบัติซ้าๆ ที่รับรู้และเข้าใจแล้วว่าไม่ มีศักยภาพในการแก้ไขปัญหาต่างๆ  การมีส่วนร่วมให้ข้อมูลและอภิปรายตรวจสอบข้อมูลอย่างถี่ถ้วน  การมีส่วนร่วมคิดวิเคราะห์และจัดทาข้อสรุปด้วยกันอย่างมีคุณภาพ  การร่วมดาเนินการในทันทีอย่างกระตือรือล้น หลังได้ข้อสรุปร่วมกัน ภายใต้ความเข้าใจในบทบาทหน้าที่และขอบเขตความรับผิดชอบทั้งของ ตนเองและผู้อื่นในระบบของปัญหานั้น ทั้งนี้ ด้วยความอย่างตั้งใจเอาใจ ใส่จริงจัง และต่อเนื่อง o กลุ่มเป้าหมายสาหรับการดาเนินงาน จานวน 3 รุ่น(ช่วงวัย) ในทุกภาคส่วนทุกระดับ  ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ คือคนที่เกี่ยวข้องด้านเกษตรกรรมและทรัพยากรน้า รวมทั้งด้านอื่นๆ ตามความเกี่ยวข้องซึ่งพิจารณาได้จากปัจจัยสาเหตุของปัญหา และกลไกรับมือจานวน 22 ปัจจัยตามผลการศึกษา(ESC factors)  ภาคกลาง คือคนที่เกี่ยวข้องด้านโรคระบาดและการพัฒนาชุมชนประเภทเมือง ธุรกิจและสถาบันราชการ(พื้นที่ชายฝั่งทะเล) รวมทั้งด้านอื่นๆ ตามความเกี่ยวข้อง ซึ่งพิจารณาได้จากปัจจัยต่างๆ จานวน 13 ปัจจัยตามผลการศึกษา(ESC factors)  ภาคใต้ คือคนที่เกี่ยวข้องด้านการพัฒนาเศรษฐกิจบริเวณพื้นที่ชายฝั่งทะเลและ ภาคการท่องเที่ยว รวมทั้งด้านอื่ นๆ ตามความเกี่ยวข้องซึ่งพิจารณาได้จากปัจจัย ต่างๆ จานวน 17 ปัจจัยตามผลการศึกษา (ESC factors)  เป้าหมายคน 3 รุ่น(ช่วงวัย) ได้แก่  คนทางานในปัจจุบัน(อายุ 30 ปีขึ้นไป) : เป็นกลุ่มเดียวที่มีกาลังทรัพยากร ด้ า นต่ า งๆ ที่ สามารถปรั บ ปรุ ง สภาพแวดล้ อ มในสั ง คมให้ ล ดข้ อ ด้ อ ยด้ า น คุณภาพคนและคุณภาพการมี ส่วนร่วมให้บ รรเทาลง ทั้ งนี้ ผลลั พธ์อ าจไป เกิดขึ้นในอนาคตที่คนทางานรุ่นใหม่และกลุ่มเด็กและเยาวชนเติบโตขึ้น  คนวัยทางานรุ่นใหม่(อายุ 20-30 ปี)  เด็กและเยาวชน o แนวทางดาเนินงาน  แนวทางในภาพรวม รัฐบาลควรเป็นแกนหลักในการปรับปรุงคุณภาพสื่อทุก ประเภทโดยเฉพาะโทรทัศน์และหนังสือพิมพ์รายวัน ให้เป็นสภาพแวดล้อมของ ข้อมูลข่าวสารที่กระตุ้นให้ประชาชนเกิดพัฒนาการในลักษณะการคิดเชิงวิเคราะห์ การคิดเชิงระบบ ลดการใช้ความรู้สึกและเพิ่มการใช้ข้อมูลให้มากขึ้น และกระตุ้น ให้เกิดการยกระดับคุณภาพการมีส่วนร่วมทั้งสี่ด้านขึ้นมา  แนวทางแบบเจาะจงตามกลุ่มเป้าหมายช่วงวัย  คนทางานในปัจจุบัน (อายุ 30 ปีขึ้นไป) และคนวัยทางานรุ่นใหม่ (อายุ 20-30 ปี) o ระดับนโยบาย  ใช้แนวทางการปรับปรุงตนเองในภาครัฐเป็นตัวอย่างให้ ภาคประชาชนและภาคธุรกิ จเอกชน โดยรัฐบาลจะต้อง เป็ น ตั ว อย่ า งล าดั บ แรกและให้ น โยบายลงมาตาม โครงสร้ า งการบริห าร ซึ่ ง สอดคล้ อ งกั บ ยุ ท ธศาสตร์ ก าร พัฒนาคน(ข้อที่ ๕.๔.๑, ๕.๔.๓, ๕.๕.๒) และยุทธศาสตร์ การสร้างความเป็นธรรมในสังคม(ข้อ ๕.๑.๓, ๕.๒.๖, ๕.๓.๑, ๕.๓.๒) ตามแผนฯ ๑๑ โดยดาเนินการปรับปรุง ตนเองเพื่อลดข้อด้อยตามที่เห็นว่ามีอยู่จริงและพัฒนาด้าน การสื่อสารข้อมูลสาธารณะเพื่อเป็นการกระตุ้นให้คนนอก ภาครัฐโอนเอนตาม o ระดับพื้นที่  ใช้แนวทางเดียวกับระดับนโยบาย คือหน่วยงานภาครัฐใน แต่ละพื้นที่ควรพิจารณาข้อด้อยภายในองค์กรแล้วลงมือ แก้ไขและพัฒนาการสื่อสารให้เป็นตั วอย่างกระตุ้นนอก ภาครั ฐ ทั้ ง นี้ หน่ ว ยงานภาครั ฐ และบุ ค ลากรภาครั ฐ ใน ปัจจุบัน จะมีกระจายอยู่ครอบคลุมทุกหมู่บ้านในประเทศ ไทย โดยนับตั้งแต่ผู้ใหญ่บ้านและผู้ช่วยฯ สมาชิก อบต.
development sector III.pdf
: ข้อเสนอยุทธศาสตร์การปรับตัว/เตรียมความพร้อมรับมือกับอนาคต จากข้อมูลและการวิเคราะห์โดยผู้วิจัย และข้อเสนอจากผู้มีสวนร่วมบางส่วน ่ ในภาคกลาง ในอนาคตคาดว่าดีขึ้น..แต่ต้องรออีก 30 ปี ผลการศึกษาครั้งนี้ ระบุว่าในอนาคตอีกประมาณ 30 ปี สถานการณ์จะดีขึ้น แม้ว่าปัจจัยสร้างความ เสี่ยงเรื่องโรคระบาดจะยังมีอยู่ โดยเฉพาะสภาวะด้านอุณหภูมิและฝนที่มีแนวโน้มรุนแรงขึ้น แต่ เพราะมี รู ป แบบการพั ฒ นาพื้ น ที่ แ บบใหม่ ที่ ก้ า วหน้ า อย่ า งต่ อ เนื่ อ ง คื อ การพั ฒ นาเชิ ง พื้ น ที่ ใ น รูปแบบคลัสเตอร์ของเมืองคาร์บอนต่า ซึ่ง มีผลในเชิงไปควบคุมปัจจัยสร้างความเสี่ยง สถานการณ์ ด้านโรคระบาดจึงไม่รุนแรงเหมือนปัจจุบัน โดยเป็นที่มาของข้อเสนอยุทธศาสตร์การปรับตัวที่ให้ เน้น “การเพิ่มขีดความสามารถของกลไกรับมือ” คือ การขับเคลื่อนนโยบายและแผนงานพัฒนา เชิ ง พื้ น ที่ แ บบองค์ ร วม หรื อ ในกรณี ข องกรุ ง เทพฯ คื อ “การพยายามสร้ า งความก้ า วหน้ า ของ ยุทธศาสตร์สุขภาพคนเมือง” อย่างไรก็ตาม เงื่อนไขสาคัญคือ จากปัจจุบันเรื่อยไป เมืองธุรกิจและสถาบันราชการแห่งต่างๆ ก็ ยัง ได้รั บ ผลกระทบจากปั ญ หาโรคระบาดอยู่ เช่ น เดิม ไปอีก ช่ วงระยะเวลาหนึ่ ง (คาดว่ า ไม่ ต่ ากว่ า ประมาณ 20 ปี) ดังนั้น โจทย์สาคัญในวันนี้ คือ จะรอวิวัฒนาการโดยรับผลกระทบต่อไป หรือจะเร่ง ให้วิวัฒนาการเกิดเร็วขึ้นเพื่อลดผลกระทบลง นั่นคือ จะเป็นการเริ่มเข้าสู่กระบวนการปรับตัวใน ระดับปฏิบัติการ ประเด็นยุทธศาสตร์ด้านการปรับตัวที่เสนอ ข้อเสนอยุทธศาสตร์ด้านการปรับตัว นี้ เป็นแนวทางของการย่นระยะเวลาภาพอนาคตจากระยะ 30 ปีให้สั้ นลง โดยใช้แนวทางที่ พอจะสามารถทาได้ซึ่ งประเมินจากการดาเนินงานในปั จจุบัน และ แนวความคิด และความสนใจเกี่ ย วกับ การพั ฒ นาเมือง ของผู้ เข้ ามีส่ วนร่วมในการศึก ษาครั้ ง นี้ ภายใต้สภาพแวดล้อมของการพัฒนาสังคมเมืองตามแนวนโยบายของประเทศไทยระยะแผนฯ 11 และข้อจากัดต่างๆ ที่ตรวจพบในด้านทรัพยากรมนุษย์และการมีส่วนร่วม แนวทางดาเนินงาน : ใช้แนวคิดแนวทางจากแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาสุขภาพคนเมืองของ กรุงเทพมหานครมาขยายขอบเขตเป็นระดับภาคสาหรับการบริหารจัดการในภาพใหญ่ และย่อ สเกลลงตามขนาดสาหรับการบริหารจัดการในภาพเล็กหรือระดับจังหวัดหรือระดับท้องถิ่น แนว ปฏิบัติสาคัญคือ การใช้การออกแบบและจัดทาผังเมืองระดับภาค จังหวัด และท้องถิ่นให้ชุมชน ประเภทเมืองธุรกิจและสถาบันราชการถูกจากัดด้วยแนวกันชนโดยเฉพาะพื้นที่เกษตรกรรม ทั้งนี้ เพื่อควบคุมการขยายตัวของชุมชนประเภทนี้ไม่ให้ใหญ่โตกว้างขวางซึ่งนามาถึงปัจจัยสาเหตุของ ปัญหาโรคระบาดจานวนมาก ประเด็นยุทธศาสตร์มี 3 ข้อ ดังนี้ ประเด็นที่ 1 การจัดสภาพแวดล้อมทางนโยบายให้เอื้อต่อการดาเนินงาน เป็นข้อเสนอระดับนโยบาย ดังนี้  ส านั ก ง าน ค ณ ะ ก ร ร ม ก าร พั ฒ น าก าร เ ศ ร ษฐ กิ จ แ ล ะ สั ง ค ม แ ห่ ง ช า ติ กระทรวงมหาดไทยและกระทรวงสาธารณสุข ควรทาหน้าที่แกนหลักประสานฝ่าย ที่เกี่ยวข้อง เพื่อร่วมกันศึกษาพิจารณาและกาหนดรูปแบบการพั ฒนาเชิงพื้นที่ ของจังหวัดภาคกลางในเขตอิทธิพลจากทะเลอ่าวไทยตอนใน ทั้งนี้ ควรให้ชัดเจน ทั้งในแง่ร ะบบและกิ จ กรรมทางเศรษฐกิ จ จ านวนและลั ก ษณะประชากร การ บริหารจัดการโครงสร้างพื้นฐานทั้งที่เป็นโครงสร้างตามธรรมชาติและโครงสร้างที่ พัฒนาขึ้น โดยเฉพาะขนาดของพื้นที่แต่ละประเภท ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์สาหรับ การใช้คาดการณ์แนวโน้มความเสี่ยงจากปัจจัยทางภูมิอากาศให้มีประสิทธิภาพ มากขึ้น  ควรจัดทาผังภาคและเชื่อมโยงให้เกิดการปฏิบัติอย่างแท้จริงในระดับผังเมืองรวม และผังเมืองเฉพาะให้ครอบคลุมทุกจังหวัด โดยการออกแบบเชิงพื้นที่ให้มีความ กระชับและเป็นเมืองขนาดเล็กด้วยการจัดความสัมพันธ์ระหว่างพื้นที่ชุมชนเมือง พื้นที่เกษตรกรรม แหล่งน้า และโครงสร้างของระบบคมนาคมขนส่ง ตลอดจนการ ใช้ที่ว่างที่รกร้างให้เกิดประโยชน์ ประเด็นที่ 2 การดาเนินงานด้วยตนเองและด้วยความร่วมมือ เป็นข้อเสนอระดับพื้นที่ ดังนี้  การติดตามสถานการณ์ : ทุกฝ่ายที่มีส่วนเกี่ยวข้องตามรายการปัจจัยการ เปิดรับ -ความอ่อนไหวและกลไกรับ มือจ านวน 13 ปั จจั ย ควรพั ฒนาตัวชี้วัด สถานการณ์ เ ป็ น ฐานข้ อ มู ล เดี ย วกั น เพื่ อ ใช้ ติ ด ตามและรายงานสถานการณ์ ประจาปีเป็นอย่างน้อย ซึ่งจะช่วยให้สามารถวางแผนรับมือปัจจัยทางภูมิอากาศ ได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น  การปรับตัวเตรียมรับมือกับเหตุการณ์ที่นอกเหนือการควบคุม : ประชาชน ทั่วไปในปัจจุบันควรกระจายความเสี่ยงด้านแหล่งที่มาของรายได้ให้มากกว่าหนึ่ง ช่องทางโดยเฉพาะการลงทุนประกอบธุรกิจส่วนตัว เนื่ องจากในอนาคตระยะ 30 ปี มีแนวโน้มที่ภาวะเศรษฐกิจในประเทศไทยจะอยู่ในช่วงขาลงซึ่งส่งผลกระทบต่อ ความสามารถในการใช้จ่ายทางการเงิน ในขณะที่ปัญหาโรคระบาดอาจมีความ รุนแรงขึ้นได้เสมอเมื่อกลไกการรับมือที่มีอยู่ด้อยศักยภาพลง ซึ่งนามาถึงค่าใช้จ่าย ในครัวเรือนที่มากขึ้น  การเร่ ง รั ดการดาเนิ นงานเพื่ อลดผลกระทบในปั จจุ บั น และสร้า งความ พร้อมต่อสถานการณ์ในอนาคตโดยเร็ว : ผู้ว่าราชการจังหวัดและนายอาเภอ ทุกแห่งในจังหวัดนครปฐม นนทบุรี สมุทรปราการสมุทรสาคร ปทุมธานี ฉะเชิงเทรา เพชรบุรี สมุ ทรสงคราม และกรุง เทพมหานคร ควรเร่ งรัด สร้า งความพร้อ มด้านการ ควบคุม การขยายตั วของเมือง และการออกแบบเมือ งให้มี ความกระชั บไว้ล่วงหน้ า ประเด็นสาคัญคือ ควรมีรูปแบบของเมืองที่ชัดเจนเพื่อความสะดวกและประสิทธิภาพใน การควบคุม ประเด็นที่ 3 การเพิ่มขีดความสามารถด้านคนและการมีส่วนร่วม ผลการศึกษา พบว่าปัจจัยด้านคนและการมีส่วนร่วม เป็นสาเหตุสาคัญที่มีอิทธิพลต่อปัจจัย เกือบทั้งหมด แต่เนื่องจากพบสภาพการณ์เช่นนี้คล้ายกันทั้ง 3 ภาค(ที่ผู้วิจัยเป็นผู้ศึกษา) ดังนั้น จะนาเสนอรายละเอียดของยุทธศาสตร์ในประเด็นนี้เป็นภาพรวมในช่วงท้าย
development sector II.pdf
สรุปข้อเสนอยุทธศาสตร์ด้านการปรับตัว(Adaptation) ภาคส่วนการพัฒนาที่ 2 : ภาคเกษตรกรรม (กรณีศกษาจากบริบทของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ) ึ โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพื่อลดผลกระทบจากการเปลียนแปลงสภาพภูมิอากาศ ่ สานักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ภาคเกษตรกรรม : ในบทบาท 1 ภาคส่วน ของการพัฒนาประเทศไทย องค์ประกอบในระบบเศรษฐกิจของประเทศไทย : เมื่อมองระบบการพัฒนาประเทศไทยโดยใช้ โครงสร้างเศรษฐกิจเป็นฐาน ในมิติการมองเช่นนี้ จะทาให้พบสาขาเศรษฐกิจต่างๆ เป็นองค์ประกอบ หรือภาคส่วนการพัฒนาของประเทศ โดยหนึ่งในนั้นคือ “ภาคเกษตรกรรม” ความสาคัญมากน้อย เพียงใดจากการมีภาคเกษตรกรรมเป็นส่วนหนึ่งของประเทศ เป็นเรื่องที่ทุกคนในประเทศจะต้องหา คาตอบด้วยตนเอง และหากหลอมรวมคาตอบจากทุกคนได้ นั่นจะเป็นการอธิบายความสาคัญของ ภาคเกษตรกรรมได้อย่างแท้จริง เพราะการตัดสินใจว่าเรื่องใดๆ สาคัญต่อประเทศเป็นประเด็นร่วม ของประชากรหรือพลเมืองของประเทศ และจะมีผลต่อความเจริญก้าวหน้าหรือล้าหลังของเรื่องนั้นๆ ในการศึกษาครั้งนี้ ทั้งคณะวิจัยและผู้ที่เข้ามีส่วนร่วมในภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีความเห็นตรงกัน ว่าภาคเกษตรกรรมเป็นองค์ประกอบที่สาคัญมากของการพัฒนาประเทศไทย ภาคเกษตรไทย : การค้าผลผลิตและสินค้าแปรรูปจากการทาเกษตรของไทยมีขอบเขตในระดับ ตลาดโลก แต่ในภาคการผลิตยังดาเนินการอยู่ในประเทศไทยเป็นหลักโดยครัวเรือนเกษตรกรราย ย่ อ ย มี ก ารผลิ ต ในต่ า งประเทศบ้ า งโดยภาคธุ ร กิ จ ไทย การผลิ ต ทางการเกษตรพึ่ ง พา ทรั พ ยากรธรรมชาติโดยตรง ได้แ ก่ ภู มิป ระเทศ ดิน น้ า และลั ก ษณะอากาศ ไม่ว่าจะเป็ น การ เพาะปลูกหรือการทาประมง เพาะเลี้ยงสัตว์น้า ยกเว้นในภาคปศุสัตว์ที่ใช้การผลิตในระบบปิดมาก ขึ้น (Evaporative Cooling System) ซึ่งจากเงื่อนไขนี้ การพัฒนาภาคเกษตรกรรมจึงมีความ จาเป็นต้องศึกษาทาความเข้าใจด้านการเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศโดยไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ อย่างไรก็ตาม การมองประเด็นสาคัญบางอย่างในภาคเกษตรของไทยเพื่อกาหนดทิศทางการพัฒนา ให้ครอบคลุมไปพร้อมกับการปรับตัวต่ อภูมิอากาศ ยังมีเรื่องที่ต้องใส่ใจ คือ ความคุ้มค่าในการใช้ ขนาดที่ดินจานวนมาก(พื้นที่เกษตรกรรม) กับคุณภาพชีวิตของคนกลุ่มใหญ่ในภาคเกษตรกรรมและ สัดส่วนของมูลค่าทางเศรษฐกิจเปรียบเทียบกับสาขาอื่นๆ หรืออาจจะมองให้ลึกไปถึงวิถีการดาเนิน ชีวิตที่มีเสถียรภาพและความสุข แท้จริงสาหรับประชากรของประเทศไทยจากต้นทุนทางธรรมชาติ เหล่านี้ และความรู้สะสมด้านการทาเกษตรจากบรรพบุรุษ รวมถึงหลักคิดในการใช้ภาคเกษตรสร้าง ข้อได้เปรียบและยั่งยืนสาหรับการดาเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจกับตลาดโลกที่ไม่ใช่แนวทางแบบ mass market ข้อสาคัญคือ ต้องตระหนักเสมอว่าภาคเกษตรคือต้นทางของการผลิตอาหาร หนึ่งใน ปัจจัย 4 ของมนุษย์ ในการออกแบบการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจก็ควรเริ่มมาจากข้อได้เปรียบนี้ อย่างเฉลียวฉลาดและเท่าทันการเปลี่ยนแปลงของวิวัฒนาการโลกและในท้องถิ่นต่างๆ กรณีศึกษาด้วยบริบทของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ การทาเกษตรในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กับปัญหาเรื่องน้า ในขั้นต้นของการศึกษาครั้งนี้ที่ยังไม่อาจดาเนินงานได้อย่างครอบคลุมทั้งประเทศ เราได้ประเมิน บริบทการทาเกษตรในภาคตะวันออกเฉียงเหนือแล้วว่าเป็นพื้นที่ที่ควรนามาใช้เป็นกรณีศึกษาใน ด้านนี้ได้ดี และเมื่อได้ร่วมพูดคุยและอภิปรายในเวทีต่างๆ กับผู้ที่อยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือใน สาขางานต่างๆ ก็มีความเห็นตรงกันถึงความสาคัญของภาคเกษตรตามที่กล่าวมาข้างต้น รวมทั้ง ความเป็นองค์ประกอบสาคัญของการพัฒนาภาคตะวันออกเฉียงเหนือ การทาเกษตรในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ส่วนใหญ่คือการปลูกข้าวและเป็นแหล่งผลผลิตมากที่สุด ในประเทศ นอกจากนั้น จะเป็นพืชไร่บางอย่าง เช่น อ้อย มันสาปะหลัง ข้าวโพด รวมทั้งไม้ยืนต้น เช่น ยางพารา ซึ่งเริ่มเกิดความนิยมมากขึ้นในระยะหลัง ส่วนในด้านปศุสัตว์ การทาประมง การ เพาะเลี้ยงสัตว์น้า จะมีเป็นบางพื้นที่ แต่ถือเป็นส่วนน้อย เมื่อเทียบกับพื้นที่เกษตรรวมที่มีเนื้อที่ ประมาณ 50% ของภาค ปัญหาต่างๆ ในภาพรวมของภาคเกษตรไทย สามารถพบได้ทุกประเด็นในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยเฉพาะปัญหาน้าท่วมและขาดแคลนน้าในการท้าเกษตร ซึ่งเป็นประเด็นเรื้อรังมานาน โดย ได้เลือกปัญหานี้มาทาการศึกษา และคาดหวังว่า ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการบริหารจัดการน้าและภาค เกษตรในภาคตะวันออกเฉียงเหนือจะได้รับประโยชน์มากขึ้นจากการดาเนินงานครั้งนี้ รวมถึงภาค เกษตรในภาคอื่นๆ และภาคเกษตรโดยรวมของประเทศไทยด้วย ความเสี่ยงและโอกาสในอนาคต  ความเสี่ยง : ผลการศึกษาครั้งนี้ พบว่าภูมิอากาศเป็นปัจจัยสร้างผลกระทบในปัจจุบัน โดย เป็นเรื่องของสภาวะเกี่ยวกับฝนที่มีการระบุว่าการเกิดน้าท่วมในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ในระยะหลั งซึ่ งมี ความถี่ มากขึ้ น นี้ เพราะเกิ ดฝนตกหนั ก ในบางพื้ น ที่ โดยมีลั ก ษณะไม่ แน่ น อนในแต่ ล ะปี และเมื่อ พิ จ ารณาจากการคาดการณ์ ส ภาพอากาศในอนาคตที่ มี แนวโน้มของสภาวะอากาศที่รุนแรงขึ้น (เช่น สภาพฝนตกหนัก พายุ ) โดย IPCC ก็พอที่จะ ระบุได้ว่า ประเด็นน้าท่วมในภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีแนวโน้มรุนแรงมากกว่าในปัจจุบัน ทั้งนี้ เป็นการคาดการณ์โดยมีเงื่อนไขว่าบริบทเกี่ยวกับการทาเกษตรและการจัดการน้าไม่ เปลี่ยนแปลงไปจากปัจจุบัน ปัจจัยต่างๆ ที่เป็นทั้งสาเหตุของน้าท่วม การขาดแคลนน้า และการเป็นปัจจัยร่วม ที่สร้างผลกระทบต่างๆ ในภาคเกษตรกรรมของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ บริบทของปัญหาน้าท่วม-ขาดแคลนน้า กับภาคเกษตรกรรมในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ น้าท่วม ขาดแคลนน้า ผลกระทบ [1] การผลิตข้าวนาปี ผลผลิตเสียหาย 39% มูลค่ารวม ประมาณ 38,000 ล้านบาท 1.การผลิตอ้อย และมันสาปะหลัง ผลผลิตลดลง 10-15% มูลค่ารวม ประมาณ 8,000 ล้านบาท 2.ขาดโอกาสสร้างรายได้ในฤดู แล้งจากการเพาะปลูก(เช่น ข้าว นาปรัง 30 ล้านไร่ มูลค่ารวม ประมาณ 5,000 ล้านบาท) เศรษฐกิจครัวเรือน 1.รายได้ลดลง 2.ทานาปีขาดทุน/ขาดโอกาส สร้างรายได้จากการทา เกษตรในหน้าแล้ง 3.เพิ่มปัญหาหนี้สิน/ความ ยากจน เศรษฐกิจภาพรวม 1.ราคาผลผลิตอ้อยและมัน สาปะหลัง ผันผวนตาม ความไม่แน่นอนของ ปริมาณผลผลิต 2.ราคาสินค้าแปรรูป เช่น น้าตาลทราย ผันผวนตาม และต้นทุนค่าครองชีพคน เมืองสูงขึ้น รับมือกับปัญหานีกันอย่างไร 1.เปลี่ยนการเพาะปลูก 2.เปลี่ยนอาชีพหลัก 3.ชดเชยน้าท่วม 4.ช่วยเหลือภัยแล้ง 5.แทรกแซงราคาสินค้า 6.โครงการจัดการน้า ต้นทุนค่าใช้จ่าย กับการรับมือ 1.งบฯ 2,000 ล้านบาท/ปี (น้าท่วม + ภัยแล้ง) 2.งบฯ แทรกแซงราคา/ปี 3.งบฯ โครงการจัดการน้า ปัจจัยสาเหตุมาจากอะไรบ้าง 1.ฝน 2.การสูญเสียพื้นที่ป่าไม้ 3.การปลูกสร้างอาคารและสิ่ง ปลูกสร้างต่างๆ 4.นโยบายจัดการน้าจาก ส่วนกลาง 5.นโยบายเศรษฐกิจภาคเกษตร 6.การย้ายฐานการผลิต อุตสาหกรรม 7.ข้อตกลงการค้าเสรี 8.การผลิตพืชในลาว 1.คุณสมบัติดิน 2.ชนิดพืชและระบบการผลิต 3.ระบบชลประทาน 4.การจัดการน้าในแม่น้า 5.พฤติกรรมใช้จ่ายและการ ดาเนินชีวิตระดับครัวเรือน คุณภาพคน + คุณภาพการมีสวนร่วม ่ ผลกระทบ [2] 1.การเคลื่อนย้ายแรงงานออกจากภาคเกษตร 2.ต้นทุนการผลิตในภาคเกษตรสูงขึนจากปัญหาแรงงานมี ้ น้อยลงต่อเนื่อง 3.คนรุ่นใหม่เข้าสู่ภาคเกษตรน้อยลง 4.การขายทีดิน/ ที่ดินหลุดจานอง ่ 5.การเปลี่ยนแปลงพื้นที่เกษตรเป็นชุมชน/พื้นที่อุตสาหกรรม 6.ความสามารถในการแข่งขัน รายละเอียดเกี่ยวกับประเด็นต่างๆ แสดงในรายงาน ฉบับเต็ม(draft final report) ผู้สนใจสามารถดาวน์ โหลดได้ตามลิงค์เว็บไซต์ที่ระบุไว้ช่วงต้น (หน้า 2) สภาพปัจจุบัน แสดงให้เห็นว่าภาคเกษตรกาลังได้รับผลกระทบจากปัจจัยด้านฝนและเกิดผลกระทบ มากทั้งในด้านมูลค่าทางเศรษฐกิจและผลกระทบทางสังคมที่ส่งผลต่อเนื่องไปยังนอกภาคเกษตร ด้ ว ย(ค่ า ครองชี พ ในสั ง คมเมื อ ง) ทั้ ง นี้ หากคาดการณ์ ใ นสถานการณ์ ที่ ร้ า ยแรงที่ สุ ด ว่ า ภาค เกษตรกรรมในทุกภาคของประเทศไทยมีสถานการณ์ใกล้เคียงกับภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ก็พอจะ ทราบขีดความสามารถในภาคเกษตรของไทยได้ว่าเป็นเรื่องยากที่จะประสบความก้าวหน้าในการ แข่งขันระหว่างประเทศ ในการมองความเสี่ยงจากฝนในกรณีนี้ ต้องทาความเข้าใจว่า ก่อนที่จะเกิดสภาวะฝนตกหนักจนทา ให้เกิดน้าท่วมนั้น มีปัจจัยที่เป็นพื้นฐานของปัญหาอีกหลายประการซึ่งยังไม่ได้รับการบริหารจัดการ ให้มีประสิทธิภาพเพียงพอ โดยเฉพาะจุดอ่อนบางเรื่องเกี่ยวกับคนและการมีส่วนร่วมซึ่งส่งผลไปยัง ปัจจัยเกือบทั้งหมด (ยกเว้นด้านฝน) จากการศึกษาสรุปได้ว่า หากไม่มีการแก้ไขใดๆ จะระบุแนวโน้มความเสี่ยงในอนาคตจากพื้นฐาน ประเด็นผลกระทบต่างๆ ในปัจจุบันที่คาดว่าจะทวีความรุนแรงขึ้น ดังนี้  ความเสี่ยงระดับครัวเรือน o ระดับครัวเรือนในภาคเกษตร  ต้นทุนการทาเกษตรสูงขึ้นด้านค่าจ้างแรงงานภาคเกษตรที่หายากขึ้น หรือการจ้างเหมางานบริการที่มีค่าใช้จ่ายสูง  ความไม่มั่นคงของรายได้จากราคาข้าว อ้อย มันสาปะหลัง ที่ผันผวน มากขึ้น  การขาดทุนสะสมในการทาเกษตร  ที่ดินหลุดจานองหรือขายเพื่อชาระหนี้ o ระดับครัวเรือนโดยรวม(โดยเฉพาะในสังคมเมือง)  ค่ า ครองชี พ สู ง ขึ้ น จากผลกระทบต่ อ เนื่ อ งของราคาทั้ ง ผลผลิ ต ทาง การเกษตรและสินค้าแปรรูปซึ่งเป็นสินค้าในกลุ่มอาหารที่ต้องมีการใช้ จ่ายเป็นประจา  ความเสี่ยงในภาพรวมของประเทศ o ด้านผู้ผลิตพืชเพื่อการค้า โดยจานวนเกษตรกรมีแนวโน้มลดลงจากการ เคลื่อนย้ายแรงงานและการขาดคนรุ่นใหม่เข้าสู่อาชีพเกษตรกร o การลดลงของพื้นที่เกษตรกรรม โดยการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดินเป็นชุมชนและ พื้นที่อุตสาหกรรมมากขึ้น  โอกาส : การมองโอกาสของภาคเกษตร ในภาพรวม ต้องมองจากแนวโน้มประชากรโลกที่ เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง ในขณะที่ภาคเกษตรคือคลังอาหารไปตอบสนองความต้องการนั้น ซึ่งคือ ข้ อ ได้ เ ปรี ย บตามธรรมชาติ ข องกลไกตลาดและต้ น ทุ น ของประเทศไทยจากที่ ตั้ ง ทาง ภูมิศาสตร์/ภูมิอากาศ ซึ่งเอื้อต่อการทาเกษตร ความได้เปรียบอีกส่วนหนึ่งคือ โอกาสจาก เหตุการณ์ที่อาจเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม ในภาพใหญ่ หากพื้นที่เกษตรบางส่วนในโลก ด้อยศักยภาพในการสร้างผลผลิตลง ไม่ว่าจะมาจากการเสื่อมโทรมของดิน น้า อากาศใน พื้นที่เกษตร การเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน หรือสภาวะของปัจจัยทางภูมิอากาศบางส่วนใน อนาคต กลไกตลาดก็จะยิ่งทางานมากขึ้น คุณค่าของภาคเกษตรก็จะยิ่งทวีความสาคัญ แต่ถ้ามองโอกาสเชิงพื้นที่ จะต้องดูที่แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงเรื่องการผลิตทางการเกษตร และการจัดการปัจจัยแวดล้อม ตลอดจนแนวทางการค้าของพื้นที่นั้นๆ สาหรับในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ผลการศึกษาครั้งนี้ คาดการณ์ว่าในระยะประมาณ 30 ปีในอนาคต จะเกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นที่แตกต่างไปจากปัจจุบัน ทั้งเรื่องระบบเกษตร การ จัดการน้า รวมทั้งสภาพเศรษฐกิจและสังคมในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยคาดว่าการ เปลี่ยนแปลงที่มีแนวโน้มเกิดขึ้นในอนาคตจะส่งผลดีต่อภาคเกษตรมากกว่าปัจจุบัน และ ข้อสาคัญคือ แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว จะเป็นลักษณะของระบบเกษตรและการ จัดการน้าที่สามารถรับมือได้ดีกับสภาวะของฝนในอนาคตที่มีแนวโน้มรุนแรงขึ้น ผลการศึกษาด้วยบริบทในอนาคต สรุปว่าภาคเกษตรในภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีความ เสี่ยงในประเด็นน้าท่วม(รวมทั้งการขาดแคลนน้า) ลดลงกว่าในปัจจุบันมาก แม้ว่าสภาวะ ฝนตกหนักจะมีแนวโน้มรุนแรงขึ้น ทั้งนี้ เพราะปัจจัย จานวนมากในระบบของปัญหาน้า ท่วม การขาดแคลนน้า ตลอดจนผลกระทบต่างๆ มีวิวัฒนาการที่ดีขึ้น ซึ่งช่วยให้ความเสี่ยง ต่อภูมิอากาศลดลงตามมา ภาพอนาคตแบบ Eco- industrial Town & Private Water Management ลักษณะการเปลี่ยนแปลงในอนาคตระยะ 30 ปีของระบบเกษตร การจัดการน้า รวมทังการพัฒนาเชิงพื้นที่ ้ (Spatial Development) ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งคาดการณ์ในผลการศึกษา ใคร?
process development.pdf
ความเปราะบางของระบบ (Vulnerability) ได้มาจากผลของการสังเคราะห์การประเมินความเสี่ยง การประเมินสภาพทางเศรษฐกิจสังคมที่เป็นตัวกําหนดหรือส่งเสริมความสามารถในการปรับตัว UNDP ได้ขยายแนวคิดเพื่อใช้ประเมินความเสี่ยงความเปราะบาง ต่อความเปลี่ยนแปลง นแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยมุ่งเป้าไปที่การเพิ่มขีดความสามารถในการรับมือกับความเสี่ยง โดยกรอบของการประเมินประกอบด้วย การ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 7-8 รายงานฉบับสมบูรณ์(ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพื่อลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ วิเคราะห์ภาพอนาคตทางด้านสภาพเศรษฐกิจสังคม ร่วมกับการคาดการณ์สภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม และ ขีดความสามารถในการปรับตัวโดยพิจารณาปัจจัยสนับสนุนและข้อจํากัดด้านต่างๆ ในเมื อ งไทยได้ เ ริ่ ม มี ก ารศึ ก ษาวิ จั ย ด้ า นความเปราะบางและการปรั บ ตั ว ต่ อ การเปลี่ ย นแปลงสภาพ ภูมิอากาศมาเกือบทศวรรษ โดยเฉพาะกรณีศึกษาภายใต้กรอบโครงการของศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย (2554) ที่เป็นการศึกษาผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงและความแปรปรวนสภาพภูมิอากาศใน นแปลงและความแปรปรวนสภาพภู อนาคตและการปรับตัวของภาคส่วนที่สําคัญ ดําเนินการในพื้นที่ที่มีบริบทของการเปิดรับสภาพภูมิอากาศ สภาพ เศรษฐกิจสังคม แตกต่างกันไป เพื่อนําผลการศึกษามาสังเคราะห์เป็นแนวทางในการดําเนินการประเมินความ เปราะบาง เพื่อนําไปสู่การกําหนดยุทธศาสตร์การปรับตัวเพื่อรองรับสภาพความเสี่ยงและผลกระทบในอนาคตที่มี เอกภาพและเชื่อมโยงสอดคล้องกันในทุกระดับและทุกภาคส่วน ในกลุ่มคณะทํางานได้นําเสนอกรอบแนวคิดของ การดําเนินงานที่ให้ความสําคัญ ด้านความแตกต่ างเชิง พื้นที่ซึ่ง เกี่ยวข้อ งและเป็นตัวกํ าหนดความเสี่ย ง ความ เปราะบาง และความสามารถในการปรับตัว รวมไปถึงการศึกษาที่ครอบคลุมมิติในเชิงพื้นที่และช่วงเวลาต่างๆ มารถในการปรั (Spatial and time scale)กรณีศึกษาเหล่านี้ได้ครอบคลุมผลกระทบ ความเสี่ยง ความเปราะบาง และการรับมือ กรณี ของระบบและภาคส่วน ทางด้าน (1 เกษตรกรรม (2) ทรัพยากรน้ํา (3) สุขภาพอนามัย (4) พื้นที่ชายฝั่งทะเล (5) 1) ชุมชน และ (6) การท่องเที่ยว โดยที่มีมิติช่วงเวลาของการศึกษาครอบคลุมอดีต ปัจจุบัน และในอนาคต ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 7-9 รายงานฉบับสมบูรณ์(ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพื่อลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 7.4.2 กรอบกระบวนการและขันตอนการประเมินความเสี่ยง ความเปราะบาง และการปรับตัว ้ วั ต ถุ ป ระสงค์ ข องการศึ ก ษาความเปลี่ ย นแปลงของสภาพภู มิ อ ากาศในช่ ว งหลายท งหลายทศวรรษที่ ผ่ า นมา นอกจากเป็นการทําความเข้าใจถึงปัจจัยและสาเหตุหลักที่ก่อให้เกิดพลวัติ และรูปแบบของสภาพภูมิอากาศที่ผ่าน มาในอดีตจนถึงปัจจุบัน เพื่อใช้องค์ความรู้ความเข้าใจที่มีใช้คาดการณ์แนวโน้มสภาพภูมิอากาศที่จะเปลี่ยนแปลง ไปของช่วงเวลาต่างๆในอนาคต ซึ่งเป็นมิติทางด้านอุตุนิยมวิทยาแล้ว ในขณะเดียวกันก็ได้ศึกษาทําความเข้าใจ ทางด้ ความสั ม พั น ธ์ ข องระบบสั ง คมมนุ ษ ย์ แ ละระบบนิ เ วศที่ ทั้ ง สองส่ ว นมี ความสั ม พั น ธ์ กั น อย่ า งมาก ว่ า จะมี ก าร ตอบสนองในด้านต่างๆ ต่อสภาพภูมิอากาศนั้นๆ อย่างไร เพื่อที่สามารถระบุได้ว่าจากอดีตที่ผ่านมาจนถึงปัจจุบัน นั้น ระบบสังคม-นิเวศต่างๆ อยู่ในสภาวะที่ล่อแหลมต่อการได้รับผลกระทบในเชิงลบ ได้รับความเสียหาย หรือ นิ โดยนัยของคําว่า “มีความเปราะบาง เพียงใด มี วามเปราะบาง” จากแนวคิดของ “ความเปราะบาง ข้างต้น และที่ได้นําเสนอไว้ในบทที่ 3 สามารถกล่าวได้ว่าความ ความเปราะบาง” เปราะบางของระบบ เป็นผลลัพธ์มาจากฟังก์ชันของระบบสังคม นิเวศที่จะรับมือหรือตอบรับต่อแรงกระทบหรือ คม-นิ สิ่งคุกคามอันเป็นเหตุมาจากปัจจัยภูมิอากาศ การประเมินความเปราะบางของระบบสามารถพิจารณาได้จาก ประเด็นหลัก 2 ส่วนเข้าด้วยกัน คือ (1) ผลกระทบ (Impact) ที่หน่วยหรือระบบที่เปิดรับปัจจัยทางภูมิอากาศ ได้รับ หรือมีโอกาสจะได้รับ ซึ่ง ทางภู สามารถอธิบายได้โดยความเสี่ยง (Risk) ที่เกิดจากการเผชิญหรือเปิดรับสภาพทางภูมิอากาศ (Exposure) ควบคู่ ภู กันกับความอ่อนไหว(Sensitivity) ของระบบ (2) การปรับตัว (Adaptation และ/หรือ ความสามารถในการปรับตัว (Adaptive capab เพื่อรับมือต่อ Adaptation) capability) ผลกระทบที่ได้รับ หรือเตรียมการรับมือกับผลกระทบที่จะเกิดขึ้น ซึ่งรวมถึงการลดแรงกระทบ การเลี่ยงเผชิญกับ ผลกระทบ การไม่เผชิญกับผลกระทบ หรือการฟื้นตัวหลังจากที่ได้รับผลกระทบ เพื่อการคงอยู่ของระบบ ความสามารถหรือความสัมฤทธิ์ผลของการปรับตัวเพื่อรับมือต่อสิ่งคุกคาม ที่นอกเหนือจากชนิดและ อรั ขนาดของภาวะคุกคามหรือแรงกระทบ อาศัยหรือถูกกําหนดโดยคุณสมบัติของระบบเองที่สามารถสอดรับกับสิ่ง คุกคามนั้นๆ รวมทั้งปัจจัยภายนอกที่เป็นทั้งในส่วนที่สนับสนุนและเป็นอุปสรรคต่อการปรับตัว สามารถกล่าวได้ว่า ความเปราะบางไม่ใช่คุณสมบัติที่คงที่ของระบบ แต่เป็นสภาวะที่เฉพาะเจาะจงต่อภาวะคุกคามหรือแรงกระทบ คุ ในช่วงเวลานั้นๆ ฉะนั้นระบบหนึ่งๆ จะมีระดับของความเปราะบางต่อแรงกระทบหรือสภาวะคุกคามจากการ เปลี่ยนแปลงหรือความแปรปรวนของภูมิอากาศต่างๆ แตกต่างกัน จากการที่ได้ระบุไว้ข้างต้นว่าแนวทาง ่นําเสนอ แนวทางที ในเอกสารมุ่งเป้าไปที่ระบบ สังคม-นิเวศเป็นสําคัญ ดังนั้นการประเมินความเปราะบางต้องทําการระบุหรือกําหนด -นิ ระบบและขอบเขตที่ คาดว่ า น่ า จะได้ รั บ ผลกระทบจากการเปลี่ ย นแปลงหรื อ ความแปรปรวนของปั จ จั ย ทาง ภูมิอากาศที่สนใจให้ชัดเจน เพื่อจัดเตรียมองค์ความรู้ในการศึกษาถึงองค์ประกอบและคุณสมบัติของระบบที่มี องค์ ความสัมพันธ์กับสภาพปัจจัยทางภูมิอากาศที่เปิดรับ และสัมพันธ์กับปัจจัยภายนอกอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง กรอบและ ประเด็นที่การศึกษาด้านความเปราะบางฯ ควรครอบคลุม สามารถนําเสนอตามแผนภาพในภาพที่ 7-1 ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 7-10 รายงานฉบับสมบูรณ์(ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพื่อลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ภาพที่ 7-1 กรอบกระบวนการประเมินความเสี่ยง ความเปราะบาง และการปรับตัวต่อความเปลี่ยนแปลงของ สภาพภูมิอากาศ 7.4.2.1 กําหนดวัตถุประสงค์ของการศึกษา และจัดตั้งทีมทํางาน วัตถุประสงค์หรือเป้าหมายของการศึกษา สามารถจัดแบ่งออกเป็นกลุ่มหลัก ๆ ได้แก่ • เพื่ อ ศึ ก ษาทํ า ความเข้ า ใจโดยทั่ ว ไป และการเรี ย นรู้ ข องผู้ ที่ มี ส่ ว นได้ ส่ ว นเสี ย และภาคส่ ว นที่ เกี่ยวข้อง • เพื่อหากลุ่ม พื้นที่ หรือหน่วยย่อยของระบบที่สุ่มเสี่ยงต่อการได้รับผลกระทบ เพื่อกําหนดเป็น พื้นที่เฝ้าระวัง หรือพื้นที่เป้าหมายสําหรับการวางแผนเพื่อรับมือต่อไป • เพื่อศึกษากลยุทธ์วิธีการปรับตัว เพื่อนําไปปรับใช้ในพื้นที่อื่น • เพื่อเพิ่มศักยภาพการปรับตัวให้ดีขึ้น • เพื่อนําไปสู่การกําหนดนโยบาย และมาตรการสนับสนุนเพื่อป้องกันหรือลดแรงกระทบ วัตถุประสงค์อาจครอบคลุมหลายมิติหรือทุกมิติข้างต้น ด้วยแนวคิดที่มองว่าความเปราะบางเป็นผลลัพธ์ ของคุณสมบัติและกระบวนการของระบบที่มีการปรับตัวหรือสามารถปรับตัว (ก่อน ในระหว่าง หรือภายหลัง) ต่อ องระบบที ก่ การเปิดรับต่อสภาวะคุกคามจากการเปลี่ยนแปลงและความแปรปรวนของสภาพถูมิอากาศ นั่นหมายถึงผลลัพธ์ ของการสมดุลระหว่างแรงกระทบกับการปรับตัว และเมื่อพิจารณาในด้านการปรับตัวโดยเฉพาะในบริบทของ ระบบสังคม-นิเวศแล้ว องค์ประกอบและคุณสมบัติของระบบสังคม ซึ่งครอบคลุมมิติด้านเศรษฐกิจและนโยบาย นิ เป็นส่วนสําคัญต่อความสามารถและการมีศักยภาพในการปรับตัว ดังนั้นหากวัตถุประสงค์ของการศึกษามุ่งเป้าไป ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 7-11 รายงานฉบับสมบูรณ์(ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพื่อลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ที่การเพิ่มศักยภาพการปรับตัว (Adaptive capacity Adaptive capacity)การเรียนรู้ของสังคมโดยเฉพาะผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียโดยตรง ฉพาะผู เป็นเรื่องสําคัญควบคู่ไปกับการวิเคราะห์นโยบายและมาตรการสนับสนุน ระบบที่เป็นเป้าหมายกับประเด็นความเสี่ยงจากสภาพภูมิอากาศ และวัตถุประสงค์การศึกษาที่ได้ตั้งไว้จะ นําไปสู่การกําหนดทีมงานศึกษา เริ่มที่การศึกษาทําความเข้าใจระบบที่เป็นเป้าหมายที่เกี่ยวพันกับความเสี่ยงจาก เป็ สภาพภู มิอ ากาศ เกี่ ยวข้ องกับ สหสาขาวิชาด้า นใดบ้ าง และจากวัต ถุป ระสงค์ข องการศึก ษาสามารถใช้ ระบุ หน่วยงาน ภาคส่วน และผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียที่ควรเข้ามามีส่วนร่วม นอกจากนี้บริบทของการศึกษาในบางกรณี อาจมีความเกี่ยวพันกับปัจจัยหรืออิทธิพลภายนอกที่สําคัญ จําเป็นต้องนํามาพิจารณาควบคู่กันไปด้วย ตาราง ยหรื ด้านล่างแสดงตัวอย่างขององค์ความรู้ทางวิชาการและผู้ที่ควรเข้ามีส่วนร่วมในการศึกษากรณีต่างๆ โดยที่ผู้ที่ เกี่ยวข้องอาจเข้ามามีส่วนร่วมในบางส่วนหรือในทุกขั้นตอน (ตาราง 7-2) ตารางที่ 7-2 ตัวอย่างกรณีศึกษาและผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสีย ย่ กรณีศึกษาที่สัมพันธ์กับการ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ระบบการผลิตพืชอาหารของไทย องค์ความรู้ ภาคส่วน/ผู้ทมีส่วนได้ส่วนเสีย ผู ี่ - ภูมิสารสนเทศ - ตัวแทนภาครัฐด้าน - การเกษตร การประเมินผลผลิต การเกษตร ((พืช ดิน ชลประทาน อุตนิยมวิทยา ุ - อุ ตุ นิ ย ม การคาดการณ์ ส ภาพ เศรษฐกิจ) ภูมิอากาศ - ตัวแทนกลุ่มเกษตรกร - เศรษฐศาสตร์ - ตั ว แทนธุ ร กิ จ เอกชน ด้ า น การเกษตร อุ ต สาหกรรมที่ เกี่ยวข้อง - ส่วนกําหนดนโยบายภาครัฐ การระบาดของโรคเขตร้อนในไทย - ภูมิสารสนเทศ - ตั ว แทนภาครั ฐ ด้ า นการ - การแพทย์ แ ละสาธารณสุ ข ส า ธ า ร ณ สุ ข พั ฒ น า สั ง ค ม การศึกษา ระบาดวิทยา - อุ ตุ นิ ย ม การคาดการณ์ ส ภาพ - ตัวแทนภาคประชาชน ภูมิอากาศ - ส่วนกําหนดนโยบายภาครัฐ ระดับของน้ําทะเลต่อชุมชนในพื้นที่ - ภูมิสารสนเทศ - องค์กรท้องถิ่น ชายฝั่ง - อุ ตุ นิ ย ม การคาดการณ์ ส ภาพ - ชุมชน ภูมิอากาศ - ภาคส่วนด้านการท่องเที่ยว ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 7-12 รายงานฉบับสมบูรณ์(ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพื่อลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ - อุทกศาสตร์ - หน่ ว ยงานรั ฐ ในระดั บ พื้ น ที่ - การเกษตร สั ง คม การศึ ก ษา และในระดับจังหวัด สิ่งแวดล้อมชายฝั่ง - อ ง ค์ ก ร พั ฒ น า เ อ ก ช น ที่ เกี่ยวข้อง - เศรษฐศาสตร์ อย่างไรก็ดี องค์ความรู้ และผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียที่ได้กหนดไว้ในเบื้องต้น อาจมีการปรับเปลี่ยน เพิ่มเติมใน ภายหลัง ซึ่งโดยทั่วไปแล้วในระหว่างการศึกษาวิเคราะห์เพื่อทําความเข้าใจบริบทของระบบ ความสัมพันธ์ของ ระบบ และพลวัติของระบบที่เป็นปฏิสัมพันธ์กันขององค์ประกอบและปัจจัยต่างๆ จะนําไปสู่คําถามหรือองค์ความรู้ ที่ต้องแสวงหาเพิ่มเติมอยู่เสมอ จากผู้รู้ผู้เชี่ยวชาญในด้านนั้นๆ 7.4.2.2 กําหนดหน่วย ระบบสังคม นิเวศ หรือภาคส่วนเป้าหมายของการศึกษา คม-นิ การกําหนดเป้าหมายของการศึกษา โดยระบุรายละเอียดเป้าหมายที่สนใจ • ภาคส่วนที่มีความสําคัญต่อการพัฒนา เช่น ภาคเกษตรกรรม ภาคอุตสาหกรรมฯลฯ • กลุ่มบุคคล ชุมชน ระบบกายภาพ-ชีวภาพ และระบบสังคม-นิเวศ • เขตการปกครอง ((ตําบล อําเภอ จังหวัด) • ขอบเขตด้านภูมิศาสตร์ เช่น ลุ่มน้ํา ภูเขา ที่ดอน ที่ราบลุ่ม ชายฝั่งทะเล • ขอบเขตทางภูมิอากาศ เช่น เขตมรสุม เขตร้อนชื้น เขตทะเลทราย เขตหนาว • ระบบนิเวศธรรมชาติ เช่น พื้นที่ชุมน้ํา ป่าไม้ ทุ่งหญ้า • ระบบนิเวศเกษตร เช่น ระบบเกษตรอาศัยน้ําฝน ระบบเกษตรชายฝั่งทะเล ระบบเกษตรบนพื้นที่ สูง • หรือเป็นระบบมีผนวกเอามิติต่างๆเหล่านี้เข้าด้วยกัน เช่น ระบบเกษตรในลุ่มน้ําบนพื้นที่สูงของ จังหวัดเชียงใหม่ ภาคเกษตรกรรมในภาคอีสาน • กรอบเวลาที่ต้องการศึกษา เช่น ช่วงฤดูกาลใดฤดูกาลหนึ่ง ช่วงเวลาในอดีตถึงปัจจุบัน และ อ าลใดฤดู และ/หรื การคาดการณ์สําหรับช่วงเวลาในอนาคต • ปัจจัยทางภูมิอากาศ เหตุการณ์หรือภาวะคุกคามที่เป็นผลสืบเนื่องมาจากความแปรปรวนหรือ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ • ประเด็นความเสี่ยงที่จะได้รับผลกระทบจากภาวะคุกคาม เช่น ความเสียหายใ วิตและทรัพย์สิน งที หายในชี โรคภัยไข้เจ็บ ความหลากหลายทางชีวภาพ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 7-13 รายงานฉบับสมบูรณ์(ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพื่อลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การกําหนดรายละเอียดของบริบทที่ต้องการศึกษาเพื่อประเมินความเสี่ยงความเปราะบางในเบื้องต้น อาจ ดําเนินการโดยผู้ริเริ่มการศึกษา โดยใช้พื้นฐานความรู้และประสบการณ์ที่มี การสืบค้นข้อมูลและองค์ความรู้ที่ เกี่ยวข้อง ซึ่งสามารถปรับปรุงแก้ไขให้สมบูรณ์มากขึ้นในระหว่างดําเนินการศึกษา โดยการระดมความคิดเห็นจาก ทีมศึกษาที่อาจมาจากหลากหลายสาขาวิชา (Multi-disciplinary team)รวมทั้งจากส่วนของผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียที่ รวมทั จะเข้ามามีส่วนร่วมในขั้นตอนและกระบวนการศึกษาในลําดับถัดมา ซึ่งจะมีการปรับเปลี่ยนให้สอดคล้องกับ วัตถุประสงค์ของการศึกษา ดังนั้นในขั้นตอนนี้หรือขั้นตอนอื่นๆที่จะกล่าวต่อไป จะไม่ใช่การดําเนินงานที่จะแล้ว เสร็จเป็นลําดับขั้น แต่อาจสามารถย้อนกลับไปมาระหว่าง หรือดําเนินการควบคู่ไปกับขั้นตอนอื่นๆ 7.4.2.3 องค์ประกอบหลักหรือหน่วยย่อยของระบบ ที่มีส่วนต่อการเปิดรับต่อแรงกระทบ ยย่ การกํา หนดองค์ประกอบหลั กของระบบ ที่เป็นเป้าหมายของการศึ กษา ใช้หลักการแนวคิดเชิ งระบบ (System Approach) ที่มองว่าทุกอย่างที่เกิดขึ้นรอบตัวเป็นระบบทั้งหมด ระบบหนึ่งๆที่สนใจโดยส่วนใหญ่จะ ประกอบด้วยองค์ประกอบหรือระบบย่อยๆ หรือเป็นส่วนหนึ่งของระบบในระดับที่เหนือขึ้นไป ดังนั้นปรากฏการณ์ อยๆ ต่างๆที่เกิดขึ้น ที่เราสังเกตเห็น เป็นผลลัพธ์ ลักษณะปฏิสัมพันธ์ขององค์ประกอบที่มีอยู่ในระบบ เพื่อตอบสนอง หรือที่ถูกกระตุ้นโดยปัจจัยหรือสิ่งที่เข้ามาสู่ระบบ องค์ประกอบของระบบที่สนใจนั้นต้องมีความเกี่ยวข้องกับสภาพภูมิอากาศ ที่มีความสัมพันธ์กับคุณสมบัติ ความเกี ของระบบที่เป็นปัจจัยบ่งชี้หรือกําหนดความเสี่ยง ความอ่อนไหว หรือความสามารถในการปรับตัวเช่น ต่อมุมมอง ผลกระทบทางด้านความมั่นคงทางอาหารของครอบครัวเกษตรกรในภาคอีสานที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงสภาพ ภูมิอากาศที่ส่งผลต่อสภาพน้ําฝน น้ําท่า และอุณหภูมิ และระบบที่สนใจคือครัวเรือนหรือชุมชนเกษตรกรในภาค ที อีสาน องค์ประกอบที่เกี่ยวข้องหรือใช้บ่งบอกความมั่นคงทางอาหารของครัวเรือนอาจได้แก่ ทรัพย์สินครัวเรือน จํานวนแรงงาน ทรัพยากรการเกษตร (ที่ดินปัจจัยการผลิต) เทคโนโลยีการผลิต สภาพพื้นที่ (ที่สูง ที่ดอน ที่ราบ ลุ่ม)และปัจจัยสภาพแวดล้อมอื่นๆ เช่น แหล่งน้ําดื่ม อุปโภค และการเกษตร กลุ่มทางสังคม แหล่งเงินทุน ช่องทาง และปั ในการสร้างรายได้ เป็นต้น จากองค์ประกอบที่ได้ ระบุไ ว้แล้ว นํา ไปสู่ก ารเชื่ อมโยงความสัม พันธ์ ระหว่ างองค์ประกอบเหล่า นี้เข้ า ด้วยกัน ซึ่งจะมีรายละเอียดในขั้นตอนต่อไป ซึ่งในระหว่างนั้นอาจทําให้ได้องค์ประกอบเพิ่มเติมขึ้นมา หรืออาจตัด องค์ประกอบบางส่วนออกไปเมื่อเห็นว่าไม่มีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกับส่วนอื่นหรือไม่ได้เป็นส่วนสําคัญ ดังนั้น กระบวนการวิเคราะห์ศึกษาที่กล่าวมาตั้งแต่ต้น มีความเชื่อมโยงกันทุกขั้นตอน ความรู้ความเข้าใจเพิ่มเติมหรือผล อมโยงกั ที่ได้ในแต่ละขั้นตอนสามารถนํามาปรับปรุงรายละเอียดของขั้นตอนอื่นๆได้ 7.4.2.4 ศึกษาปัจจัยหรือตัวแปรทางภูมิอากาศกับความสัมพันธ์ขององค์ประกอบในระบบ จากองค์ ประกอบต่า ง ๆ ของระบบที่ได้ กําหนดข้ างต้น ให้ ศึกษาต่ อไปว่ามี ความสั มพัน ธ์ระหว่า งกั น อย่ า งไร ส่ ว นที่ เ ปิ ด รั บ สภาพทางภู มิ อ ากาศโดยตรง ตอบสนองในรู ป แบบใด และการตอบสนองหรื อ การ เปลี่ยนแปลงดังกล่าวจะส่งผลสืบเนื่องถึงองค์ประกอบส่วนอื่นๆ อย่างไร และสุดท้ายจะก่อให้เกิดผลลัพธ์ การ เปลี่ยนแปลงคุณสมบัติของระบบทางด้านใดบ้างการวิเคราะห์ในส่วนนี้ต้องการองค์ความรู้ทางวิชาการที่เกี่ยวข้อง ใช้ความเห็นจากผู้รู้ การะดมความคิดความเห็นจากมุมมองของผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่ หรือจากภูมิปัญญา ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 7-14 รายงานฉบับสมบูรณ์(ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพื่อลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ท้องถิ่น หรือหากยังไม่มีความรู้ความเข้าใจในส่วนนี้ ต้องใช้วิธีการศึกษาทดลองเฉพาะด้าน ซึ่งต้องการ วิธีการ เครื่องมือต่างๆ และข้อมูลสนับสนุนประกอบเข้าด้วยกัน การวิเคราะห์ในขั้นตอนนี้ทําให้ได้ภาพและความเข้าใจที่มี ต่อระบบได้มากขึ้นว่าองค์ประกอบที่ได้กําหนดไว้ก่อนหน้านี้มีปฏิสัมพันธ์กันอย่างไร และสามารใช้ตรวจสอบ ปรับปรุงชนิดองค์ประกอบที่ได้กําหนดไว้ก่อนหน้านี้ การแสดงความสัมพั นธ์ข ององค์ประกอบภายในระบบมี เครื่องที่ส ามารถนํ ามาใช้ประกอบในการคิ ด วิเคราะห์ และนําเสนอได้หลายรูปแบบ เช่น Causal loop diagram, cost & effect diagram ฟังก์ชันหรือสมการทาง diagram, คณิตศาสตร์ หรือความสัมพันธ์เชิงคุณภาพ 7.4.2.5 กําหนดตัวชี้วัด (Indicator/ Criteria) และเกณฑ์ที่ใช้ชวดความเสี่ยงความเปราะบาง และ ี้ ั ความสามารถการปรับตัว เป็ น การกํา หนดว่ าผลลั พ ธ์ ของการศึก ษาวิ เ คราะห์ นั้ น มีอ ะไรบ้ าง ในแต่ล ะด้ า นสามารถอธิ บ ายหรื อ แสดงผลโดยใช้ตัวชี้วัดใดที่เป็นคุณสมบัติ สถานภาพขององค์ประกอบ หรือขององค์รวมทั้งระบบ รวมไปถึงมีการ จัดเกณฑ์เพื่อใช้กําหนดระดับของตัวชี้วัดนั้นๆ เพื่อให้สื่อความหมายทางด้านระดับ และขนาด ในเชิงความเสี่ยง ความอ่อนไหว การปรับตัว และความเปราะบาง หรือผลลัพธ์ที่เฉพาะเจาะจงตามวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้ตารางที่ 31 แสดงตัวอย่าง ตัวชี้วัดและเกณฑ์ชี้วัดที่ใช้ในการประเมินความเปราะบางของระบบ ในกรณีศึกษาของ วิเชียร วั และคณะ(2548) หัวข้อ “การศึกษาความเปราะบางและการปรับตัวของเกษตรกรชาวนาทุ่งกุลาร้องไห้ต่อการ การศึ เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ” ที่กําหนดตัวชี้วัด 8 ตัว ในการประเมินความเปราะบางของระบบ ซึ่งใช้วิธีการ สัมภาษณ์ข้อมูลที่ต้องการสําหรับการวิเคราะห์ตัวชี้วัดต่างภายหลังการวิเคราะห์ค่าของชี้วัด นําผลลัพธ์ที่ได้มาจัด มภาษณ์ ระดับค่าคะแนนมาตรฐาน โดยใช้เกณฑ์ชี้วัดระดับ จากนั้นนําค่าคะแนนของตัวชี้วัดที่ได้มารวมกัน ได้เป็นค่า คะแนนรวมด้านความเปราะบางของระบบ ซึ่งนํามาจัดช่วงชั้นข้อมูลเพื่อใช้กําหนดระดับความเปราะบางของระบบ นข้ (ตาราง 7-3) ตารางที่ 7-3 ตัว อย่างของตัวชี้วัด และเกณฑ์ชี้วัดความเปราะบางของครัวเรือ นต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพ ภูมิอากาศ ตัวชี้วัด ข้อมูลและการวิเคราะห์ เกณฑ์ชี้วัดระดับ ความต้องการบริโภคอาหาร / อาหารที่ผลิตได้ <1 ด้านเศรษฐกิจครัวเรือน (exposure & exposure sensitivity) - ความมั่นคงด้านการบริโภคใน ครัวเรือน >= 1.0-1.2 > 1.2 - ความเพียงพอด้านทรัพยากรการผลิต เพียงพอหรือไม่เพียงพอ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 7-15 0 2 เพียงพอ = 0 1 รายงานฉบับสมบูรณ์(ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพื่อลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ตัวชี้วัด ข้อมูลและการวิเคราะห์ เกณฑ์ชี้วัดระดับ ไม่เพียงพอ = 1 - หนี้สนและการออม ิ มูลค่าหนี้สิน / ทรัพย์สน ิ ครัวเรือน 0 0 0-0.2 1 0.2 2 (รายจ่ายสําหรับการบริโภคใน ครัวเรือน + รายจ่ายการลงทุน การผลิตทางเกษตร) / รายได้รวม ทั้งหมดของครัวเรือน <1 0 ความต้องการบริโภคอาหาร/ (ปริมาณข้าวเก็บสํารอง + ปริมาณอาหารแปรรูปเก็บไว้ + อาหารธรรมชาติ) <1 ความสามารถในการรับมือของ เกษตรกร (Coping capacity) - ความสามารถในการจัดการ ผลกระทบ - ความมั่นคงด้านอาหารสํารอง - การเข้าถึงแหล่งทุนสนับสนุนภายนอก เพียงพอ, ไม่เพียงพอ, ไม่มี >1-1.3 >1.3 1 2 0 >1-1.3 >1.3 1 2 เพียงพอ 0 ไม่เพียงพอ ไม่มี 2 <1 1 0 การพึ่งพิงผลผลิตในฟาร์ม (Sensitivity) - ความหลากหลายของแหล่งรายได้ ความต้องการบริโภคอาหาร / รายได้จากการรับจ้าง >1-1.5 >1.5 - ความมั่นคงทางอาหารจากผลผลิต ทางเกษตร ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ความต้องการบริโภคอาหาร / (ผลผลิตข้าว + อาหารจาก ธรรมชาติ) 7-16 <1 1 2 0 >1-1.3 >1.3 1 2 รายงานฉบับสมบูรณ์(ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพื่อลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 7.4.2.6 การสร้างภาพอนาคต การสร้างภาพอนาคต (Scenario คือการมองภาพในอนาคตในด้านองค์ประกอบหรือคุณสมบัติของระบบ Scenario)คื ควบคู่กันไปกับสภาพทางภูมิอากาศ เพื่อใช้ศึกษาหรือคาดการณ์การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ และการตอบสนอง ของระบบ ซึ่งภาพอนาคตดังกล่าวนั้นไม่ใช่การพยากรณ์หรือบ่งบอกว่าสิ่งนั้นจะเกิดขึ้น เพียงแต่เป็นสถานการณ์ที่ อ้างอิงความเป็นไปได้ที่อาจเกิดขึ้น จากการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงประจักษ์ หรือการวางเป้าหมายเชิงนโยบาย หรือ ทิศทางการพัฒนาทางด้านเศรษฐกิจและสังคม ทั้งนี้เพื่อตรวจสอบหรือคาดการณ์การเปลี่ยนแปลงของระบบ ตรวจสอบหรื ภายใต้ ส ถานการณ์ นั้ น ๆ โดยทั่ ว ไปการสร้ า งภาพอนาคตจะมี ก ารคาดการณ์ ส ภาพหรื อ สภาวะคุ ก คามทาง ภูมิอากาศ ควบคู่กันไปกันกับภาพอนาคตทางด้านเศรษฐกิจ การคาดการณ์สภาพภูมิอากาศ โดยทั่วไปการศึกษาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูอากาศในระดับสากล จะใช้แบบจําลองและข้อมูลภูมิอากาศ ในอดีตเพื่อคาดการณ์ลักษณะและรูปแบบความแปรปรวนของภูมิอากาศ ภายใต้แนวทางการเพิ่มขึ้นของก๊าซเรือน กระจก (Green house gasemission, GHG ) ตามเงื่อนไขของทิศทางการพัฒนาเศรษฐกิจ-สังคม และการใช้ Green พลังงานของโลก ซึ่งจะได้ยกตัวอย่างของแบบจําลองต่างๆ ในผลการสังเคราะห์กรณีศึกษาของประเทศไทย ในผลการสั ภาพอนาคตทางด้านเศรษฐกิจ-สังคม ภาพอนาคตเป็นการมองบริบทในอนาคต ใช้การวิเคราะห์ระบบที่สืบเนื่องต่อจากในปัจจุบัน ไปในทิศทาง หรือแนวทางที่คาดว่าองค์ประกอบและคุณสมบัติของระบบจะมีการเปลี่ยนแปลง (Projection Projection)การมองภาพอนาคต ที่ได้มุ่งหวังไว้ (Desirable future, Vision วิธีการให้ได้มาซึ่งภาพอนาคต อาจใช้เป้าหมายหรือแนวนโยบายของการ Desirable Vision) พัฒนาประเทศเป็นกรอบ หรือใช้เป็นการคาดการณ์การเปลี่ยนแปลงคุณสมบัติองค์ประกอบของระบบ หรือการ ระดมความคิดเห็นหรือความมุ่งหวังในอนาคตที่ควรจะเป็นผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสีย วรจะเป็ และภาคส่ ว นที่ เ กี่ ย วข้ อ งดั ง เช่ น ตั ว อย่ า งกรณี ศึ ก ษาในรายงานของ ศู น ย์ บ ริ ก ารวิ ช าการแห่ ง จุ ฬ าลงกรณ์ มหาวิทยาลัย และ ศูนย์เครือข่ายงานวิเคราะห์วิจัยและฝึกอบรมการเปลี่ยนแปลงของโลกแห่งภูมิภาคเอเชี ย ตะวันออกเฉียงใต้ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (2554) 7.4.2.7 การคาดการณ์การเปลี่ยนแปลงคุณสมบัติของระบบภายใต้ภาพอนาคตแบบต่างๆ การวิเคราะห์หาผลลัพธ์การเปลี่ยนแปลงของระบบที่ทําการศึกษาอยู่เดิม หรือระบบในภาพอนาคตที่ พัฒนาขึ้นมา ที่ตอบสนองต่อหรือที่ได้รับอิทธิพลทางการเปลี่ยนสภาพภูมิอากาศที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต วิธีการ ากาศที และเครื่ อ งมื อ ที่ ใ ช้ วิ เ คราะห์ คาดการณ์ จะสั ม พั น ธ์ กั บ รู ป แบบหรื อ ลั ก ษณะของผลลั พ ธ์ ที่ กํ า หนดไว้ ในบาง กรณีศึกษาใช้วิธีการประชุมกลุ่มเพื่อระดมความคิดของผู้รู้ ผู้เชียวชาญในด้านนั้นๆ จากความรู้และประสบการณ์ที่ มี ในบางกรณีที่ต้องการผลลัพธ์เชิงปริมาณ ก็อาจใช้แบบจําลองเพื่อคาดการณ์แนวโน้มของระบบที่จะตอบสนอง ลั ต่อสภาพภูมิอากาศ แบบจําลองพืชและผลผลิตพืช (Crop model) ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 7-17 รายงานฉบับสมบูรณ์(ฉบับร่าง) โครงการศึกษามาตรการที่เหมาะสมเพื่อลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เนื่องจากประเทศไทยเป็นประเทศเกษตรกรรมซึ่งมีความเสี่ยงต่อสภาวะเครียดอันเกิดจากสภาพและ ความแปรปรวนของภูมิอากาศ ดังนั้นในหลายกรณีศึกษาได้ใช้แบบจําลองการเจริญเติบโตของพืช โดยเฉพาะ ษาได้ ระบบสนับสนุนการตัดสินใจเพื่อการถ่ายทอดเทคโนโลยีเกษตร (Decision Support System for Agrotechnology Transfer: DSSAT) ที่พัฒนาโดย International Benchmark Sites Network for Agrotechnology Transfer (IBSNAT) (IBSNAT, 1993) ในการคาดการณ์ผลผลิตพืชภายใต้สภาพภูมิอากาศ และการจัดการพืช เพื่อประเมินความเสี่ยง ความเปราะบาง และประสิ ท ธิ ภ าพของกลยุ ท ธ์ ด้ า นการจั ด การฟาร์ ม และแหล่ ง น้ํ า แบบต่ า งๆซึ่ ง ในปั จ จุ บั น ประกอบด้วยแบบจําลองพืช 6 กลุ่มหลัก จํานวน 25 แบบจําลอง (Hoogenboom et al., 2003 จากกรณีศึกษาที่ Hoogenboom 2003) ได้ ทํ าการสํ า รวจเอกสารพบว่ า แบบจํา ลองพื ชที่ใ ช้ ได้ แ ก่ ข้ าว (CERES-Rice) และ อ้อ ย (CANEGRO)ส่ว นใน กรณีศึกษาของMathew et al.
briefproject.pdf
objectives.pdf
Listsofworkinggroup.pdf
1.introduction.pdf
objectives25Jun12.pdf
Obectiveandschedule_25June2012.pdf
copy_of_Obectiveandschedule_25June2012.pdf
Obectiveandschedule_5July2012.pdf
copy_of_Obectiveandschedule_5July2012.pdf
lists of participant
copy_of_updated302555.pdf
Listsofparticipant_31Jul2012.pdf
update_1Aug2012.pdf
copy_of_update_1Aug2012.pdf
10.Ch7Policysectors03Aug2012.docx
Obectiveandschedule03Aug2012.pdf
10.Ch7Policysectors03Aug2012.pdf
update_6Aug2012.pdf
update_7Aug2012.pdf
Agendaupdate07aug12.pdf
updatedlistsofparticipant8Aug2012.pdf
Listsofparticipantsupdated9Aug2012.pdf
copy_of_Listsofparticipantsupdated9Aug2012.pdf
listofparticipantupdated10Aug2012.pdf
201208ONEPworkshop_Aug2012_suppakorn.pdf
CCResilientThailandLebel.pdf
VulnerableAssessmentGuide_14Aug12.pdf
presentationNop14August.pdf
SpeakersBiograph_Dr.Juree.pdf
SpeakersBiograph_Dr.Louis.pdf
SpeakersBiograph_Dr.Somporn.pdf
Poster141555.pdf
2.Tableofcontent_draftfinalreportrevised03Aug12.pdf
8.Ch5_RisksandVulerability17Aug12.pdf
listofparticipants14August2012.pdf
.pdf
conclusion1415August2012.pdf

Document Actions

Southeast Asia START Regional Center, 5th Floor Chulawich Building Chulalongkorn University, Bangkok 10330, Thailand
Tel:+66 2 2189464/7, Fax:+66 2 2519416, E-mail:webmaster@start.or.th